Flanşlar ve vanalar her zaman ikincil dereceli salım kaynağı mıdır?

Genellikle evet, ama her zaman değil. Flanşlı bir bağlantı veya bir vana, normal işletmede salım yapması beklenmiyorsa ve olası bir kaçak seyrek, kısa süreli ve onarılan bir olaysa ikincil dereceli bir salım kaynağıdır. Normal işletmede salım bekleniyorsa birincil kaynaktır: rutin işin parçası olarak açılan bir bağlantı, terlediği bilinen bir vana salmastrası veya operatörlerin kullandığı ucu açık bir drenaj, hava alma ya da numune alma vanası.

Kısa cevap

• Derece, bileşenin türüne değil, salımın beklenen sıklığına ve süresine göre belirlenir. IEC 60079-10-1 ikincil salımı, normal işletmede beklenmeyen ve oluşursa seyrek ve kısa süreli olan salım olarak tanımlar.
• İyi durumdaki sıkı contalı bir flanş veya vana mili salmastrası, işleyen bir muayene ve onarım düzeni altında, ders kitaplarındaki tipik ikincil kaynaktır.
• Aynı bileşen, normal işletmenin parçası olarak salım yaptığında birincil olur: rutin açma, numune alma, drenaj veya hava alma ya da terlemesi beklenen bir salmastra.
• Sürekli kaçak yapan ve o halde bırakılan bir bileşen "seyrek ve kısa süreli" koşulunu karşılamaz. Onu yeniden sınıflandırmak yerine onarın.
• Derece, bölge tipini ancak havalandırmayla birlikte belirler; kaçak için kabul edilen delik boyutu ise bölgenin boyutunu belirler.

Flanşlar ve vanalar neden normalde ikincildir

Bir conta, vana mili salmastrası veya kapak (bonnet) contası sızdırmaz olacak şekilde tasarlanır. Uluslararası Elektroteknik Sözlük, normal işletmeye ilişkin notunda, onarım veya duruş gerektiren ve bu nedenle normal işletmenin parçası olmayan arızalara örnek olarak kırılmış pompa salmastralarını ve bozulmuş flanş contalarını verir. İkincil salımın tanımı da tam olarak budur: ters gidebilen, ancak beklenmeyen ve fark edilip giderildiği için uzun sürmeyen bir olay.

Tipik bir proses tesisinin büyük bölümünün Bölge 2 olmasının nedeni budur. Çok sayıdaki flanş, vana ve küçük çaplı bağlantı elemanının her biri ikincil kaynak sayılır ve bunların küçük Bölge 2 hacimleri birleşerek tek bir bölge oluşturur. İyi durumdaki sızdırmaz kaynaklı boru genellikle hiç salım kaynağı sayılmaz.

Bölgenin boyutu için IEC 60079-10-1, ikincil salımlar için önerilen delik kesit alanlarını bir ek tablosunda verir; bu değerler bağlantı veya conta tipine bağlıdır. Geçerli baskı 2020 baskısıdır ve 4. baskı 2025'te taslak olarak dağıtılmıştır; bu nedenle değerleri çalıştığınız baskıdan alın.

Flanş veya vana ne zaman birincil olur

Ölçüt, salımın normal işletme sırasında beklenip beklenmediğidir. Normal işletme devreye alma ve durdurmayı da kapsar; bu nedenle bunların parçası olan işler de sayılır.

Boşaltılmış, izole edilmiş ve süpürülmüş bir hat üzerindeki bakım, genellikle kalıcı bölge çizimiyle değil, çalışma izni sistemi ve geçici önlemlerle kontrol edilir. Rutin operatör işleri ise farklıdır: bunlar kaynak listesinde yer almalıdır ve boru tesisatı çizimlerinde görünmedikleri için sıklıkla unutulur.

Tek bir vana iki ayrı salım da oluşturabilir. Normal serviste hafifçe terleyen bir salmastra küçük bir birincil salımdır, tamamen bozulan bir salmastra ise daha büyük bir ikincil salımdır. Her biri değerlendirilir ve bölgeler birleştirilir: tipik olarak daha geniş bir Bölge 2 içinde, milin yakınında küçük bir Bölge 1.

Dereceden bölgeye

Derece yalnızca ilk girdidir. IEC 60079-10-1 onu seyrelme derecesi ve havalandırmanın kullanılabilirliği ile birleştirir:

• İkincil salım, orta seyrelme: kullanılabilirlik ne olursa olsun Bölge 2.
• İkincil salım, yüksek seyrelme ve iyi veya yeterli kullanılabilirlik: tehlikeli olmayan (Bölge 2 NE).
• İkincil salım, düşük seyrelme, örneğin kapalı bir odada veya bir çukurda: Bölge 1, hatta Bölge 0.

Dolayısıyla kötü havalandırılan bir muhafazanın içindeki bir flanş, kendisi ikincil bir kaynak olsa bile Bölge 1 ekipmanı gerektirebilir.

Sık yapılan hatalar

• Kaçak büyüklüğüne göre derecelendirmek. Büyük bir olası conta patlaması, normal işletmede beklenmiyorsa yine de ikincildir. Büyüklük, salım debisine ve bölgenin boyutuna girer.
• Terlediği bilinen bir vanayı ikincil saymak. Süreklilik gösteren kaçak "seyrek ve kısa süreli" koşulunu karşılamaz.
• Operatör işlerini kaynak listesine almamak. Drenaj, numune alma, filtre değişimi ve hortum bağlantıları tipik birincil kaynaklardır.
• Havalandırma adımını unutmak. İkincil, kapalı mekânda veya bir çukurda otomatik olarak Bölge 2 anlamına gelmez.

excodex'te ilgili yazılar

• Salım dereceleri: sürekli, birincil ve ikincil
• Tipik tehlikeli bölge örnekleri: tank havalandırma ağızları, pompalar, kompresörler ve dolum noktaları
• Pompa salmastrası birincil mi yoksa ikincil dereceli salım kaynağı mıdır?
• İkincil dereceli bir salım için hangi delik boyutu varsayılmalıdır?
• Standart sayfası: IEC 60079-10-1

Standartlar ve ek kaynaklar

• IEC 60079-10-1:2020 (baskı 3.0), alanların sınıflandırılması, patlayıcı gaz ortamları; salım derecelerinin tanımları ile örnekler ve önerilen delik boyutlarını içeren bir ekle: önizleme
• Uluslararası Elektroteknik Sözlük 426-28-07, normal işletme (elektriksel olmayan ekipman); küçük salımlara ve salmastra ile conta arızalarına ilişkin notlarla: electropedia.org
• IEC 60079-10-1 4. baskı taslağı (CDV 2025), derece örneklerini ve delik boyutu tablosunu gösteren içindekiler listesi: önizleme
• HSE, Hazardous area classification and control of ignition sources: hse.gov.uk
• Choi ve Byeon, Specific process conditions for non-hazardous classification of hydrogen handling facilities, Safety and Health at Work, 2021; IEC 60079-10-1 2. baskısının (2015) bölge tablosunu aktarır, 2020 baskısı bu tabloyu Tablo D.1 olarak korur: koreascience.or.kr

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.