İş Güvenliği Uluslararası çerçeve ve ülke rehberleri
Suudi Arabistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
Özet
Suudi Arabistan'da İSG, 2005 tarihli İş Kanununun (M/51) Sekizinci Kısmına, MHRSD kararlarına ve NCOSH yönetmeliklerine dayanır. İşveren tehlikeleri önler, 50+ çalışanda İSG sistemi kurar, İSG personeli istihdam eder (50 veya 100 çalışana 1), ölümlü kazayı 24 saatte NCOSH platformuna bildirir.
Suudi Arabistan'da iş sağlığı ve güvenliği (İSG), 23/8/1426 H. (hicrî takvim; 27 Eylül 2005) tarihli ve M/51 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan İş Kanunu (نظام العمل) ile düzenlenir. Kanunun Sekizinci Kısmı (121 ila 148. maddeler), işverenin iş tehlikelerini, büyük endüstriyel kazaları ve iş kazalarını önleme yükümlülüklerini belirler. Ayrıntılı kurallar, teftiş yapan ve para cezası veren İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığının (MHRSD) kararlarından ve Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyinin (NCOSH) yönetmeliklerinden gelir. Ayrı bir İSG kanunu yoktur.
Bu rehber, mevzuatı Arapça adlarıyla, uygulayan kurumları, işveren ve çalışan yükümlülüklerini, İSG personelini ve sağlık gözetimini, kaza bildirim sürelerini, teftişleri ve cezaları, kimyasalları, patlayıcı ortamları, büyük kaza tehlikelerini ve kişisel koruyucu donanımı (KKD) ele alır ve Suudi sistemini AB ve Türkiye ile karşılaştırır.
Öne çıkanlar
- Temel düzenleme, 2005 tarihli İş Kanununun (değişiklikleriyle) Sekizinci Kısmıdır: işveren, çalışanları iş tehlikelerinden, hastalıklardan ve makinelerden korumak için gerekli tedbirleri almak, güvenlik talimatlarını Arapça ve çalışanların anladığı diğer dillerde asmak zorundadır ve bu korunma için çalışanlardan hiçbir ücret alamaz (m.122).
- İSG Yönetimi Yönetmeliği (10/8/1439 H., 26 Nisan 2018 tarihli ve 161238 sayılı Bakanlık Kararı) 50 veya daha fazla çalışanı olan işletmelere uygulanır: inşaat, petrol ve gaz, madencilik ve kimya gibi listelenen yüksek riskli faaliyetlerde orta seviye, diğer tüm faaliyetlerde asgari seviye.
- 15/4/1441 H. (12 Aralık 2019) tarihli ve 76509 sayılı Bakanlık Kararı, 50 veya daha fazla çalışanı olan işletmelerin yüksek riskli faaliyetlerde 50 çalışana 1, diğer faaliyetlerde 100 çalışana 1 oranında İSG personeli istihdam etmesini ve 1 Ocak 2022'den itibaren bu personelin en az %70'inin Suudi vatandaşı olmasını şart koşar.
- NCOSH bildirim politikasına (4/6/1445 H., 17 Aralık 2023 tarihli ve 82885 sayılı Karar) göre ölümlü kazalar ölümün teyidinden itibaren 24 saat içinde, ciddi kazalar 3 iş günü, ciddi olmayan kazalar 7 iş günü ve ramak kala olaylar 10 iş günü içinde ulusal elektronik platforma bildirilmelidir.
- Çizelgelerde yer alan meslek hastalıklarına maruz kalan çalışanlar yılda en az bir kez kapsamlı sağlık muayenesinden geçirilmelidir (İş Kanunu m.143); Nisan 2026'dan beri yürürlükte olan bir NCOSH yönetmeliği buna işe giriş, periyodik ve istisnai uygunluk muayenelerini ekler.
- Güneş altında açık havada çalışma her yıl 15 Haziran ile 15 Eylül arasında saat 12.00 ile 15.00 arasında yasaktır (1435 H. tarihli ve 3337 sayılı Bakanlık Kararı).
- Patlayıcı ortamlarda kullanılan elektrikli ve elektrikli olmayan teçhizat ve koruyucu sistemler, 28 Eylül 2023'te kabul edilip 17 Kasım 2023'te yayımlanan bir teknik düzenleme uyarınca SASO uygunluk belgesi gerektirir.
Yasal çerçeve: İş Kanunu, bakanlık kararları ve NCOSH yönetmelikleri
İş Kanunu, Bakanlar Kurulu Uzmanlar Dairesi (Bureau of Experts) tarafından yayımlanır; esas metin Arapça metindir. Sekizinci Kısım dört bölümden oluşur: iş tehlikelerinin önlenmesi (121 ila 126. maddeler), büyük endüstriyel kazaların önlenmesi (127 ila 131. maddeler ve 131 mükerrer madde), iş kazaları (132 ila 141. maddeler) ile sağlık ve sosyal hizmetler (142 ila 148. maddeler). Kanunun diğer kısımları da İSG ile ilgili kurallar içerir: kadınlar Bakanın belirlediği tehlikeli veya zararlı mesleklerde çalıştırılamaz (m.149), küçükler tehlikeli işlerde çalıştırılamaz (m.161) ve On İkinci Kısım maden ve taş ocakları için bir kurtarma noktası, yer altına giren ve çıkan çalışanların kaydı ve yer altında günlük en fazla yedi saat fiili çalışma sınırı dahil güvenlik kuralları getirir (185 ila 193. maddeler).
| Düzenleme | Resmi adı | Kapsamı |
|---|---|---|
| İş Kanunu, 23/8/1426 H. (2005) tarihli ve M/51 sayılı Kraliyet Kararnamesi, değişiklikleriyle | نظام العمل | Sekizinci Kısımdaki yükümlülükler, iş kazası tazminatı, sağlık hizmetleri; cezalar sonraki bir kısımda |
| 10/8/1439 H. (2018) tarihli ve 161238 sayılı Bakanlık Kararı | لائحة إدارة السلامة والصحة المهنية (İSG Yönetimi Yönetmeliği) | İSG politikası, organizasyon, yetkinlik ve eğitim, ilk gözden geçirme, tehlikelerin önlenmesi, acil durumlar; asgari, orta ve yüksek seviye |
| 15/4/1441 H. (2019) tarihli ve 76509 sayılı Bakanlık Kararı | قرار توطين مهنة السلامة والصحة المهنية | Çalışan sayısına göre İSG personeli sayısı ve Suudi payı |
| 1/4/1428 H. (2007) tarihli ve 1/400 sayılı Bakanlık Kararı | İlk yardım odası kararı | 50 ve daha fazla çalışanda tam zamanlı ilkyardımcı, ilk yardım odası, uzak büyük sahalar için ambulans |
| 1431 H. tarihli ve 1559/1 sayılı Bakanlık Kararı, 1435 H. tarihli ve 3337 sayılı Kararla değişik | حظر العمل تحت أشعة الشمس (öğle saatlerinde güneş altında çalışma yasağı) | 15 Haziran ile 15 Eylül arasında saat 12.00 ile 15.00 arasında güneş altında açık havada çalışma yasağı |
| 4/6/1445 H. (2023) tarihli ve 82885 sayılı NCOSH Kararı | سياسة البرنامج الوطني الشامل للتبليغ عن حوادث وإصابات العمل والأمراض المهنية | Ulusal kaza bildirim ve araştırma programı |
| 2025'te çıkarılan NCOSH yönetmelikleri (Ekim 2025 ve Ocak 2026'da yayımlandı) | لائحة فحوصات اللياقة المهنية والأمراض غير المعدية; لائحة تنظيم العمل في المهن ذات المخاطر العالية; لائحة ترخيص واعتماد مزاولي ومقدمي خدمات السلامة والصحة المهنية | Uygunluk muayeneleri; yüksek riskli meslekler; İSG uygulayıcılarının ve hizmet sağlayıcılarının ruhsatlandırılması |
Üç NCOSH yönetmeliğinin her biri, Resmî Gazete'de (Umm Al-Qura) yayımlanmasından 180 gün sonra uygulanmaya başlar. Uygunluk muayeneleri yönetmeliği (11/3/1447 H. tarihli ve 33232 sayılı Karar) 24 Ekim 2025'te yayımlanmıştır ve bu nedenle Nisan 2026'dan itibaren uygulanır; yüksek riskli meslekler yönetmeliği ile ruhsatlandırma yönetmeliği (13/5/1447 H. tarihli ve 64764 sayılı Karar) 9 Ocak 2026'da yayımlanmıştır ve Temmuz 2026'dan itibaren uygulanır.
Ulusal İSG Politikası, 13/6/1442 H. (26 Ocak 2021) tarihli ve 328 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla çıkarılmıştır. Suudi Arabistan'ın onayladığı Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) sözleşmeleri için ILO NORMLEX veri tabanındaki ülke profiline bakılmalıdır.
Suudi Arabistan'da İSG'yi kim uygular ve denetler
| Kurum | Görevi |
|---|---|
| İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığı (MHRSD, وزارة الموارد البشرية والتنمية الاجتماعية) | Bakanlık kararlarını çıkarır, İSG teftişi dahil iş teftişini yürütür, ihlaller tablosuna göre para cezası verir |
| Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi (NCOSH, المجلس الوطني للسلامة والصحة المهنية) | 7/7/1443 H. (8 Şubat 2022) tarihli ve 379 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla kurulmuştur, başkanı MHRSD bakanıdır; ulusal İSG yönetişimi, bildirim platformu, yönetmelikler, İSG uygulayıcılarının ve kaza araştırmacılarının ruhsatlandırılması |
| Sosyal Sigortalar Genel Kurumu (GOSI, المؤسسة العامة للتأمينات الاجتماعية) | Mesleki riskler sigorta kolu: iş kazası bildirimi, tedavi ve ödenekler |
| Suudi Standartlar, Metroloji ve Kalite Kurumu (SASO, الهيئة السعودية للمواصفات والمقاييس والجودة) | Ex ekipman dahil ürünler için teknik düzenlemeler ve uygunluk belgeleri |
| Sivil Savunma (الدفاع المدني) | Yangının önlenmesi ve bina ve tesislerin yangın güvenliği |
| Sektör düzenleyicileri | Bir ekonomik sektörü ruhsatlandıran veya denetleyen makamlar, NCOSH politikası uyarınca kendi işletmelerinden gelen kaza bildirimlerini takip eder, araştırma raporlarını onaylar ve yaptırım uygular; bazı sanayi sektörlerinin ayrıca kendi güvenlik ve emniyet kuralları vardır |
MHRSD'nin İSG teftiş mekanizması (Kasım 2019), müfettişlerin önce belge incelemesinde üst yönetimin onayladığı İSG politikasını, İSG sistemini, iç denetim ve tetkik raporlarını, tehlike kayıt listesini ve düzeltici faaliyetleri, kaza araştırma kayıtlarını, eğitim kayıtlarını ve acil durum planlarını kontrol etmesini, ardından sahada sistemin gerçekten uygulandığını doğrulamasını öngörür.
İşveren ve çalışan yükümlülükleri
İş Kanunundaki yükümlülükler, büyüklüğüne bakılmaksızın her işverene uygulanır.
- İşletmeyi temiz ve sağlıklı tutmak, aydınlatmak, içme ve yıkanma suyu sağlamak ve bakanlık kararıyla belirlenen korunma, güvenlik ve sağlık kurallarını uygulamak (m.121).
- Çalışanları iş tehlikelerinden ve hastalıklardan ve kullanılan makinelerden korumak için gerekli tedbirleri almak; güvenlik talimatlarını görünür bir yere Arapça ve gerektiğinde çalışanların anladığı diğer dillerde asmak; korunma için hiçbir ücret almamak (m.122).
- İşe başlamadan önce çalışanı işin tehlikeleri hakkında bilgilendirmek, öngörülen korunma tedbirlerine uymasını istemek, uygun kişisel koruyucu donanım (KKD) sağlamak ve çalışanlara kullanımı konusunda eğitim vermek (m.123).
- Yangın tedbirlerini almak, yangınla mücadele araçları ve her zaman kullanılabilir durumda tutulan kaçış yolları sağlamak ve ayrıntılı yangın önleme talimatlarını asmak (m.125).
- Görevleri gereği veya işverenin izniyle işyerine giren, işletmede çalışmayan kişilerin uğradığı kazalardan, kaza işin gerektirdiği teknik tedbirlerin ihmal edilmesinden kaynaklanıyorsa sorumlu olmak (m.126).
Çalışanlar, sağlanan korunma araçlarını kullanmak ve korumak, sağlık ve güvenlik talimatlarına uymak zorundadır; güvenlik tertibatlarını devre dışı bırakamaz veya kötüye kullanamaz (m.124).
İSG Yönetimi Yönetmeliği ve üç seviyesi
2018 tarihli Yönetmelik, uluslararası uygulamalardan ve ILO standartlarından yararlandığını belirtir ve ILO-OSH 2001'in yapısını izler: politika, organizasyon, planlama ve uygulama, değerlendirme ve iyileştirme. Hükümlerin çoğu tavsiye diliyle ("should") yazılmıştır; ancak bakanlık kararı bunları 50 veya daha fazla çalışanı olan işletmeler için bağlayıcı kılar ve ihlallere İş Kanunundaki cezaları uygular.
| Unsur | Asgari seviye (50+ çalışan, diğer faaliyetler) | Orta seviye (50+ çalışan, yüksek riskli faaliyetler) |
|---|---|---|
| Yazılı İSG politikası, ana dil Arapça, en az iki yılda bir gözden geçirilir | Evet | Evet |
| İSG sorumluluğu ve yetkisi olan, adı belirlenmiş yöneticiler | Evet | Evet |
| Yetkinlik ve eğitim: ihtiyaç analizi, anlaşılır bir dilde ücretsiz eğitim, kayıtlar | Evet | Evet |
| İlk gözden geçirme: mevzuata uygunluk, tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin değerlendirilmesi, eylem planı | Evet | Evet |
| Düzenli olarak gözden geçirilen önleme ve kontrol tedbirleri | Evet | Evet |
| Acil durumların önlenmesi, acil duruma hazırlık ve müdahale planı | Evet | Evet |
| Çalışanların katılımı, ortak İSG kurulu veya çalışma grubu | Hayır | Evet |
| Hedefler, yüklenicilerin kontrolü, performansın izlenmesi, araştırma, yönetimin gözden geçirmesi | Hayır | Evet |
Yüksek seviye bunlara değişikliğin yönetimini, satın almayı, tetkikleri, düzeltici faaliyetleri ve sürekli iyileştirmeyi ekler.
Yüksek riskli meslekler
131 mükerrer madde, Bakana tehlikeli veya zararlı meslekleri ve bu mesleklerde çalışması yasak olan ya da yalnız belirli koşullarla çalışabilecek çalışan gruplarını belirleme yetkisi verir. NCOSH'un Yüksek Riskli Mesleklerde Çalışmanın Düzenlenmesi Yönetmeliği (Temmuz 2026'dan itibaren yürürlükte), yüksekte çalışma, kapalı alanlar, kaldırma işleri, elektrik işleri, sıcak çalışma, kimyasallar, radyasyon ve tehlikeli ve patlayıcı ortamlarda çalışma dahil ilgili faaliyetleri listeler. İşverenler, çalışanları bu meslekler için ruhsat almaya gereken eğitimlere ve sağlık muayenelerine göndermek zorundadır ve geçerli ruhsatı olmayan hiç kimseyi bu işlerde görevlendiremez.
İSG personeli, ilk yardım ve sağlık gözetimi
İSG profesyonelleri
2019 tarihli ve 76509 sayılı Bakanlık Kararı 50 veya daha fazla çalışanı olan işletmelere uygulanır; daha küçük işletmeler kapsam dışındadır. Karar, listelenen yüksek riskli faaliyetlerde 50 çalışana 1 İSG personeli (işgücünün %2'si), diğer tüm faaliyetlerde 100 çalışana 1 (%1) İSG personeli ister. İSG personelinin %30 ile %40'ı "profesyonel", %60 ile %70'i "uygulayıcı" düzeyde olmalıdır. İSG personeli içindeki Suudi payı %30'dan (2020) ve %50'den (1 Ocak 2021) 1 Ocak 2022'den itibaren en az %70'e yükselmiştir. Karara ekli rehber bağlayıcıdır: 0,5 ve üzerindeki kesirleri yukarı, daha küçük kesirleri aşağı yuvarlar ve tabloları çalışan sayısı aralıklarına göre personel sayılarını verir; örneğin 50 ile 100 çalışanı olan bir işletmede yüksek riskli faaliyette 2, diğer faaliyetlerde 1 İSG personeli. İSG personeli asıl işi olarak İSG'de çalışmalıdır; İSG başka bir görevin yanına eklenmiş bir iş olamaz.
NCOSH'un İSG Uygulayıcılarının ve Hizmet Sağlayıcılarının Ruhsatlandırılması ve Akreditasyonu Yönetmeliği (Ocak 2026'da yayımlandı, Temmuz 2026'dan itibaren yürürlükte), NCOSH'tan ruhsat veya akreditasyon almadan hiç kimsenin bir İSG mesleğini icra edemeyeceğini veya İSG hizmeti sunamayacağını ve hiçbir kuruluşun ruhsatı veya akreditasyonu olmayan birini İSG görevlerinde istihdam edemeyeceğini veya görevlendiremeyeceğini ekler. Ruhsatlar ve akreditasyonlar üç yıl geçerlidir.
İlk yardım
1/4/1428 H. (2007) tarihli ve 1/400 sayılı Bakanlık Kararı, 50 veya daha fazla çalışanı olan işverenlerin, dışarıdan gelen ya da tam zamanlı bir hekim bulunup bulunmadığına bakılmaksızın, belgeli niteliklere sahip tam zamanlı bir ilkyardımcı görevlendirmesini ve hızlı taşıma imkânı yoksa en uzak çalışma yerine 200 metreden daha uzak olmayan bir ilk yardım odası sağlamasını şart koşar. En yakın sağlık biriminden en az 10 km uzakta bulunan ve 500'den fazla çalışanı olan işletmeler bir ambulans ve telefon bulundurmak zorundadır. 142. madde her işletmede ilk yardım dolabı bulunmasını ister.
Sağlık muayeneleri
- madde işverenin, Sosyal Sigortalar Kanununun çizelgelerinde listelenen meslek hastalıklarına maruz kalan çalışanları bir veya daha fazla hekim tarafından yılda en az bir kez kapsamlı muayeneden geçirmesini ve sonuçları kaydetmesini şart koşar. NCOSH'un Mesleki Uygunluk Muayeneleri ve Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Yönetmeliği (Nisan 2026'dan itibaren yürürlükte), Suudi Sağlık Uzmanlıkları Komisyonu (Saudi Commission for Health Specialties) tarafından akredite edilmiş bir iş ve meslek hastalıkları hekiminin gözetiminde yapılan işe giriş, periyodik ve istisnai muayeneleri ekler. İşveren tanıyı değil, yalnız uygunluk kararını (uygun, kısıtlamalı uygun, uygun değil) görür.
Örnek: Riyad'daki bir inşaat yüklenicisinin, en yakın sağlık birimine 15 km uzaklıktaki bir şantiyede 600 çalışanı vardır. İnşaat listelenen yüksek riskli faaliyetlerden biri olduğundan 600 / 50 = 12 İSG personeline ihtiyaç duyar; Kararın rehberindeki 551 ile 600 çalışan aralığına ait tablo 5 profesyonel ve 7 uygulayıcı öngörür ve en az 8 Suudi vatandaşı gerekir (12'nin %70'i 8,4'tür, aşağı yuvarlanır). İşletmenin ayrıca tam zamanlı bir ilkyardımcıya, en uzak çalışma alanına 200 m mesafe içinde bir ilk yardım odasına veya hızlı taşıma imkânına ve 500'den fazla çalışanı olduğu ve sağlık birimine 10 km'den uzak olduğu için bir ambulans ve telefona ihtiyacı vardır. Çizelgedeki hastalıklara, örneğin silika tozuna maruz kalan çalışanlar yıllık sağlık muayenesinden geçirilmelidir. İSG Yönetimi Yönetmeliği, ortak İSG kurulu dahil orta seviyede uygulanır.
Risk değerlendirmesi, eğitim ve ısı stresi
İş Kanunu "risk değerlendirmesi" terimini kullanmaz; ancak 122 ve 123. maddeler işin tehlikelerine karşı tedbir alınmasını ve çalışanların işe başlamadan önce bu tehlikeler hakkında bilgilendirilmesini ister. İSG Yönetimi Yönetmeliği, çalışanların sağlığına ve güvenliğine yönelik risklerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi, ilk gözden geçirmenin sonuçlarının bir eylem planında belgelenmesi ve kararlaştırılan kontrol tedbirlerinin düzenli olarak gözden geçirilmesi sorumluluğunu işletmeye verir. MHRSD müfettişleri, çalışma ortamının karşı karşıya olduğu tehlikeleri gösteren bir belgeyi ve tehlike kayıt listesini görmek ister. Bu metinlerde sabit bir gözden geçirme aralığı belirlenmemiştir: faaliyetler, ekipman veya maddeler değiştiğinde, kazalardan sonra ve sistemin kendi gözden geçirme programının gerektirdiği zamanlarda gözden geçirme yapılmalıdır.
Eğitim yükümlülükleri 123. maddeden (işe başlamadan önce tehlikeler ve KKD), İSG Yönetimi Yönetmeliğinden (eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi; eğitimin ücretsiz, çalışanların anladığı bir dilde, mümkünse çalışma saatleri içinde ve yetkin kişilerce verilmesi ve kayıt altına alınması) ve acil durum hükümlerinden (düzenli tatbikatlar) kaynaklanır. Yüksek riskli mesleklerde çalışanlar, yukarıda açıklanan eğitime ve ruhsata ihtiyaç duyar.
Sıcak, ulusal bir önceliktir. Öğle saatlerindeki güneş altında çalışma yasağının yanı sıra MHRSD, güneşe maruziyetten ve ısı stresinden korunmaya ilişkin bir usul rehberi çıkarmıştır (29/10/1442 H., 10 Haziran 2021 tarihli ve 196086 sayılı Bakanlık Kararı); NCOSH da sıcak ortamlarda çalışmaya ilişkin rehber yayımlar. Asıl 2010 tarihli yasak (1559/1 sayılı Karar), güneşten korunmaları şartıyla petrol ve gaz sektöründe çalışanları ve acil bakım işlerinde çalışanları kapsam dışında tutmuştu; bu istisnaların ilgili iş için hâlâ geçerli olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Kaza ve meslek hastalığı bildirimi
NCOSH politikası kamu, özel ve kâr amacı gütmeyen sektörlere uygulanır. İşveren (kamu sektöründe en üst düzey yetkili) bildirimi NCOSH elektronik platformundaki hesabı üzerinden yapar, çalışanlarının da bildirim yapabilmesi için onları platforma kaydeder ve bir çalışanın bildirimine iki iş günü içinde cevap vermek zorundadır. Sağlık kuruluşları, tedavi ettikleri yaralanmaları ve meslek hastalıklarını bildirir.
| Derece | Politikadaki örnekler | NCOSH platformunda bildirim süresi |
|---|---|---|
| F (ciddi, 2. seviye) | Bir veya daha fazla ölüm, sürekli maluliyete yol açan ağır yaralanma | Ölümün yetkili makamca teyidinden itibaren 24 saat içinde |
| D ve E (ciddi, 2. seviye) | Hayati organlarda ağır yaralanma, kısmi maluliyete yol açabilecek yaralanma, hastaneye yatış, olası meslek hastalığı | Kazadan itibaren 3 iş günü içinde |
| B ve C (ciddi olmayan, 1. seviye) | Tıbbi tedavi gerektiren yaralanma, iş günü kaybı, geçici iş değişikliği, meslek hastalığı belirtileri | 7 iş günü içinde |
| A (ramak kala, 1. seviye) | İlk yardım vakası, ramak kala olay, güvensiz durumlar ve davranışlar | 10 iş günü içinde |
Politika F derecesine ilişkin süreyi ölümler üzerinden tanımlar; ölüm içermeyen F derecesi bir yaralanmada bildirim gecikmeden yapılmalı ve süre NCOSH ile teyit edilmelidir. Ayrı bir tablo, yalnız maddi hasara yol açan kazaları, kaybın işletme sermayesine oranına göre derecelendirir. 1. seviye kazalarda işveren, kök nedenleri bulmak için NCOSH tarafından akredite edilmiş bir araştırmacı görevlendirir ve raporu sisteme yükler; 2. seviye kazalarda sektör düzenleyicisi NCOSH'tan bir araştırma ekibi oluşturmasını isteyebilir.
Sigorta süreci buna paralel işler. GOSI'nin mesleki riskler koluna tabi çalışanlar Sosyal Sigortalar Kanununa göre tazmin edilir (İş Kanunu m.132); GOSI'nin işverenlere yönelik rehberi, işverenin ilk yardımdan fazlasını gerektiren bir yaralanmayı öğrenmesinden itibaren üç gün içinde GOSI'ye bildirmesini ister; çalışan da işverene yedi gün içinde haber vermelidir. Eski GOSI rehberleri hâlâ kâğıt formlardan söz ettiğinden, güncel GOSI çevrimiçi işlemi kontrol edilmelidir.
Teftişler, cezalar ve sorumluluk
MHRSD müfettişleri işletmeleri ziyaret eder, ihlalleri tespit eder ve Bakanlığın ihlaller tablosuna göre para cezası verir. Cezalar ihlale ve işletmenin büyüklüğüne göre değişir ve bazı ihlallerde etkilenen çalışan sayısıyla çarpılır. İşverenler, MHRSD hizmetleri üzerinden bir ihlale itiraz edebilir veya uzlaşma başvurusunda bulunabilir.
MHRSD'nin işveren uyum rehberinde (2021 baskısı) yayımlanan ihlaller tablosu örneğin şu tutarları verir: 122. madde kapsamındaki İSG kurallarını ve tedbirlerini uygulamamak, 51 veya daha fazla çalışanda 10.000 Suudi riyali (SAR), 11 ile 50 çalışanda 5.000 SAR ve 10 veya daha az çalışanda 2.500 SAR; yasak saatlerde bir çalışanı güneş altında çalıştırmak, çalışan başına 3.000 SAR; maruz kalan çalışanlara yıllık sağlık muayenesini yaptırmamak, büyüklüğe göre çalışan başına 3.000, 2.000 veya 1.000 SAR. Tablo 2021'den bu yana değiştirilmiş olabilir; her hesaplamada MHRSD'nin güncel tablosu kullanılmalıdır.
Çalışanın GOSI kapsamında olmadığı durumlarda iş kazalarından doğan hukuki sorumluluk 133 ila 140. maddelere dayanır: işveren tedavi giderlerini, ücret yerine geçen ödemeyi ve tazminatı öder; ölüm veya sürekli tam maluliyette tazminat en az 54.000 SAR'dır (m.138).
Kimyasallar, patlayıcı ortamlar, büyük kaza tehlikeleri ve KKD
Kimyasallar. MHRSD ve NCOSH metinleri arasında kimyasallara ilişkin müstakil bir İSG yönetmeliğine rastlanmamıştır. NCOSH'un tehlikeli kimyasallar rehberi, sınıflandırma ve etiketleme için Küresel Uyumlaştırılmış Sistemi (GHS) önerir; Suudi Arabistan, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonunun (UNECE) GHS uygulama sayfasında listelenmemektedir. Güncel etiketleme ve güvenlik bilgi formu (GBF) kuralları SASO'dan ve çevre ve sektör düzenleyicilerinden teyit edilmelidir.
Patlayıcı ortamlar. SASO'nun Patlayıcı Ortamlarda Kullanılmak Üzere Tasarlanan Elektrikli Cihaz ve Ekipmanlara İlişkin Teknik Düzenlemesi (اللائحة الفنية للأجهزة الكهربائية والمعدات المعدّة للاستخدام في الأجواء القابلة للانفجار), SASO Yönetim Kurulunun 13/3/1445 H. (28 Eylül 2023) tarihli ve 194 sayılı toplantısında kabul edilmiş ve 17 Kasım 2023'te yayımlanmıştır. Düzenleme yayımından 365 gün sonra uygulanmaya başlamış, tedarikçilere piyasadaki ürünleri uygun hale getirmeleri için 548 gün tanınmıştır. Adına rağmen kapsamı AB ATEX teçhizat direktifini izler: I. grup (madencilik, M1 ve M2 kategorileri) ve II. grup (1 ila 3. kategoriler) teçhizat içinde elektrikli ve elektrikli olmayan teçhizat, koruyucu sistemler ve güvenlik ve kontrol cihazları. Düzenleme, ürünler Suudi piyasasına arz edilmeden önce SASO uygunluk belgesi alınmasını şart koşar; atıf yaptığı standartlar arasında IEC 60079 serisinin, ISO 80079-36 ve ISO 80079-37'nin SASO tarafından kabul edilmiş sürümleri ile EN 1127-1 bulunur. Tehlikeli alan sınıflandırması ile Ex tesisatlarının seçimi ve kontrolü İş Kanununda düzenlenmemiştir; uygulamada IEC 60079 standartlarına ve işletmecinin ve sektör düzenleyicisinin şartlarına göre yapılır. Bkz. Körfez ülkelerinde hangi Ex belgelendirmesi gerekir.
Büyük kaza tehlikeleri. İş Kanununun 127 ila 131. maddeleri büyük kaza tehlikesi olan tesislere, yani belirli miktarların üzerinde tehlikeli madde bulunduran tesislere uygulanır. Ölçütleri Bakanlık belirler, işverenler bu ölçütlerin kapsamına girip girmediklerini Bakanlıkla birlikte tespit etmek zorundadır ve önleme, halkın korunması ve çalışanların haklarına ilişkin ayrıntılı kuralları Bakanın çıkarması öngörülmüştür. MHRSD veya NCOSH internet sitelerinde yayımlanmış bir uygulama yönetmeliğine rastlanmamıştır (Kasım 2026); büyük proses tesisleri ayrıca kendi sektör, endüstriyel güvenlik ve Sivil Savunma düzenleyicilerine karşı sorumludur.
KKD. KKD ücretsiz (m.122) ve uygun (m.123) olmalıdır. Yüksek riskli meslekler yönetmeliği, koruyucu donanımın SASO teknik düzenlemelerine ve standartlarına uygun olmasını şart koşar.
AB çerçevesi ve Türkiye ile karşılaştırma
| Konu | Suudi Arabistan | AB (89/391/AET sayılı Direktif) | Türkiye (6331 sayılı Kanun) |
|---|---|---|---|
| Temel mevzuat | 2005 tarihli İş Kanunu, Sekizinci Kısım; ayrıca kararlar ve NCOSH yönetmelikleri | Ulusal hukuka aktarılan Çerçeve Direktif | Ayrı bir İSG kanunu: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (2012) |
| İSG profesyonelleri | 50 ve daha fazla çalışanda 50 çalışana 1 (yüksek riskli) veya 100 çalışana 1, NCOSH ruhsatlı | Koruma ve önleme hizmetleri; kapsamı ulusal mevzuat belirler | Her işveren için kendi personelinden veya hizmet alımıyla iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi; az tehlikeli küçük işyerlerinde işverenin bu hizmeti sınırlı ölçüde kendisinin yürütmesi mümkün |
| Risk değerlendirmesi | 50 ve daha fazla çalışanda İSG Yönetimi Yönetmeliğinin parçası; tedbir alma yükümlülüğü herkes için | Zorunlu, yazılı | Zorunlu; tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 veya 6 yılda bir yenilenir |
| Kaza bildirimi | NCOSH platformu: ölümlü kazada 24 saat, diğerlerinde 3, 7 veya 10 iş günü; GOSI'ye bildirim | Süreleri ulusal mevzuat belirler | Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) kazadan sonraki 3 iş günü içinde |
| Kurullar | Orta ve yüksek seviyede ortak kurul | Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımı | 50 ve daha fazla çalışanı olan ve 6 aydan uzun süren işlerde İSG kurulu |
| Ex ekipman | SASO teknik düzenlemesi ve belgesi | ATEX 2014/34/AB | Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB), 2016 |
Sık yapılan hatalar
- Yalnız GOSI'ye bildirim yapmak. GOSI sigorta tarafını kapsar; NCOSH platformunun, ölümlü kazalarda 24 saatten başlayan, şiddete göre değişen kendi süreleri vardır.
- Yüksek riskli bir faaliyette 1:100 oranını kullanmak. İnşaat, petrol ve gaz, madencilik, kimya ve listelenen diğer faaliyetler 50 çalışana 1 İSG personeli gerektirir; 0,5 ve üzerindeki kesirleri yukarı yuvarlayan Karar rehberindeki aralık tabloları kullanılmalıdır.
- Ruhsatsız güvenlik sorumlusu istihdam etmek. Temmuz 2026'dan beri yürürlükte olan ruhsatlandırma yönetmeliğine göre İSG uygulayıcıları ve hizmet sağlayıcıları NCOSH ruhsatı veya akreditasyonu almak zorundadır.
- Yalnız İngilizce işaretler. 122. madde Arapçanın yanı sıra çalışanların anladığı dilleri ister; MHRSD'nin işveren uyum rehberi güvenlik talimatlarının çalışanların tüm dillerinde, en az Arapça ve İngilizce olmasını ister.
- Yazın öğle saatlerinde açık hava işi planlamak. Saat 12.00 ile 15.00 arasındaki yasak 15 Haziran ile 15 Eylül arasında uygulanır ve para cezaları çalışan başına verilir.
- Yalnız ATEX veya IECEx belgesine güvenmek. Kapsamdaki teçhizat için SASO uygunluk belgesi gerekir.
Sık sorulan sorular
Suudi Arabistan'da ayrı bir iş sağlığı ve güvenliği kanunu var mı?
Hayır. İSG yükümlülükleri 2005 tarihli İş Kanununun Sekizinci Kısmında, MHRSD'nin bakanlık kararlarında ve NCOSH'un yönetmelik ve politikalarında yer alır. Yangın, ürünler ve belirli sektörler için ayrı düzenleyici kurumlar vardır.
Suudi Arabistan'da işyerlerini güvenlik açısından kim denetler?
İSG teftişlerini MHRSD iş müfettişleri yapar ve ihlaller tablosuna göre para cezası verir. Yangın güvenliğini Sivil Savunma denetler; sektör düzenleyicileri de ruhsat verdikleri işletmeleri denetler.
Suudi Arabistan'da ölümlü bir iş kazası ne zaman bildirilmelidir?
Ölümün yetkili makamca teyidinden itibaren 24 saat içinde NCOSH elektronik platformuna bildirilmelidir. Sigortalı çalışanlar için GOSI'ye de bildirim yapılmalıdır.
Küçük işletmelerin İSG yönetim sistemi kurması gerekir mi?
İSG Yönetimi Yönetmeliği ve İSG personeli oranı 50 veya daha fazla çalışanı olan işletmelere uygulanır. Daha küçük işverenler de İş Kanunundaki tüm yükümlülüklere tabidir: tedbirler, talimatlar, KKD, yangın güvenliği, ilk yardım ve maruz kalan çalışanların sağlık muayeneleri.
Öğle saatlerindeki çalışma yasağı her yıl aynı mı?
Evet. 1435 H. tarihli ve 3337 sayılı Karardan bu yana yasak, güneş altında açık havada yapılan işler için 15 Haziran ile 15 Eylül arasında saat 12.00 ile 15.00 arasında uygulanır. Asıl 2010 tarihli kararda petrol ve gaz ile acil bakım işleri için öngörülen istisnalar, başka güneş korunma tedbirlerinin alınmasını gerektirir.
excodex'te ilgili yazılar
- Suudi Arabistan'da temel İSG kanunu hangisidir ve kim uygular?
- Suudi Arabistan'da bir iş kazası nasıl ve hangi süre içinde bildirilmelidir?
- Suudi Arabistan'da işveren bir güvenlik profesyoneli veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
- Suudi Arabistan'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?
- Birleşik Arap Emirlikleri'nde iş sağlığı ve güvenliği
- Isı stresi, WBGT ve soğuk stresi
Standartlar ve ek kaynaklar
- İş Kanunu, 23/8/1426 H. (27 Eylül 2005) tarihli ve M/51 sayılı Kraliyet Kararnamesi, Uzmanlar Dairesi: laws.boe.gov.sa; MHRSD sitesinde Sekizinci Kısım: hrsd.gov.sa
- NCOSH, İSG kuralları ve düzenlemeleri kütüphanesi (2018 tarihli İSG Yönetimi Yönetmeliği, 2019 tarihli İSG personeli kararı, 2007 tarihli ilk yardım kararı, güneş altında çalışma yasağı kararları, 2023 tarihli bildirim politikası, 2025 yönetmelikleri, teftiş mekanizması, işveren uyum rehberi): ncosh.gov.sa
- Güneş altında açık havada çalışmaya ilişkin 22/6/1431 H. tarihli ve 1559/1 sayılı Bakanlık Kararı, İngilizce çevirisi: hrsd.gov.sa
- Umm Al-Qura (Resmî Gazete): NCOSH'un teşkilatına ilişkin 7/7/1443 H. tarihli ve 379 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (uqn.gov.sa); NCOSH'un mesleki uygunluk muayeneleri (uqn.gov.sa), İSG uygulayıcılarının ve hizmet sağlayıcılarının ruhsatlandırılması (uqn.gov.sa) ve yüksek riskli mesleklerde çalışma (uqn.gov.sa) yönetmelikleri
- GOSI, iş kazalarına ilişkin işveren soruları: gosi.gov.sa
- SASO, Patlayıcı Ortamlarda Kullanılmak Üzere Tasarlanan Elektrikli Cihaz ve Ekipmanlara İlişkin Teknik Düzenleme (2023): saso.gov.sa
- UNECE, ülkelere göre GHS uygulaması: unece.org
- ILO, İSG yönetim sistemleri kılavuzu, ILO-OSH 2001.
- IEC 60079 serisi: patlayıcı ortamlar.
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Bu konudaki sorular
- Suudi Arabistan'da temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve kim uygular?
- Suudi Arabistan'da işveren bir güvenlik profesyoneli veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
- Suudi Arabistan'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu ve ne sıklıkla gözden geçirilmelidir?
- Suudi Arabistan'da bir iş kazası nasıl ve hangi süre içinde bildirilmelidir?
- Suudi Arabistan'da işverenler çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermelidir?
- Suudi Arabistan'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri zorunlu mu?
- Suudi Arabistan'da iş güvenliği kurallarını ihlal etmenin cezaları nelerdir?
- Suudi Arabistan'da iş sağlığı ve güvenliği kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
- Suudi Arabistan'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?
- Suudi Arabistan'da büyük kaza tehlikesi olan kimya tesislerine hangi kurallar uygulanır?