İş Güvenliği Uluslararası çerçeve ve ülke rehberleri
Katar'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
Özet
Katar'da iş sağlığı ve güvenliği, 2004 tarihli ve 14 sayılı İş Kanunu (m.99-115) ve bakanlık kararlarıyla düzenlenir; Çalışma Bakanlığı müfettişleri denetler. Çalışanın ölümü veya yaralanması polise ve Bakanlığa derhal bildirilir; yaz sıcağı kuralları 2021 tarihli ve 17 sayılı Karardadır.
Katar'da ayrı bir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kanunu yoktur. Temel kurallar, 2004 tarihli ve 14 sayılı İş Kanununun onuncu bölümünde (güvenlik, iş sağlığı ve sosyal bakım) ve on birinci bölümünde (iş kazaları ve tazminat) ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan bakanlık kararlarında yer alır. Bu kuralları Çalışma Bakanlığı, iş sağlığı ve güvenliği dairesi ve iş müfettişleri aracılığıyla uygular; müfettişler işyerlerine önceden haber vermeden girebilir. Bakan, çalışanların ciddi bir tehlikeyle karşı karşıya olduğu bir sahayı tamamen veya kısmen kapatabilir.
Bu rehber yasal çerçeveyi, yetkili kurumları, yükümlülükleri, ısı stresi kurallarını, bildirimi, komiteleri, yaptırımları, kimyasalları, Ex ekipmanı ve büyük kaza tehlikelerini ele alır ve Katar'ı AB ve Türkiye ile karşılaştırır. Resmi bir metinde teyit edemediğimiz hususlar, Bakanlıkla kontrol edilmesi gereken noktalar olarak belirtilmiştir.
Öne çıkanlar
- Temel İSG hükümleri, 2004 tarihli ve 14 sayılı İş Kanununun (القانون رقم 14 لسنة 2004 بإصدار قانون العمل) 99 ila 115. maddeleridir. Bunları, 2005 yılında sağlık hizmetleri, iş kazası bildirimi ve periyodik muayeneler hakkında çıkarılan bakanlık kararları ile ısı stresine ilişkin 2021 tarihli ve 17 sayılı Bakanlık Kararı tamamlar.
- Kanunu Çalışma Bakanlığı (وزارة العمل) uygular; müfettişleri işyerlerine gece veya gündüz, önceden haber vermeden girebilir, numune alabilir, makineleri inceleyebilir ve çalışanları sorgulayabilir (m.138).
- İşte meydana gelen ölüm veya yaralanma polise ve Bakanlığa derhal bildirilir (m.108); teşhis edilen meslek hastalığı 3 gün içinde (m.105); işi bir iş günü veya daha uzun süre durduran yangın, çökme veya patlama 24 saat içinde bildirilir (2005 tarihli ve 18 sayılı Karar).
- İş Kanunu sağlık personelini çalışan sayısına göre belirler: her 5 ila 25 çalışanlık grup için bir ilk yardım kutusu ve eğitimli bir ilkyardımcı, 100'den fazla çalışanda bir hemşire, 500'den fazla çalışanda en az bir hekim ve bir hemşirenin görev yaptığı bir revir (m.104).
- 1 Haziran ile 15 Eylül arasında güneş altında açık havada çalışma 10:00 ile 15:30 arasında yasaktır; yaş termometre küre sıcaklığı (WBGT) indeksi 32,1 °C'yi aştığında iş durdurulmalıdır (2021 tarihli ve 17 sayılı Karar).
- İş Kanunu birçok grubu kapsam dışında bırakır; bunlar arasında kamu görevlileri, ev hizmetlerinde çalışanlar (bunlar için ayrı bir kanun, 2017 tarihli ve 15 sayılı Kanun vardır) ve QatarEnergy'nin (eski adıyla Qatar Petroleum) ortağı olduğu şirketlerin çalışanları bulunur (m.3). Petrol ve gaz sektöründe İSG yükünün büyük kısmını şirket ve sözleşme kuralları taşır.
- Katar'da tespit edebildiğimiz ulusal bir Ex ekipman belgelendirme sistemi yoktur ve Katar IECEx üyesi ülkeler arasında yer almaz. Bu nedenle tehlikeli bölge ekipmanı, tesis sahibinin şartnamesine göre, genellikle IECEx veya ATEX belgeleriyle kabul edilir.
Yasal çerçeve: İş Kanunu ve bakanlık kararları
İş Kanunu özel sektör işverenlerine uygulanır. Onuncu bölüm genel yükümlülükleri işverene yükler: her çalışanı işe başlarken işin riskleri ve önleme tedbirleri hakkında bilgilendirmek (m.99), mesleki yaralanma, hastalık, kaza, yangın ve ekipman arızasına karşı tüm tedbirleri almak (m.100) ve hijyen, havalandırma, aydınlatma, içme suyu ve atık su uzaklaştırma koşullarını sağlamak (m.103). 102. madde, Bakana İSG donanımları, önleme tedbirleri ve meslek hastalıkları hakkında karar çıkarma yetkisi verir; ayrıntıların çoğu bu kararlardadır.
| Düzenleme | Konu | Teyit edebildiğimiz durum |
|---|---|---|
| 2004 tarihli ve 14 sayılı İş Kanunu, m.99 ila 115 | Genel İSG yükümlülükleri, ilk yardım ve sağlık personeli, sağlık muayeneleri, kaza bildirimi, tazminat | Al Meezan'da yayımlanan metin; 2004'ten bu yana birkaç kez değiştirildi |
| 2005 tarihli ve 16 sayılı Karar | İşletmelerdeki çalışanlara sağlık hizmeti (muayeneler, sağlık dosyası, ilk yardım, hemşire, revir) | Son özetlendiğinde yürürlükteydi; Arapça metni Al Meezan'da |
| 2005 tarihli ve 18 sayılı Karar | İş kazası ve meslek hastalığı istatistikleri, formlar ve bildirim | Yukarıdaki gibi |
| 2005 tarihli ve 19 sayılı Karar | Meslek hastalığına maruz kalan çalışanların periyodik muayeneleri | Yukarıdaki gibi |
| 2021 tarihli ve 17 sayılı Karar | Isı stresi: yaz çalışma saatleri, WBGT sınırı, risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık kontrolleri | Yürürlükte; 2007 tarihli ve 16 sayılı Kararın yerini aldı |
| 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanun | İş Kanununu değiştirir (ortak komiteler, denetim yetkileri, mesleki belgeler, grevler ve diğerleri) | Haziran 2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı; birkaç bölümü uygulama kararlarını bekliyor |
2005 kararları o dönemin Kamu Hizmeti İşleri ve Konut Bakanı, 2021 kararı ise İdari Kalkınma, Çalışma ve Sosyal İşler Bakanı tarafından çıkarılmıştır; bu sorumluluk daha sonra Çalışma Bakanlığına geçmiştir. Katar 2020 yılında Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Politikasını kabul etmiştir; 2025 yılında Bakanlar Kurulu, Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Komitesini bu politikayı geliştirebilecek şekilde yeniden düzenleyen bir karar taslağını onaylamıştır.
Kimler kapsamda, kimler değil
- madde (2009 değişikliğiyle) şu grupları İş Kanununun kapsamı dışında bırakır: kamu görevlileri, silahlı kuvvetler ve polis mensupları, geçici (gündelik) çalışanlar, ev hizmetlerinde çalışanlar, işverenin aile bireyleri, tarım ve hayvan otlatma işlerinde çalışanların çoğu, Qatar Petroleum'un (bugün QatarEnergy) kurduğu, ortağı olduğu veya hissesine sahip olduğu şirketlerin çalışanları, petrol ve petrokimya ortak girişimleri ve iş ilişkisi özel bir kanunla düzenlenen kişiler. Ev hizmetlerinde çalışanlar bunun yerine ev işçilerine ilişkin 2017 tarihli ve 15 sayılı Kanun kapsamındadır. Bakanlar Kurulu, İş Kanununun hükümlerini tamamen veya kısmen geçici, ev, aile ve tarım çalışanlarına genişletebilir. Isı stresi kararı da petrol ve gaz projelerinde çalışan şirketlere uygulanmadığını belirtir. Bu sektörlerde boşluğun büyük kısmını iş sözleşmeleri ve işletmecinin HSE (sağlık, güvenlik ve çevre) kuralları doldurur; bu nedenle çalışanların hangi rejime tabi olduğu her zaman kontrol edilmelidir.
Not: Araştırmamız sırasında İş Kanununun resmi bir konsolide İngilizce metnine ulaşılamamıştır. "Resmi değildir" ibaresi taşıyan Al Meezan hukuk portalının İngilizce metni esas alınmıştır. Geçerli dil Arapçadır; 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanun dahil sonraki değişiklikler Al Meezan'da kontrol edilmelidir.
Katar'da İSG'yi kim uygular ve denetler
Yetkili makam Çalışma Bakanlığıdır. 2023 tarihli ILO raporları, Bakanlık bünyesinde bir İş Sağlığı ve Güvenliği Dairesi (birim olarak da anılır) ve bir İş Teftişi Dairesi bulunduğunu belirtir. İş Kanunu, bir İş Teftişi Makamı kurar; bu makamın müfettişleri yemin eder, kimlik kartı taşır ve Başsavcının yetkilendirmesi halinde adli kolluk görevlisi sıfatıyla hareket eder (m.135 ila 137).
Diğer kurumların da görevi vardır:
- Halk Sağlığı Bakanlığı (وزارة الصحة العامة): sağlık makamı, İş Kanunundaki "yetkili sağlık makamı" görevini üstlenir; bu makamın tedavi, işe dönüşe uygunluk ve maluliyet uyuşmazlıklarına ilişkin kararı kesindir (m.112). Ayrıca çalışma idaresiyle birlikte işyeri revirlerini denetler (o dönemin ulusal sağlık makamını adıyla anan 2005 tarihli ve 16 sayılı Karar). Çalışma Bakanlığı ile Halk Sağlığı Bakanlığı arasında Kasım 2021'de imzalanan mutabakat zaptı, ulusal bir iş kazası kayıt sistemi kurmayı amaçlar; 2023 yılına kadar hastaneler, Bakanlık, işverenler ve sigortacılar için ortak bir veri formu seti taslağı hazırlanmıştır.
- Polis: kaza bildirimlerini alır ve kaza ile iş arasındaki bağlantıyı soruşturur (m.108).
- Sivil Savunma Genel Müdürlüğü (İçişleri Bakanlığı): bina ve yapılara ilişkin yangın ve can güvenliği şartları, Sivil Savunma Teknik Şartlar Rehberi (2022) olarak yayımlanmıştır; ilgili onayları da bu kurum verir.
- QatarEnergy sanayi şehirleri: Ras Laffan ve Mesaieed, işletmeciler ve yükleniciler için kendi HSE şartlarını uygulayan QatarEnergy tarafından geliştirilir ve işletilir.
Uygulamada işveren ve çalışan yükümlülükleri
İşveren, güvenlik tedbirleri için çalışanlardan ücret alamaz veya ücretlerinden kesinti yapamaz (m.100). 50 veya daha fazla çalışanı olan işverenler ayrıca bakanlık kararıyla belirlenen sosyal hizmetleri sağlamak zorundadır (m.107); normal ulaşım araçlarının bulunmadığı uzak sahalarda çalışanı olan işverenler ulaşım veya konaklama, içme suyu ve yiyecek sağlamak zorundadır (m.106). Çalışanlar, verilen koruyucu donanımı ve giyeceği kullanmak, güvenlik talimatlarına uymak zorundadır ve güvenlik donanımlarına zarar veremez (m.101). Güvenlik talimatlarını kasten ihlal eden veya ağır ihmali bulunan çalışan, yaralanma tazminatı hakkını kaybedebilir (m.111).
Risk değerlendirmesi
İş Kanunu, AB Çerçeve Direktifindeki gibi yazılı risk değerlendirmesini zorunlu kılan genel bir madde içermez. Ancak riskleri bilme ve açıklama yükümlülüğü (m.99) ve tüm tedbirleri alma yükümlülüğü (m.100) risk değerlendirmesi yapılmadan yerine getirilemez ve iki düzenleme bu konuda açıktır: 2005 tarihli ve 16 sayılı Karar, sağlık muayenelerine yön vermek üzere çalışma koşullarının incelenmesini ister; 2021 tarihli ve 17 sayılı Karar ise çalışanlarla birlikte yapılan, düzenli olarak güncellenen ve müfettişler için işyerinde saklanan bir ısı stresi risk değerlendirmesini zorunlu kılar. Büyük müşteriler ve petrol ve gaz işletmecileri, sözleşmelerinde yazılı tehlikelerin belirlenmesi ve risk değerlendirmesi şartı koyar.
Eğitim
Kanun; işe başlarken bilgilendirmeyi ve görünür yerlere asılmış yazılı güvenlik talimatlarını (m.99), eğitimli ilkyardımcıları (m.104 ve 2005 tarihli ve 16 sayılı Karar), tüm çalışanlara her yıl mayıs başına kadar verilecek ısı stresi eğitimini ve sahada eğitimli paramedikler ile İSG gözetmenleri bulunmasını (2021 tarihli ve 17 sayılı Karar) zorunlu kılar. 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanun, Bakanlığa, çalışanlarının işe başlamadan önce akredite bir eğitimi tamamlaması veya bir sınavı geçmesi gereken meslekleri listeleme yetkisi verir; liste sonraki bakanlık kararlarıyla belirlenecektir, bu nedenle hangi mesleklerin kapsandığı kontrol edilmelidir.
İlk yardım, hemşireler ve hekimler
| İşletmedeki çalışan sayısı | 104. maddeye göre asgari şart |
|---|---|
| 5 ila 25 | İçeriği yetkili sağlık makamınca belirlenen, eğitimli bir ilkyardımcının sorumluluğunda bir ilk yardım kutusu |
| 25'ten fazla | Her 5 ila 25 çalışanlık grup için bir kutu |
| 100'den fazla | Kutulara ek olarak bir hemşire (Kanunun İngilizce metni tam zamanlı der) |
| 500'den fazla | En az bir hekim ve bir hemşirenin görev yaptığı bir revir |
Türkiye'deki iş güvenliği uzmanı gibi bir İSG profesyonelinin çalışan sayısına göre görevlendirilmesine ilişkin genel bir yasal yükümlülük yoktur. 2005 tarihli ve 18 sayılı Karar, bulunduğu yerlerde yaralanma verilerini bir sağlık ve güvenlik müdürünün izlediğini varsayar; ısı stresi kararı da İSG gözetmenlerinden söz eder. Uygulamada bu şart çoğunlukla sözleşmeden gelir: örneğin ulusal enerji şirketinin yükleniciler için HSE kuralları (QP-REG-S-001, 2009 tarihli Rev. 3, ulaşabildiğimiz sürüm), bir sahada 20'den fazla kişisi bulunan her yüklenicinin bir HSE görevlisi veya gözetmeni atamasını ister.
Sağlık muayeneleri
Meslek hastalığı riskine maruz kalan çalışanlar, yetkili makamın belirlediği kurallara göre riske uygun aralıklarla periyodik muayeneden geçirilmelidir (m.105 ve 2005 tarihli ve 19 sayılı Karar). Sonuçlar çalışanın dosyasına işlenir ve muayenede geçen süreyi işveren öder. 2005 tarihli ve 16 sayılı Karar her çalışan için sağlık kontrolleri ve bir sağlık dosyası öngörür; ısı stresi kararı ise ısı stresi riskini artıran kronik hastalıklara yönelik, çalışana ücretsiz yıllık bir sağlık kontrolünü zorunlu kılar.
Isı stresi: Katar'ın en bilinen İSG kuralı
2021 tarihli ve 17 sayılı Bakanlık Kararı, 2019 yılında ILO ile birlikte yürütülen bir saha çalışmasının ardından 2007 tarihli yaz çalışma saatleri kuralının yerini almıştır. Başlıca yükümlülükleri şunlardır:
- Her yıl 1 Haziran ile 15 Eylül arasında, 10:00 ile 15:30 saatleri arasında güneş altında, açık işyerlerinde veya gölgelendirilmemiş ve havalandırılmamış yerlerde çalışma yapılmaz (m.2); günlük çalışma çizelgesi çalışanlar ve müfettişler için asılır (m.3).
- WBGT ölçülür, işyerindeki hava koşulları kaydedilir ve WBGT 32,1 °C'nin üzerine çıktığı her yerde iş durdurulur (m.4). Bu sınır yalnız yaz döneminde değil, ulaşıldığı her zaman uygulanır.
- Çalışanlarla birlikte yazılı ısı stresi risk değerlendirmesi, ücretsiz serin içme suyu, gölgeli dinlenme alanları, hafif ve bol giysiler, mayısa kadar eğitim ve yıllık sağlık kontrolü (m.4).
- Aynı sahada birden fazla işveren çalışıyorsa, ana yüklenici diğerlerinin uyumunu takip eder (m.5).
- Çalışanlar, ısı stresinin güvenliklerini tehdit ettiğine makul olarak inanıyorlarsa işi bırakabilir ve Bakanlığa şikâyette bulunabilir; bu nedenle işten çıkarılamaz ve ayrımcılığa uğratılamaz (m.6).
- İhlaller, Bakan kararıyla işyerinin tamamen veya kısmen kapatılmasına yol açabilir (m.7).
Yaz denetimleri yoğundur: Bakanlık 2022'de 463 şantiyenin kapatıldığını, ILO ise 2023'te 504 kapatma yapıldığını bildirmiştir; bunların neredeyse tamamı inşaat sektöründedir. Karar, petrol ve gaz projelerinde çalışan şirketlere uygulanmaz (m.8); bu şirketler işletmecilerinin ısı kurallarına uyar. WBGT'nin nasıl işlediği için bkz. ısı stresi, WBGT ve soğuk stresi.
İş kazalarının ve meslek hastalıklarının bildirimi
Yükümlülükler İş Kanununun 108. maddesinden ve 2005 tarihli ve 18 sayılı Karardan gelir:
| Olay | Kime | Süre |
|---|---|---|
| Bir çalışanın iş sırasında veya iş nedeniyle ölümü ya da yaralanması | Polis ve çalışma idaresi (Çalışma Bakanlığı); Karar yetkili sağlık makamını da ekler | Derhal |
| İşletmeyi veya bir üretim birimini bir iş günü ya da daha uzun süre durduran yangın, çökme veya patlama | Çalışma idaresi | 24 saat içinde |
| Hekim tarafından teşhis edilen meslek hastalığı | Çalışma idaresi | Sonucun öğrenilmesinden itibaren 3 gün içinde |
| Ölümlü bir olayın nedenleri ve kayıplarına ilişkin nihai sonuçlar | Çalışma idaresi | Elde edilir edilmez |
| Resmi formlarla yaralanma, ölüm ve meslek hastalığı istatistikleri | Çalışma idaresi | Altı ayda bir |
Bildirimde çalışanın adı, yaşı, mesleği, adresi, uyruğu, kazanın kısa açıklaması ve yapılan ilk yardım veya tedavi yer almalıdır (m.108). 2005 tarihli ve 18 sayılı Karar formun üç nüsha düzenlenmesini ister: çalışma idaresi, soruşturmayı yürüten makam ve işletmenin kayıtları için. Polis soruşturma yapar, ifadeleri tutanağa geçirir ve tutanağın suretlerini Bakanlığa ve işverene gönderir.
Örnek: Doha'daki bir şantiyede bir iskele kurulum çalışanı saat 08:40'ta 3 m yükseklikten düşer ve bileği kırık olarak hastaneye kaldırılır. Şantiye müdürü polisi arar ve aynı sabah Çalışma Bakanlığına bildirimde bulunur, yaralanma formunu üç nüsha doldurur, iskeleyi ve emniyet kemerini soruşturma için olduğu gibi bırakır ve olayı bir sonraki altı aylık bildirim için kayda geçirir.
Yaralanma sonrası tedavi ve tazminat
İşveren, yetkili sağlık makamının kararına göre tedavi masraflarını karşılar; yaralanan çalışan tedavi süresince 6 aya kadar tam ücret, ardından iyileşinceye veya sürekli maluliyet tespit edilinceye kadar yarım ücret alır (m.109). Ölüm tazminatı İslam hukukuna (şeriat) göre hesaplanır, tam sürekli maluliyet ölüm sayılır, kısmi maluliyette tazminat Kanun ekindeki cetvelde belirlenen bir yüzdedir (m.110). İşveren maluliyet tazminatını maluliyetin kanıtlanmasından itibaren 15 gün içinde öder, ölüm tazminatını da 15 gün içinde mahkemeye yatırır (m.114); çalışanın talep hakkı, nihai sağlık raporundan veya ölümden 1 yıl sonra düşer (m.113).
Bakanlık ve ILO, kazaları bildirme yasal yükümlülüğü konusunda kampanyalar yürütmüştür. Ramak kala olaylar Kanuna göre bildirime tabi değildir, ancak müşteri sözleşmelerinin çoğu bunların şirket içinde raporlanmasını ister.
Ortak komiteler, teftiş ve yaptırımlar
Ortak komiteler
2004 metni, 30 veya daha fazla çalışanı olan bir işletmenin, büyüklüğüne göre dört, altı veya sekiz üyeden oluşan ve üyelerinin yarısı her iki taraftan gelen, işveren ve çalışan temsilcilerinden oluşan bir ortak komite kurmasına imkân veriyordu (m.124). Tehlikelere karşı korunma araçları ve İSG kurallarına uyumun iyileştirilmesi bu komitenin görevleri arasındadır (m.126). 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanun, 100 veya daha fazla çalışanı olan işletmelerde eşit temsile dayalı ortak komiteleri zorunlu hale getirir. Katar hukukunda ayrı bir yasal "çalışan temsilcisi" görevi yoktur; çalışanların görüşlerinin alınmasının zemini ortak komitedir. ILO ve Birleşik Krallık Sağlık ve Güvenlik İdaresi, ortak komite üyelerine yönelik İSG eğitiminin geliştirilmesine destek vermiştir.
Teftiş
Müfettişler işyerine girebilir, kayıtları inceleyebilir, numune alabilir, makineleri muayene edebilir, konaklama yerlerini kontrol edebilir ve çalışanları sorgulayabilir (m.138). Tavsiyede bulunabilir, süre vererek yazılı uyarı yapabilir veya gereğinin yapılması için ihlali raporlayabilir (m.140). İşverenin tedbir almadığı veya yakın bir tehlikenin bulunduğu durumlarda Bakan, sahayı tamamen veya kısmen kapatabilir ya da makineleri durdurabilir; işveren kapatma süresince ücretleri tam olarak ödemeye devam etmek zorundadır (m.100). 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanunun yayımlanmış özetlerine göre Bakan ayrıca bir işletmenin Bakanlık nezdindeki işlemlerini askıya alabilir ve tekrarlayan ihlalcilerin adlarını yayımlayabilir.
Yaptırımlar
| İhlal | Maddeler | 2004 metnindeki yaptırım |
|---|---|---|
| Çalışanları risklerden haberdar etmemek veya talimatları asmamak; uzak saha hizmetleri; yaralanma istatistikleri; müfettişlerin görevini engellemek | 99, 106, 115, 139 | 2.000 ile 5.000 QAR para cezası |
| Hijyen ve sosyal koşullar; ilk yardım, hemşire, revir; sağlık muayeneleri ve hastalık bildirimi; kaza bildirimi | 103, 104, 105, 108 | 1 aya kadar hapis ve/veya 2.000 ile 6.000 QAR para cezası |
- maddeye göre para cezası, ihlalden etkilenen çalışan sayısıyla çarpılır; bu nedenle maruz kalan 30 çalışan için bir sağlık muayenesi ihlali, 2004 tutarlarıyla 60.000 ile 180.000 QAR'a ulaşabilir. Bunlar Kanuna yazılmış sabit tutarlardır (Katar riyali), her yıl yeniden değerlemeye tabi değildir; 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanunun bunları değiştirip değiştirmediğini teyit edemedik, bu nedenle konsolide metin kontrol edilmelidir.
Kimyasallar, patlayıcı ortamlar, büyük kaza tehlikeleri ve KKD
Kimyasallar. İş Kanunu, Bakana meslek hastalıklarına karşı önleme tedbirlerini düzenleme yetkisi verir; 2005 tarihli ve 19 sayılı Karar da maruziyeti periyodik muayenelere bağlar. Katar'ın, işyerindeki etiketler ve güvenlik bilgi formları için BM Küresel Uyumlaştırılmış Sistemini (GHS) ne ölçüde uyguladığını resmi bir kaynaktan teyit edemedik. Uygulamada uluslararası tedarikçiler GHS formatında güvenlik bilgi formları sağlar; kimyasal depolama ve deşarjın çevresel boyutu ise çevre makamlarınca ayrıca düzenlenir.
Patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman. AB ATEX direktiflerinin karşılığı olan bir Katar düzenlemesi bulunamamıştır ve Katar, IECEx üyesi ülkeler listesinde yer almamaktadır (Kasım 2026'da kontrol edildi). Kuralları tesis sahipleri belirler: enerji şirketinin yüklenici kuralları tehlikeli bölgeleri IP Model Code of Safe Practice'e göre bölge 0, 1 ve 2 olarak sınıflandırır ve örneğin bölge 1'de hafif alaşımlı merdiven ve iskeleleri yasaklar. Proje şartnameleri genellikle yüksek ortam sıcaklıklarına uygun, IECEx veya ATEX belgeli ekipman ister. Bkz. Körfez ülkelerinde hangi Ex belgelendirmesi gerekir.
Büyük kaza tehlikesi olan tesisler. Bildirim seviyeleri ve güvenlik raporları içeren Seveso benzeri bir kanun bulamadık. Gaz işleme, rafineri ve petrokimya tesisleri Ras Laffan ve Mesaieed sanayi şehirlerinde yoğunlaşmıştır; buralarda işletmecinin HSE yönetimi, iş izni ve acil durum şartları; Sivil Savunma onayları, çevre izinleri ve yukarıdaki İş Kanunu yükümlülükleriyle birlikte uygulanır.
KKD. İşveren kişisel koruyucu donanımı (KKD) ücretsiz vermek, çalışanlar da kullanmak zorundadır (m.100 ve 101). Ulusal bir KKD uygunluk işareti tespit edemedik; alıcılar genellikle Avrupa (EN), ABD (ANSI/ISEA) veya eşdeğer standartları şart koşar. İthalatta aranan uygunluk şartları ulusal standardizasyon makamıyla teyit edilmelidir.
Katar, AB ve Türkiye karşılaştırması
| Konu | Katar | AB (89/391/AET sayılı Direktif) | Türkiye (6331 sayılı Kanun) |
|---|---|---|---|
| Temel düzenleme | 2004 tarihli ve 14 sayılı İş Kanunu, m.99 ila 115 ve kararlar | Çerçeve Direktif ve ulusal kanunlar | 2012 tarihli 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve yönetmelikleri |
| Yazılı risk değerlendirmesi | Genel bir madde yok; ısı stresi için zorunlu | Zorunlu (m.9) | Zorunlu (m.10); tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 veya 6 yılda bir yenilenir (Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, m.12) |
| İSG uzmanı | Genel yükümlülük yok; çoğunlukla sözleşmeyle istenir | Görevlendirilen çalışanlar veya dış hizmetler (m.7) | Her işveren için iş güvenliği uzmanı; işyeri bünyesinden veya bir OSGB'den (m.6) |
| Hekim veya hemşire | 100'den fazla çalışanda hemşire, 500'den fazla çalışanda hekimli revir | Ulusal mevzuata göre sağlık gözetimi (m.14) | Her işveren için işyeri hekimi; çok tehlikeli sınıfta 10 veya daha fazla çalışanı olan işyerlerinde diğer sağlık personeli (m.6) |
| Kaza bildirimi | Polise ve Bakanlığa derhal; 24 saat; meslek hastalığı için 3 gün | Ulusal kurallar; 3 iş gününden fazla işe gelmemeye yol açan kazaların listesi (m.9) | Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) kazadan veya meslek hastalığının öğrenilmesinden itibaren 3 iş günü içinde (m.14) |
| Komite | 100 veya daha fazla çalışanda ortak komite zorunlu (2026) | Çalışanların görüşlerinin alınması ve çalışan temsilcileri (m.10, 11) | 50 veya daha fazla çalışanı olan ve 6 aydan uzun süren işlerde İSG kurulu (m.22) |
Daha kapsamlı bir tablo için bkz. İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler ve bildirim süreleri.
Sık yapılan hatalar
- İş Kanununun herkesi kapsadığını varsaymak. Kanun ev hizmetlerinde çalışanları, kamu görevlilerini ve petrol ve gaz şirketlerinin birçok çalışanını kapsamaz; prosedür yazmadan önce hangi rejimin geçerli olduğu kontrol edilmelidir.
- Yalnız polise bildirmek. 108. madde Çalışma Bakanlığına da derhal bildirim yapılmasını ister; 2005 tarihli ve 18 sayılı Karar buna sağlık makamını ve altı aylık istatistikleri ekler.
- Yaz yasağını ısı kuralının tamamı saymak. 32,1 °C WBGT durdurma sınırı, yazılı ısı risk değerlendirmesi, mayısa kadar eğitim ve yıllık sağlık kontrolleri de uygulanır ve müfettişler bunları da denetler.
- Hemşire için 500 çalışanı beklemek. Hemşire 100'den fazla çalışanda zorunludur; hekimli revir 500 çalışan eşiğidir.
- Para cezalarını çarpan olmadan aktarmak. Para cezaları ihlalden etkilenen çalışan sayısıyla çarpılır (m.143); bu da büyük sahalarda yaptırım riskini değiştirir.
- CE veya ATEX işaretinin Katar'da yasal bir şart olduğunu varsaymak. Bu bir müşteri şartıdır; kabul edilen belgeler ve sıcaklık değerleri için proje şartnamesi okunmalıdır.
Sık sorulan sorular
Katar'da işyeri güvenliğinden sorumlu yetkili makam hangisidir?
Çalışma Bakanlığı; İSG dairesi ve iş müfettişleri aracılığıyla. Halk Sağlığı Bakanlığı yetkili sağlık makamı olarak görev yapar, yangın güvenliği ise Sivil Savunmanın alanıdır.
Katar'da ramak kala olaylar bildirilmeli mi?
İş Kanununa ve 2005 tarihli ve 18 sayılı Karara göre hayır; bu düzenlemeler ölümleri, yaralanmaları, meslek hastalıklarını ve işi durduran yangın, çökme veya patlamaları kapsar. Büyük müşterilerin çoğu ise ramak kala olayların sözleşme gereği raporlanmasını ister.
Isı stresi kararı petrol ve gaz sahalarına uygulanır mı?
Hayır. 2021 tarihli ve 17 sayılı Kararın 8. maddesi, petrol ve gaz projelerinde çalışan şirketleri kapsam dışında bırakır. Bu sahalar işletmecinin ısı stresi kurallarına uyar; bu kurallar sözleşmede kontrol edilmelidir.
Yabancı bir yüklenici Katar hukukuna mı, kendi ülkesinin kurallarına mı uymalıdır?
Katar'da yapılan işe Katar hukuku uygulanır. Yüklenicinin kendi ülkesinin veya müşterinin standartları buna ek şartlar getirebilir, ancak yasal asgari düzeyi düşüremez; 4. madde de çalışan aleyhine olan koşulları geçersiz sayar.
excodex'te ilgili yazılar
- Katar'da temel İSG kanunu hangisidir ve kim uygular?
- Katar'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?
- Katar'da işveren İSG uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
- Katar'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?
- Birleşik Arap Emirlikleri'nde iş sağlığı ve güvenliği
- 89/391/AET sayılı AB Çerçeve Direktifi
Standartlar ve ek kaynaklar
- İş Kanununu yürürlüğe koyan 2004 tarihli ve 14 sayılı Kanun (القانون رقم 14 لسنة 2004 بإصدار قانون العمل), Katar Devleti: resmi Arapça metin ve sonraki değişiklikler Al Meezan hukuk portalında, almeezan.qa (Law 14 of 2004 olarak aranmalıdır); Arapça ve İngilizce metinleri içeren kayıt, Gulf Labour Markets and Migration veri tabanında: gulfmigration.grc.net
- Çalışanların ısı stresinden korunmasına yönelik tedbirleri belirleyen 2021 tarihli ve 17 sayılı Bakanlık Kararı (resmi olmayan İngilizce çeviri): gulfmigration.grc.net
- İş kazası ve meslek hastalığı istatistikleri ve bildirimine ilişkin 2005 tarihli ve 18 sayılı Karar (özet): gulfmigration.grc.net
- Çalışanlara sağlık hizmetine ilişkin 2005 tarihli ve 16 sayılı Karar (özet): gulfmigration.grc.net
- Periyodik sağlık muayenelerine ilişkin 2005 tarihli ve 19 sayılı Karar (özet): gulfmigration.grc.net
- ILO Katar Proje Ofisi, Teknik işbirliği programı ilerleme raporu, Kasım 2023: ilo.org
- ILO Katar Proje Ofisi, 2021 ilerleme raporu: ilo.org
- Çalışma Bakanlığı, Katar'ın mesleki ısı stresi mevzuatı ve uygulaması, Mayıs 2023: ilo.org
- IECEx üyesi ülkeler: iecex.com
- QatarEnergy sanayi şehirleri ve yükleniciler için HSE kuralları QP-REG-S-001: qatarenergy.qa, QP-REG-S-001
- Çalışanların işyerinde sağlık ve güvenliğinin iyileştirilmesini teşvik edecek tedbirlerin alınmasına ilişkin 89/391/AET sayılı Konsey Direktifi; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Bu konudaki sorular
- Katar'da temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve denetimi kim yapar?
- Katar'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
- Katar'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu ve ne sıklıkla gözden geçirilmelidir?
- Katar'da bir iş kazası nasıl ve hangi süre içinde bildirilmelidir?
- Katar'da işverenler çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorundadır?
- Katar'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri zorunlu mu?
- Katar'da iş sağlığı ve güvenliği kurallarının ihlalinde hangi yaptırımlar uygulanır?
- Katar'da iş sağlığı ve güvenliği kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
- Katar'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipmanı nasıl düzenlenir?
- Katar'da büyük kaza tehlikesi olan kimyasal tesislere hangi kurallar uygulanır?