Irak'ta işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?

Sağlık personeli için evet, çalışan sayısına bağlı olarak: 50'den fazla çalışanda işveren bir hemşire istihdam etmek ve çalışanları işyerindeki bir muayene odasında tedavi eden bir hekimle sözleşme yapmak, 500'den fazla çalışanda ise işyerinde sürekli görev yapan bir hekim atamak zorundadır (2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu, m.121). Kanun adıyla bir iş güvenliği mühendisi veya İSG sorumlusu istemez; ancak müşterilerin çoğu bunu sözleşmeyle şart koşar ve yürürlükteki bakanlık İSG talimatnameleri de kontrol edilmelidir.

Kısa cevap

• Tüm işyerleri: bilinen yerlerde ilk yardım malzemesi ve ilk yardım (m.114, 118 ve 121).
• 50'den fazla çalışan: ilk yardım için bir hemşire ve ayrıca işyerindeki bir muayene odasında çalışan, çalışma süresince tedaviyi ve ilaçları ücretsiz sağlayan sözleşmeli bir hekim.
• 100'den fazla çalışan: hekim günde en az 2 saat işyerinde bulunur.
• 500'den fazla çalışan: işyerinde sürekli görev yapan bir hekim ve tam bakım imkanlarına sahip bir revir; aynı bölgedeki işverenler ortak bir revir kurabilir.
• İş güvenliği uzmanı: 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanununda adıyla zorunlu değildir; İSG talimatnamelerinin bunu isteyip istemediği doğrulanamamıştır. Petrol, gaz, enerji ve inşaat sözleşmeleri bunu hemen her zaman ister.

121. madde ne öngörür

2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanununun (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015) 121. maddesi, İş Kanunundaki çalışan sayısına bağlı tek İSG personeli kuralıdır. Eşikler "fazla" olarak tanımlanmıştır: tam 50 çalışanı olan bir işletme yalnız ilk yardım sağlar; 51 çalışanı olan işletme ise hemşire ve sözleşmeli hekim bulundurmak zorundadır.

Büyük bir işletmede işyerinde sürekli görev yapan hekim, Kanunun hastalık izni kurallarına uygun olarak hastalık izni, uzman konsültasyonu veya ameliyat gerektiren durumları da raporlar. Aynı bölgede veya belediye sınırları içinde birden fazla işletmesi olan işverenler ortak bir revir kurabilir (m.121(4)). Sağlık bakımı, reçete edilen ilaçlar, periyodik ve laboratuvar tetkikleri veya röntgen için çalışana hiçbir masraf yüklenemez (m.120(3)); çalışan da işletme hekiminin veya yetkili sağlık makamının belirlediği periyodik muayenelere katılmak zorundadır (m.119).

Kanun, hekim için iş ve meslek hastalıkları uzmanlığı gibi bir nitelik şartı belirlemez. Nitelik veya kayıt şartı olup olmadığı Sağlık Bakanlığı ve Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ile teyit edilmelidir.

Peki iş güvenliği mühendisi veya İSG sorumlusu?

2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu İSG yükümlülüklerini doğrudan işverene yükler: güvenli çalışma ortamı, eğitim, yazılı tehlike bilgisi, KKD, kaldırma ve basınçlı ekipmanın muayenesi, acil durum planlaması (m.114 ila 118). Bu yükümlülükleri şirket içinde kimin yerine getireceğini belirtmez ve çalışan başına asgari süre öngörmez. Buna karşılık Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin İSG hizmetlerini bir iş güvenliği uzmanı ve bir işyeri hekimi aracılığıyla sağlamasını zorunlu tutar (m.6); asgari hizmet süreleri yönetmelikle belirlenir.

Uygulamada bu yükümlülükleri yetkin birinin yürütmesi gerekir. Irak'taki büyük projelerde müşterinin sözleşmesi genellikle HSE görevlerini (HSE müdürü, saha güvenlik sorumluları, çoğu zaman çalışan sayısına oranla) belirler ve bu görevler sözleşme yoluyla bağlayıcı hale gelir. Özellikle işletmenin İSG ruhsatına başvurmadan önce, yürürlükteki İSG talimatnamelerinin ilgili sektör için ek bir şart getirip getirmediği Ulusal İSG Merkezine sorulmalıdır.

Uygulama örneği

Örnek: Bağdat yakınlarında iki vardiyada 230 çalışanı olan bir gıda fabrikası vardır. Fabrikanın ilk yardım noktalarına, bir hemşireye ve fabrikada muayene odası bulunan sözleşmeli bir hekime ihtiyacı vardır; çalışan sayısı 100'ü aştığı için hekim günde en az 2 saat işyerinde bulunur. Henüz işyerinde sürekli görev yapan bir hekime ihtiyaç yoktur (bu şart 500'ün üzerinde başlar). Kanun bu görevi adıyla öngörmese de fabrika, eğitimi, KKD'yi, muayeneleri ve bildirimleri yönetmek üzere eğitimli bir İSG koordinatörü görevlendirir; çünkü teftiş komitesi 13. bölümdeki tüm yükümlülüklere uyumu değerlendirecektir.

Sık yapılan hatalar

• Eşiği 50 çalışan saymak: yükümlülük, çalışan sayısı 50'yi aştığında başlar.
• İlaç veya tetkik bedelini çalışana ödetmek: tüm sağlık masrafları işverene aittir.
• Kanun adıyla öngörmediği için güvenlik sorumlusuna gerek olmadığını varsaymak: yükümlülükler yerinde durur ve sözleşmeler genellikle adı belirlenmiş HSE personeli ister.

excodex'te ilgili yazılar

• Irak'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Irak'ta çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?
• Irak'ta temel İSG kanunu hangisidir ve kim denetler?
• İş sağlığı hizmetleri: işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015), 114 ve 119 ila 121. maddeler; gayriresmi İngilizce çeviri: alnoor.edu.iq. Al-Waqai al-Iraqiya'da yayımlanan Arapça metin esastır.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.