Irak'ta iş güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?

Irak'ın 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunundaki İSG hükümlerinin ihlali, 500.000 ile 1.000.000 Irak dinarı (IQD) para cezası veya 1 ila 6 ay hapisle cezalandırılır (m.125). Buna ek olarak Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığı uyarıdan sonra işyerini kapatabilir veya makineleri durdurabilir, teftiş komiteleri ciddi tehlike halinde işi durdurabilir ve kazalardan sonra hukuki ve cezai sorumluluk doğar.

Kısa cevap

• İSG ihlalleri (13. bölüm): 500.000 ile 1.000.000 IQD para cezası veya 1 ila 6 ay hapis (m.125). Gayriresmi İngilizce çeviride üst sınır hatalı basılmıştır; 1.000.000 IQD, 2025 tarihli bir Irak hukuk çalışmasında aktarılan Arapça metindeki tutardır.
• Kapatma: İSG talimatları uyarıdan sonra da uygulanmazsa Bakanlık, durum düzeltilinceye kadar işyerini kapatabilir veya makineleri durdurabilir; etkilenen çalışanlara ücretleri tam ödenir (m.122(3)).
• Durdurma: ciddi tehlike halinde teftiş komiteleri işi tamamen veya kısmen durdurabilir ya da işyerini tahliye ettirebilir (m.129(2)).
• Müfettişlerin görevini engellemek: en az 1 ay hapis veya 100.000 ile 500.000 IQD para cezası (m.135).
• Taş ocakları ve madenler: 10 gün ile 3 ay arasında hapis veya 100.000 ile 500.000 IQD para cezası (m.112).
• Tutarlar 2015 tarihli Kanundaki tutarlardır; sonradan yapılmış bir yeniden değerlemeye rastlanmamıştır.

Uygulama ve denetim nasıl işler

Bir Bakanlık iş müfettişinin başkanlık ettiği, işveren ve çalışan temsilcilerinin yer aldığı teftiş komiteleri, her işyerine önceden haber vermeden girebilir, kişilerin ifadesini alabilir, kayıtları inceleyebilir, numune alabilir ve belirli bir süre içinde değişiklik yapılmasını emredebilir (m.128 ve 129). Her ziyaretten sonra ihlalleri özetleyen ve yasal işlem öneren bir rapor yazarlar (m.129(3)).

Bakan, işvereni yetkili iş mahkemesine sevk etmeden önce uyarmak zorundadır; teftiş komitesinin önerisi üzerine Bakanlık işvereni mahkemeye sevk edebilir ve ceza davası açabilir (m.134). Müfettişin onayını taşıyan teftiş raporu, aksi ispat edilmedikçe delil olarak kabul edilir (m.134(3)).

2025'te yayımlanan bir Irak hukuk çalışması, bu cezaların bugün görülen ihlalleri caydırmak için fazla düşük olduğunu savunmakta ve 125. maddenin değiştirilmesini önermektedir. İşverenlerin çoğu için daha ağır sonuçlar kapatma, sözleşme kaybı ve kaza sonrasında doğan sorumluluktur.

Diğer sorumluluklar

Tazminat. Sosyal güvenliğe sigortalı olmayan çalışanlar için işveren, kısmi maluliyette çalışanın ücretinin %50'sini, yaralanmanın maluliyete veya ölüme yol açtığı durumda ise %100'ünü 1 yıl süreyle sosyal güvenlik idaresine öder (m.124). Bunun ardından genel hukuka göre tazminat davaları da açılabilir.

Cezai sorumluluk. İhmalden kaynaklanan ölümlü veya ağır bir kaza, İş Kanunundaki suça ek olarak, sorumlu kişilerin genel ceza mevzuatına göre kovuşturulmasına yol açabilir.

Çevre. Bir ihlal aynı zamanda çevreye zarar veriyorsa 2009 tarihli ve 27 sayılı Kanun uyarı, geçici kapatma, para cezası ve hapis öngörür; tekrarında cezalar iki katına çıkar (m.33 ve 34).

Örnek: Bir teftiş komitesi bir briket fabrikasını ziyaret eder ve karıştırıcıların tahrik aksamında koruyucu olmadığını ve ilk yardım imkanı bulunmadığını tespit eder. Belirli bir süre içinde koruyucu takılmasını emreder ve ihlalleri kayda geçirir. Takip ziyaretinde hiçbir şey değişmemiştir; Bakanlık işvereni uyarır, ardından koruyucular takılıncaya kadar karıştırıcıları durdurur ve çalışanlar duruş süresince ücretlerini tam alır. Komitenin raporu üzerine Bakanlık ayrıca işvereni iş mahkemesine sevk edebilir (m.134); mahkeme 125. maddedeki cezayı verebilir.

Sık yapılan hatalar

• Yalnız para cezası tutarına bakmak: kapatma ve durdurmanın maliyeti çok daha yüksektir.
• Teftiş komitesinin yazılı emrini dikkate almamak: uyarıdan sonra emre uyulmaması kapatmaya yol açar.
• Müfettişleri içeri almamak veya oyalamak; bu ayrı bir suçtur.

excodex'te ilgili yazılar

• Irak'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Irak'ta temel İSG kanunu hangisidir ve kim denetler?
• Irak'ta iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015), 112, 122, 124, 125 ve 128 ila 135. maddeler; gayriresmi İngilizce çeviri: alnoor.edu.iq. Al-Waqai al-Iraqiya'da yayımlanan Arapça metin esastır.
• Al-Sharai'a Journal (Irak Akademik Bilimsel Dergileri üzerinden), 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu kapsamında İSG haklarının hukuki düzenlenmesi, 125. maddenin Arapça metnini aktarır (2025): iasj.rdd.edu.iq
• 2009 tarihli ve 27 sayılı Çevrenin Korunması ve İyileştirilmesi Kanunu: faolex.fao.org

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.