Kazakistan'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu ve ne sıklıkla gözden geçirilmeli?

Evet. İş Kanununun 182. maddesi her işvereni mesleki riski değerlendirmek (оценка профессионального риска) ve azaltmak veya ortadan kaldırmakla yükümlü kılar; 12 Temmuz 2026'dan itibaren değişik mesleki risk yönetimi kuralları da değerlendirmenin devletin birleşik dijital sistemi üzerinden belgelenmesini ister. Gözden geçirme aralığı, belirlenen risk derecesine bağlıdır: kabul edilebilir riskte 5 yılda bir, düşük riskte 3 yılda bir, orta riskte 2 yılda bir, yüksek ve çok yüksek riskte her yıl.

Kısa cevap

• Yasal dayanak: İş Kanunu m.182 (mesleki riski değerlendirme ve azaltma yükümlülüğü) ve m.201 (risk değerlendirmesi iç kontrolün parçasıdır); mesleki risk yönetimi kuralları, 11 Eylül 2020 tarihli ve 363 sayılı Emir, 28 Mayıs 2026 tarihli ve 211 sayılı Emirle değişik.
• Biçim: değerlendirme ve raporu, sosyal ve çalışma alanının birleşik dijital sisteminde (ЕЦС) hazırlanır; dolayısıyla her zaman yazılı bir kayıt oluşur.
• Kim yapar: güvenlik ve emeğin korunması üretim konseyi veya işveren ve çalışan temsilcilerinden oluşan bir uzman grubu, işlerin ve tehlikelerin listelerini hazırlar; Bakanlığın listesindeki uzman bir kuruluş ölçer ve değerlendirir.
• Gözden geçirme aralığı: 1 ila 5 arasındaki risk derecesine göre 5, 3, 2 yılda bir, her yıl veya acil tedbirlerden sonra her yıl.
• Plan dışı gözden geçirme: yeni işler oluştuktan veya yeniden inşa edilen, modernize edilen ya da yeniden donatılan tesisler işletmeye alındıktan sonra 90 takvim günü içinde.
• Küçük firmalar: 4 ila 22. mesleki risk sınıflarında faaliyet gösteren ve en fazla 100 çalışanı olan küçük işletmeler basitleştirilmiş çevrim içi bir kontrol listesi kullanır; zorunlu mesleki emeklilik katkı payı ödeyen veya son 5 yılda iş kazası yaşamış bazı 4. sınıf firmalar bunun dışındadır.

2026 kurallarına göre değerlendirme nasıl yapılır

Kurallar mesleki risk yönetimini dört adıma ayırır: belirleme, değerlendirme, düzeltici tedbirler ile kontrol ve izleme. Uygulamada:

1. İşveren değerlendirilecek işleri belirler, bir takvim hazırlar ve çalışmayı koordine edecek kişileri atar.
2. Üretim konseyi veya uzman grubu, kurallara ekli sınıflandırmayı kullanarak her işi ve o işe ait her zararlı veya tehlikeli etmeni listeler; kaza ve hastalık verilerini ve üretim kontrolü sonuçlarını toplar.
3. İşveren dijital sistemde başvuru yapar ve Bakanlığın listesinden uzman bir kuruluş seçer. Böyle bir kuruluşun çalışma koşulları ve risk değerlendirmesi konusunda en az üç sertifikalı uzmanı (biri sıhhi-epidemiyolojik uzman, biri iş sağlığı alanında uzman olmak üzere) ve akredite bir deney laboratuvarı olmalıdır.
4. Uzman kuruluş etmenleri ölçer, ekipman belgelerini ve verilen kişisel koruyucu donanımın (KKD) uygunluğunu kontrol eder; dijital sistem her iş için bireysel bir risk derecesi hesaplar.
5. İşveren bir düzeltici faaliyet planı hazırlar ve uygulanmasını izler.

Yüksekte, açık alanda veya yer altında yapılan işler gibi yüksek riskli, tek seferlik veya değişken işlerde işin sorumlusu, kurallara ekli formu kullanarak iş başlamadan önce her vardiyada bir risk kontrolü de yapar.

Risk derecesine göre gözden geçirme aralıkları

Ayrıca yeni işler veya iş grupları oluştuktan ya da yeniden inşa edilen veya modernize edilen üretim tesisleri (yeni ekipman veya prosesler) işletmeye alındıktan sonra en geç 90 takvim günü içinde plan dışı bir değerlendirme yapılmalıdır.

Basitleştirilmiş usulde küçük işletme 15 kriterlik çevrim içi bir kontrol listesini yanıtlar; destekleyici belgeler varsa her kriter %1 ile %10 arasında puan alır. Şartların %91'den fazlasının karşılanması 1. dereceyi, %71 ile %90 arası 2. dereceyi, %51 ile %70 arası 3. dereceyi, %31 ile %50 arası 4. dereceyi, %30 veya daha azı 5. dereceyi verir. 4. veya 5. derecede işveren 6 ay içinde tamamlanacak bir düzeltici faaliyet planı hazırlar.

Risk değerlendirmesi attestasyon değildir

Kazakistan ikinci ve daha eski bir aracı da korur: en az 5 yılda bir uzman bir attestasyon kuruluşunca, çalışan temsilcilerinin de yer aldığı bir işveren attestasyon komisyonuyla yapılan, üretim tesislerinin çalışma koşulları bakımından attestasyonu (m.183). Attestasyon, çalışma koşullarını ölçülen zararlı ve tehlikeli etmenlere göre sınıflandırır; mesleki risk değerlendirmesi ise her iş için yaralanma veya meslek hastalığı riskini tahmin eder ve düzeltici faaliyetleri yönlendirir. İkisi de zorunludur.

Sık yapılan hatalar

• Risk değerlendirmesini tek seferlik bir belge saymak. Kurallar sabit aralıklar ve olaya bağlı gözden geçirmeler öngörür.
• Değerlendirmeyi çalışanların katılımı olmadan yapmak. Üretim konseyi veya işveren ve çalışan temsilcilerinin eşit sayıda yer aldığı bir uzman grubu sürece katılmalıdır.
• Attestasyonun bunu karşıladığını varsaymak. Attestasyon ve mesleki risk değerlendirmesi, döngüleri farklı olan ayrı yükümlülüklerdir.

excodex'te ilgili yazılar

• Kazakistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Kazakistan'da iş sağlığı ve güvenliği kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
• İşyerinde risk değerlendirmesi: süreç, ekip, kayıtlar ve gözden geçirme
• Dinamik ve iş noktasında risk değerlendirmesi

Standartlar ve ek kaynaklar

• 23 Kasım 2015 tarihli ve 414-V sayılı Kazakistan Cumhuriyeti İş Kanunu, m.182, 183 ve 201: adilet.zan.kz
• Mesleki risk yönetimi kuralları, Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanının 11 Eylül 2020 tarihli ve 363 sayılı Emri, 28 Mayıs 2026 tarihli ve 211 sayılı Emirle değişik (12 Temmuz 2026'dan itibaren yürürlükte): adilet.zan.kz
• Üretim tesislerinin çalışma koşulları bakımından zorunlu periyodik attestasyonu kuralları, Sağlık ve Sosyal Kalkınma Bakanının 28 Aralık 2015 tarihli ve 1057 sayılı Emri.
• ISO 45001, iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemleri (tehlikelerin belirlenmesi ve risk değerlendirmesi için uluslararası referans).

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.