Irak'ta iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?

Derhal. Irak'ın 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanununun 114(2). maddesine göre işveren olayları, iş kazası yaralanmalarını ve meslek hastalıklarını meydana gelir gelmez ilgili sağlık makamına bildirmek ve Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezine bilgi vermek zorundadır. Kanun saat veya gün olarak bir süre belirlemez; bu nedenle bildirim aynı gün yerine getirilmesi gereken bir yükümlülük olarak ele alınmalı, ayrıca sosyal güvenlik ve çevre mevzuatındaki ayrı bildirim yolları da kontrol edilmelidir.

Kısa cevap

• Ne zaman: kaza, yaralanma veya hastalık meydana gelir gelmez; Kanunda belirli bir saat veya gün sayısı yoktur.
• Kime: yetkili sağlık makamına; ayrıca Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezine (المركز الوطني للصحة والسلامة المهنية) bilgi verilmelidir.
• İçerik: işletme ve işveren, yaralanan kişi, yaralanmanın veya hastalığın niteliği, işyeri ve olayın oluş koşulları; meslek hastalıklarında maruziyet koşulları, Merkezin standart formunda.
• Sosyal güvenlik: iş kazası ödenekleri işçi sosyal güvenlik idaresi aracılığıyla yürütülür (2023 tarihli ve 18 sayılı İşçi Emeklilik ve Sosyal Güvenlik Kanunu); form ve süre idareyle teyit edilmelidir.
• Çevre: petrol ve gaz arama ve üretim işletmecileri yangınların, patlamaların, sızıntıların, kuyu başı salımlarının ve boru hattı kazalarının nedenlerini ve alınan tedbirleri Çevre Bakanlığına bildirmek zorundadır (2009 tarihli ve 27 sayılı Kanun, m.21); her işletme, tehlikeli maddelerin kazara çevreye salınmasını Bakanlığa bildirmek zorundadır (m.20).

Kanun ne diyor

2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanununun (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015) 114(2). maddesinin 6. bendi, olayların, işe bağlı yaralanmaların ve meslek hastalıklarının "meydana gelir gelmez" ilgili sağlık makamına bildirilmesini ve Merkeze bilgi verilmesini şart koşar. Bildirimde işletme ve işveren, yaralanan kişi, yaralanmanın veya hastalığın niteliği, işyeri ve kazanın oluş koşulları belirtilmelidir. Meslek hastalığında sağlık riskine maruziyet koşulları, Ulusal İSG Merkezinin standart formunda belgelenir. Merkez, 50'den fazla çalışanı olan işyerlerindeki olaylar ve yaralanmalar hakkında yıllık bir rapor hazırlar.

İş teftişi müdürlüğü de endüstriyel kazalar, meslek hastalıkları ve iş kazası yaralanmaları hakkında yıllık istatistik yayımlar (m.133); teftiş komiteleri işverenin kayıtlarını inceleyebilir (m.129).

2022'de Basra'da ILO ile birlikte düzenlenen bir çalıştayda katılımcılar, ILO'nun Irak'ta geliştirdiği kaza ve iş kazası yaralanmalarına ilişkin bildirim ve kayıt sisteminin işler hale getirilmesi çağrısında bulunmuştur; bu da bildirim kanallarının henüz tam olarak kullanılmadığını düşündürmektedir. Bildirimlerin nasıl kabul edildiği (form, e-posta, şahsen) bulunulan vilayetteki Ulusal Merkez şubesine sorulmalı ve bildirimin yapıldığına dair kanıt saklanmalıdır.

Sosyal güvenlik ve tazminat

Sigortalı çalışanlar için 2023 tarihli ve 18 sayılı İşçi Emeklilik ve Sosyal Güvenlik Kanunu uygulanır; İş Kanunu iş kazaları için bu Kanuna atıf yapar (m.124). Bu Kanunun metnine ulaşılamamıştır; işverenin kullanacağı bildirim formu ve süresi sosyal güvenlik idaresiyle teyit edilmelidir.

Sigortalı olmayan çalışanlar için İş Kanununun 124. maddesi, sosyal güvenlik mevzuatının iş kazası hükümlerini uygular ve yaralanma kısmi maluliyete yol açtığında işverenin sosyal güvenlik idaresine çalışanın ücretinin %50'sini, maluliyete veya ölüme yol açtığında ise %100'ünü 1 yıl süreyle ödemesini öngörür.

Kazadan sonra pratik adımlar

1. İlk yardım yapılır, tıbbi yardım çağrılır ve alan güvenli hale getirilir.
2. Güvenlik izin verdiği ölçüde olay yeri ve deliller korunur.
3. Aynı gün sağlık makamına bildirim yapılır ve Ulusal İSG Merkezine bilgi verilir; saat ve görüşülen kişi kaydedilir.
4. Sigortalı çalışanlar için sosyal güvenlik idaresine; tehlikeli madde salımı olduysa veya petrol ve gaz üretiminde yangın, patlama, sızıntı ya da boru hattı kazası meydana geldiyse Çevre Bakanlığına bildirim yapılır.
5. Olay araştırılır, kök nedenler ve düzeltici faaliyetler kaydedilir ve dosya teftiş komitesi için saklanır.

Örnek: Bir rafineri projesinde bir iskeleci 4 m yükseklikten düşer ve bacağı kırılır. Yüklenicinin saha hekimi çalışana müdahale eder ve çalışan hastaneye kaldırılır. Aynı öğleden sonra yüklenici, işveren bilgilerini, çalışanın kimliğini, yaralanmayı ve olayın nasıl gerçekleştiğini sağlık makamına ve Ulusal İSG Merkezinin yerel şubesine bildirir ve müşteriye de sözleşmedeki prosedüre göre bilgi verir. Gerekli form teyit edildikten sonra sosyal güvenlik dosyası bir sonraki iş günü açılır.

Sık yapılan hatalar

• Bir "son gün" beklemek: Kanun olay meydana gelir gelmez bildirim ister.
• Yalnız müşteriye bildirmek: yasal muhataplar sağlık makamı ve Ulusal İSG Merkezidir.
• Maruziyet bilgileriyle birlikte bildirilmesi gereken meslek hastalıklarını unutmak.

excodex'te ilgili yazılar

• Irak'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Irak'ta iş güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?
• Türkiye, AB, Birleşik Krallık ve ABD'de iş kazası bildirim süreleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015), 114, 124, 129 ve 133. maddeler; gayriresmi İngilizce çeviri: alnoor.edu.iq
• 2009 tarihli ve 27 sayılı Çevrenin Korunması ve İyileştirilmesi Kanunu, 20 ve 21. maddeler: faolex.fao.org
• ILO, Irak petrol ve gaz sektöründe İSG (Kasım 2022): ilo.org
• ILO, 2023 tarihli ve 18 sayılı İşçi Emeklilik ve Sosyal Güvenlik Kanunu (Aralık 2023): ilo.org

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.