Irak'ta çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?

Evet. Irak'ın 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanununun 114(2). maddesi, işverenin tüm çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenesinden geçmesini sağlamasını şart koşar; 120(3). madde de laboratuvar tetkikleri ve röntgen dahil tüm masrafları işverene yükler. Kanun genel bir muayene aralığı belirlemez; muayene takvimini işletme hekimi veya yetkili sağlık makamı belirler; küçükler ile taş ocağı ve maden çalışanları için daha sıkı kurallar vardır.

Kısa cevap

• Tüm çalışanlar: İSG ve çalışma ortamıyla ilgili işe giriş ve periyodik muayeneler (m.114(2)).
• Masraf: çalışan sağlık bakımı, ilaçlar, periyodik ve laboratuvar tetkikleri, röntgen veya diğer tetkikler için hiçbir bedel ödemez (m.120(3)).
• Takvim: işletme hekimi veya yetkili sağlık makamı belirler; çalışanlar muayenelere katılmak zorundadır (m.119).
• Küçükler (15 ila 17 yaş): işe başlamadan önce bir sağlık kurulunca kapsamlı muayene, ardından en az yılda bir muayene; sağlık makamının sağlık açısından yüksek tehlikeli saydığı işlerde muayeneler 21 yaşına kadar tekrarlanır; küçük ve ailesi için ücretsizdir (m.96, 97).
• Taş ocakları ve madenler: işe girişte muayene ve meslek hastalığını tespit etmek için sözleşme sona ermeden önce tekrar muayene; çalışma saatleri içinde ve ücretsiz (m.106).
• Gebe ve emziren kadınlar: sağlık makamınca veya bir sağlık muayenesiyle zararlı olduğu tespit edilen işlerde çalıştırılamaz (m.85).

Kanun ne istiyor

2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanununun (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015) 114(2). maddesinin 5. bendi, tüm çalışanların İSG ve çalışma ortamıyla ilgili, işte veya işle bağlantılı olarak meydana gelen kazaları, yaralanmaları ve meslek hastalıklarını kapsayan işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinden geçmesini şart koşar. 120. madde, sağlık bakımı ve tüm tetkikler dahil sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının maliyetini çalışanın taşımayacağını teyit eder.

Çalışanlar, işletme hekiminin veya yetkili sağlık makamının belirlediği periyodik muayene tarihlerine uymak zorundadır (m.119). Çalışan sayısı 50'yi aşarsa işverenin işyerinde muayene odası bulunan sözleşmeli bir hekimi, 500'ü aşarsa işyerinde sürekli görev yapan bir hekimi olmalıdır (m.121); uygulamada bu programı bu hekim yürütür. Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi, görevleri kapsamında çalışanların sağlığını izler (m.115) ve bir işletmeye İSG ruhsatı vermeden önce çalışanları muayene eder (m.114(2)).

Kanun, maruziyete göre tetkikleri listelemez. Tetkikler risklere göre hekimle birlikte seçilmelidir, örneğin:

Uygulama kanunun gerisinde kalmaktadır. Duhok'taki 50 küçük plastik ve alüminyum atölyesini 1987 tarihli İSG talimatnamesine göre değerlendiren yayımlanmış bir çalışma, işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinin en az uygulanan şartlar arasında olduğunu bulmuştur. Bir müfettişin veya müşteri tetkikçisinin muayene kayıtlarını istemesi muhtemeldir.

Sahada uygulama

Örnek: Bir petrol hizmetleri şirketi Basra'da 10'u kaynakçı ve 15'i şoför olmak üzere 60 çalışan işe alır. Her çalışan ilk vardiyadan önce şirketin sözleşmeli hekimince işe giriş muayenesinden geçirilir. Kaynakçılara hekimin belirlediği takvime göre solunum fonksiyon testi, şoförlere görme muayenesi yapılır ve herkes en az yılda bir yeniden muayene edilir. Sonuçlar gizli bir sağlık dosyasında tutulur; personel dosyasına yalnızca "uygun", "kısıtlamalı uygun" veya "uygun değil" kaydedilir. Tüm masrafları şirket öder.

Sık yapılan hatalar

• Sağlık masraflarını ücretten kesmek veya çalışanlardan masrafı kendilerine ait raporlar getirmelerini istemek.
• Yalnız tek bir işe giriş muayenesi yapıp periyodik takibi atlamak.
• Taş ocaklarında ve madenlerde zorunlu olan işten ayrılış muayenesini unutmak.

excodex'te ilgili yazılar

• Irak'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Irak'ta işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
• İş sağlığı hizmetleri: işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015), 85, 96, 97, 106, 114 ve 119 ila 121. maddeler; gayriresmi İngilizce çeviri: alnoor.edu.iq
• Kirkuk University Journal of Administrative and Economic Sciences (Irak Akademik Bilimsel Dergileri üzerinden), Duhok'taki sanayi kuruluşlarında İSG uygulamalarının değerlendirilmesi: iasj.rdd.edu.iq

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.