Irak'ta yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu ve ne sıklıkla gözden geçirilmelidir?

Bu adla zorunlu değildir. Irak'ın 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu, risk değerlendirmesi adlı bir belge istemez ve bir gözden geçirme aralığı belirlemez. Bununla birlikte işverenin her çalışanı iş başlamadan önce tehlikeler ve önleme tedbirleri hakkında yazılı olarak bilgilendirmesini ve çalışanları işten kaynaklanan tüm tehlikelere karşı korumasını şart koşar; bu nedenle uygulamada güncel tutulan belgeli bir risk değerlendirmesi, işverenlerin uyumu gösterme yoludur ve müşterilerin ve müfettişlerin beklediği de budur.

Kısa cevap

• 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanununda yazılı risk değerlendirmesi hazırlamaya ilişkin açık bir yükümlülük yoktur ve yasal bir gözden geçirme süresi de yoktur.
• İşe başlamadan önce her çalışana yazılı tehlike bilgisi verilmesi zorunludur (m.117(1)) ve tehlikelere ilişkin kurallar görünür yerlere asılmalıdır (m.117(2)). Belgeler Arapça, Kürdistan Bölgesinde ayrıca Kürtçe olmalıdır (m.16).
• İşten ve makinelerden kaynaklanan tüm tehlikelere karşı korunma zorunludur (m.114 ve 118); sorumluluğun tamamı işverene aittir (m.120).
• Bakanlık İSG talimatnameleri ayrıntı ekleyebilir; metinleri doğrulanamamıştır, bu nedenle yürürlükteki sürüm Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi ile kontrol edilmelidir.
• Projeler için acil durumları kapsayan bir çevresel etki raporu gerekir (2009 tarihli ve 27 sayılı Kanun, m.10).
• İyi uygulama: en az yılda bir ve iş, ekipman, kimyasal madde veya çalışan kadrosu değiştiğinde ya da bir olaydan sonra gözden geçirilmesi.

Irak mevzuatı gerçekte ne istiyor

İşveren güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamı sağlamak, çalışanları mesleki tehlikelerden nasıl korunacakları konusunda eğitmek ve mesleki risklere ilişkin kuralları işyerine asmak zorundadır (m.114(2)). 117. madde, iş başlamadan önce her çalışana mesleki tehlikeler ve önleme araçları hakkında yazılı bilgi verilmesini şart koşar. 118. madde, çalışanları mesleki tehlikelere ve işten ve makinelerden kaynaklanan tehlikelere karşı korumak için gerekli tedbirlerin alınmasını ister.

Önce tehlikeleri belirlemeden ve kontrol tedbirlerine karar vermeden bu yükümlülükler yerine getirilemez; risk değerlendirmesinin yaptığı da tam olarak budur. Ulusal İSG makamının kendi görevleri arasında işyerindeki sağlık tehlikelerinin belirlenmesi ve değerlendirilmesi, kirliliğin ölçülmesi ve numune alınması vardır (m.115(2)); teftiş komiteleri de kayıtları inceleyebilir ve numune alabilir (m.129).

Yeni projeler ve kapasite artışları için 2009 tarihli ve 27 sayılı Çevrenin Korunması ve İyileştirilmesi Kanunu, kuruluştan önce acil kirlilik durumlarını ve önleyici tedbirleri de kapsayan bir çevresel etki raporu ister (m.10 ve 12). Bu bir İSG risk değerlendirmesi değildir; ancak büyük kaza senaryolarında onunla örtüşür.

Irak'ta geçerli olacak şekilde nasıl yapılır

Pratik bir yaklaşım, ISO 45001'i veya AB modelini Irak belgelerine uyarlayarak izlemektir:

1. Tehlikeler alan ve iş bazında, yaz sıcağı da dahil olmak üzere belirlenir (ILO, 2022'de 50 °C'ye varan sıcaklıklar bildirmiştir).
2. Risk değerlendirilir (örneğin 5x5 risk matrisiyle) ve maruz kalan kişiler kaydedilir.
3. Kontrol tedbirlerine kontrol hiyerarşisine göre karar verilir; KKD ücretsiz verilmelidir (m.118).
4. Sonuçlar, 117. maddenin istediği yazılı çalışan bilgilendirmesine dönüştürülür; bu bilgilendirme Arapça (Kürdistan Bölgesinde ayrıca Kürtçe) ve ek olarak çalışanların kendi dillerinde hazırlanır, imzalı nüshalar saklanır. Başka bir dilde hazırlanmış belge çalışana karşı delil olarak kullanılamaz (m.16).
5. Değişiklik olduğunda, olaylardan sonra ve belirli bir aralıkla (yaygın uygulama yılda birdir) gözden geçirilir.

Örnek: Basra'daki bir çelik imalat sahası kaynak dumanını, sıcak çalışmayı, kaldırma işlerini ve yaz sıcağını değerlendirir. Kontrol tedbirleri arasında lokal egzoz havalandırması, sıcak çalışma izni, vinçlerin Ulusal İSG Merkezinin yetkilendirdiği bir kuruluşça yıllık muayenesi ve gölge ve su sağlanan bir yaz çalışma düzeni vardır. Ustabaşı her yeni kaynakçıyı yazılı özet üzerinden bilgilendirir ve imzalı formu saklar; bu, 117. maddedeki yükümlülüğü karşılar.

Irak'ın karşılaştırması

Sık yapılan hatalar

• Kanun bu terimi kullanmadığı için değerlendirmeye gerek olmadığı sonucuna varmak.
• Çalışanları yalnız sözlü bilgilendirmek: tehlike bilgisi iş başlamadan önce yazılı verilmelidir.
• Sahaya uymayan genel bir şablonu dosyalamak; bu ne bir müfettişi ne de bir müşteri tetkikini tatmin eder.

excodex'te ilgili yazılar

• Irak'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• İşyerinde risk değerlendirmesi: süreç, ekip, kayıtlar ve yenileme
• Irak'ta işveren çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorundadır?

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015), 114, 115, 117 ve 118. maddeler; gayriresmi İngilizce çeviri: alnoor.edu.iq
• 2009 tarihli ve 27 sayılı Çevrenin Korunması ve İyileştirilmesi Kanunu, 10 ve 12. maddeler: faolex.fao.org
• ILO, Irak'ta aşırı sıcakta İSG (Ağustos 2022): ilo.org
• Türkiye: İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, 12. madde, tehlike sınıfına göre yenileme süreleri.
• ISO 45001, İSG yönetim sistemleri: şartlar ve kullanım kılavuzu (tehlikelerin belirlenmesi ve risk değerlendirmesi).

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.