ATEX direktiflerinin Türkiye'deki karşılığı nedir?

Türkiye her iki ATEX direktifini iki ayrı yönetmelik olarak iç hukukuna aktarmıştır. 2014/34/AB ekipman direktifinin karşılığı, 30 Haziran 2016'da yayımlanan Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB)'dir. 1999/92/AT işyeri direktifinin karşılığı ise 30 Nisan 2013'te yayımlanan Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'tir.

Kısa cevap

• Ürün tarafı ("ATEX 114"): 2014/34/AB yönetmeliği, Resmî Gazete 30 Haziran 2016, Sayı 29758, 27 Haziran 2020'de değiştirilmiştir; bugünkü sorumlu bakanlık Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır. 94/9/AT'ye dayanan önceki yönetmeliğin (30 Aralık 2006, Sayı 26392) yerini almıştır.
• İşyeri tarafı ("ATEX 137"): 30 Nisan 2013 tarihli, 28633 sayılı yönetmelik; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 30. maddesine dayanılarak, 1999/92/AT Direktifine paralel olarak çıkarılmıştır. 26 Aralık 2003 tarihli, 25328 sayılı yönetmeliğin yerini almıştır.
• Aynı teknik içerik: ürünler için aynı temel gereklilikler, ekipman grupları, kategoriler, uygunluk prosedürleri ve CE işareti; işyerleri için aynı bölgeler, risk değerlendirmesi ve Patlamadan Korunma Dokümanı.
• AB ile neden örtüşür: AB-Türkiye Gümrük Birliği kapsamında Avrupa Komisyonu Türkiye'yi 2014/34/AB Direktifinin uygulandığı bir ülke olarak kabul eder; talimatların Türkçe olması gerekir.

İki Türk yönetmeliği yan yana

Ekipman yönetmeliği (2014/34/AB)

Yönetmelik, 2014/34/AB Direktifi dikkate alınarak AB mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlandığını belirtir. Direktifin yapısını izler: üreticiler ürünü piyasaya arz etmeden önce temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerine göre tasarlamak, ekipman kategorisine uygun uygunluk değerlendirmesini tamamlamak, AB uygunluk beyanını düzenlemek ve CE işaretini iliştirmek zorundadır. Bileşenler, AB'de olduğu gibi, CE işareti yerine yazılı bir uygunluk belgesi alır.

Bir ihracatçı için bu, tek bir uygunluk değerlendirmesinin her iki pazara da yettiği anlamına gelir. Avrupa Komisyonunun ATEX 2014/34/AB Kılavuzu (6. baskı, Ocak 2026), Türkiye'yi direktifin Gümrük Birliği anlaşması yoluyla uygulandığı ülkeler arasında sayar ve gerekli dil olarak Türkçeyi belirtir. Türkiye kendi uygunluk değerlendirme kuruluşlarını görevlendirir; bu kuruluşlar onaylanmış kuruluş olarak faaliyet gösterebilir. Bkz. Türk onaylanmış kuruluşlarının verdiği ATEX sertifikaları AB'de geçerli mi?.

İşyeri yönetmeliği (1999/92/AT'ye paralel)

2013 yönetmeliği patlamadan korunma görevlerini, direktifteki öncelik sırasıyla işverene yükler: patlayıcı ortam oluşumunu önlemek, aksi halde tutuşmasını önlemek ve bir patlamanın etkilerini sınırlamak (Madde 5). Özellikle:

• işveren, patlayıcı ortam oluşabilecek yerleri Ek-1'e göre sınıflandırır (Bölge 0, 1, 2 ile 20, 21, 22), eklerdeki asgari gereklilikleri uygular ve giriş noktalarına uyarı işaretleri koyar (Madde 9);
• ekipman ve koruyucu sistemler, bölgeleri ekipman kategorilerine bağlayan Ek-3'teki kriterlere göre seçilir;
• Patlamadan Korunma Dokümanı çalışma başlamadan önce hazırlanır ve önemli değişiklikler, genişletmeler veya dönüştürmelerden sonra gözden geçirilip güncellenir (Madde 10);
• 26 Aralık 2003'ten önce üretilen veya kullanılan ekipman Ek-2'deki asgari gereklilikleri karşılamalıdır (Madde 11) ve eski yönetmelik kapsamında hazırlanmış Patlamadan Korunma Dokümanları geçerliliğini korur (Geçici Madde 1).

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, yönetmeliğe ilişkin, Patlamadan Korunma Dokümanı için kontrol listeleri içeren bir uygulama rehberi yayımlamıştır (ilk baskı 2015, revizyon 2024). Hangi işyerlerinin doküman hazırlaması gerektiği Türkiye'de hangi işyerleri Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlamak zorundadır? sorusunda ele alınır.

Adlar nasıl eşleşir

Sık yapılan hatalar

• Tek bir "ATEX yönetmeliği" aramak. İki bakanlığın iki ayrı yönetmeliği vardır; ürünle ilgili sorular birine, işyeriyle ilgili sorular diğerine gider.
• 2006 tarihli ekipman yönetmeliğine atıf yapmak. Bu yönetmelik, 2014/34/AB yönetmeliği 30 Haziran 2016'da yürürlüğe girdiğinde yürürlükten kaldırılmıştır; bazı eski kılavuz belgeler hâlâ ona atıf yapar.
• Türkiye'de üretilen bir ürünün ayrı bir ulusal işarete ihtiyaç duyduğunu varsaymak. Ex ekipman için işaretleme, AB'de olduğu gibi CE ile birlikte Ex işaretidir.

excodex'te ilgili yazılar

• ATEX nedir: iki AB direktifi 2014/34/AB ve 1999/92/AT sade bir dille
• ATEX 1999/92/AT kapsamında Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) ve bölge sınıflandırma çizimleri
• ATEX, Avrupa Birliği dışında, örneğin Türkiye'de veya İngiltere'de de geçerli mi?
• ATEX ne demektir ve neden iki ayrı ATEX direktifi vardır?
• Standart sayfası: Türkiye patlayıcı ortam yönetmelikleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, çalışanların patlayıcı ortamların tehlikelerinden korunmalarına ilişkin uygulama rehberi (Türkçe, revizyon 2024): csgb.gov.tr
• İşyeri yönetmeliği, Resmî Gazete 30 Nisan 2013, Sayı 28633: resmigazete.gov.tr; Mevzuat Bilgi Sistemindeki güncel metin: mevzuat.gov.tr
• Ekipman yönetmeliği 2014/34/AB, Resmî Gazete 30 Haziran 2016, Sayı 29758: resmigazete.gov.tr; değişiklik yönetmeliği, Resmî Gazete 27 Haziran 2020, Sayı 31168: resmigazete.gov.tr
• Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı (Ocak 2026): single-market-economy.ec.europa.eu
• 1999/92/AT Direktifi, AB Resmî Gazetesi metni: legislation.gov.uk

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.