DSEAR risk değerlendirmesi ile tehlikeli bölge sınıflandırması arasındaki fark nedir?

DSEAR risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikeli maddelerden kaynaklanan yangın ve patlama risklerinin bütünüyle değerlendirilmesidir ve Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations 2002'nin regulation 5'i tarafından istenir. Tehlikeli bölge sınıflandırması ise bunun regulation 7 tarafından istenen belirli bir parçasıdır: patlayıcı ortam oluşabilecek yerleri bölgelere ayırır. Bu nedenle tek başına bir bölge çizimi DSEAR değerlendirmesi değildir; patlayıcı ortam bulunan bir tesisin DSEAR değerlendirmesi de bölge sınıflandırması olmadan eksik kalır.

Kısa cevap

• DSEAR risk değerlendirmesi (regulation 5): tehlikeli maddeleri, bunların nasıl kullanıldığını, depolandığını ve taşındığını, neyin ters gidebileceğini, olası tutuşturucu kaynakları, bir yangın veya patlamanın büyüklüğünü ve riski ortadan kaldıracak veya azaltacak önlemleri belirler. Patlamanın yanı sıra yangını da kapsar.
• Tehlikeli bölge sınıflandırması (regulation 7 ve Schedule 2): yalnızca patlayıcı ortamlar için tek bir soruyu cevaplar: yanıcı bir gaz, buhar, sis veya toz bulutu nerede, ne sıklıkla ve ne kadar süreyle bulunabilir? Cevap bir bölgeler takımıdır (gaz için 0, 1, 2; toz için 20, 21, 22).
• Bölgeler daha sonra ekipman seçimini (Schedule 3), uyarı işaretlerini (Schedule 4) ve tutuşturucu kaynakların kontrolünü belirler. Regulation 5(4)(c), bölgelerin kayda geçirilen bulgulara dahil edilmesini ister.
• Bazı tesisler DSEAR değerlendirmesine ihtiyaç duyar ama hiç bölgeye ihtiyaç duymaz; örneğin yalnızca parlama noktasının çok altında tutulan yanıcı sıvıların veya yalnızca yangın sırasında tehlikeli olan maddelerin bulunduğu yerler.
• Beş veya daha fazla çalışan varsa önemli bulgular yazılı olarak kaydedilmelidir (regulation 5(4)).

DSEAR risk değerlendirmesinin kapsadıkları

Regulation 5(2), değerlendirmenin neleri dikkate alması gerektiğini sıralar. Sade bir dille:

• her maddenin tehlikeli özellikleri ve güvenlik bilgi formu (GBF) dahil tedarikçinin güvenlik bilgileri;
• iş süreçleri, miktarlar, maddeler arasındaki etkileşimler ve elleçleme, depolama, taşıma ve atık düzenlemeleri;
• bakım gibi yüksek risk potansiyeli taşıyan faaliyetler;
• patlayıcı ortamın oluşma olasılığı ve ne kadar süre kalacağı;
• elektrostatik boşalmalar dahil tutuşturucu kaynakların bulunma ve etkin olma olasılığı;
• bir yangın veya patlamanın beklenen etkilerinin büyüklüğü;
• patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerle açıklıklar üzerinden bağlantılı yerler;
• alınmış veya planlanmış kontrol önlemlerinin etkisi.

Değerlendirme daha sonra diğer yükümlülükleri besler: riskin ortadan kaldırılması veya azaltılması (regulation 6, önce ikame, sonra kontrol ve etki azaltma), kazalar, olaylar ve acil durumlar için düzenlemeler (regulation 8), bilgilendirme ve eğitim (regulation 9), kap ve borulardaki tehlikeli içeriğin tanımlanması (regulation 10) ve bir işyerini paylaşan işverenler arasındaki koordinasyon (regulation 11). 1 Haziran 2015'ten bu yana DSEAR, metaller için aşındırıcı maddeleri ve basınç altındaki gazları da kapsar; bunların bölgelerle hiçbir ilgisi yoktur.

Tehlikeli bölge sınıflandırmasının kapsadıkları

Sınıflandırma teknik bir çalışmadır; normalde gazlar ve buharlar için IEC 60079-10-1'e, tozlar için IEC 60079-10-2'ye veya EI 15 ya da IGEM/SR/25 gibi bir sektör koduna göre yapılır. Salım kaynaklarını listeler, salım derecelerini belirler, havalandırmayı değerlendirir ve yanıcı bulutun ne kadar uzağa yayıldığını tahmin eder. Çıktısı bir bölge çizimi ve çizelgesidir.

Bazı konuları bilinçli olarak dışarıda bırakır. HSE, bölge tanımlarının bir salımın sonuçlarını hesaba katmadığını ve kap veya hat yırtılması gibi felaket boyutundaki arızaların bölge sınıflandırması çalışmasında ele alınmadığını belirtir; bunlar HAZOP gibi bir proses tehlike analizine aittir. Sınıflandırma tek başına yangın risklerini, kontrolden çıkan reaksiyonları, bölgelerin dışındaki mekanik tutuşturucu kaynakları, acil durum düzenlemelerini veya eğitimi de ele almaz.

İkisi uygulamada nasıl birbirine bağlanır

Olağan sıra şöyledir: tehlikeli maddelerin envanterini çıkarın; herhangi birinin patlayıcı ortam oluşturup oluşturamayacağına karar verin; bu alanları bölgelere ayırın; bölgeler için ekipmanı seçin ve doğrulayın; ardından tesisin tamamı için kalan tutuşturucu kaynakları, sonuçları ve acil durum önlemlerini değerlendirin. Tehlikeli yerler içeren bir işyeri ilk kez kullanılmadan önce regulation 7(4), genel patlama güvenliğinin yetkin bir kişi tarafından doğrulanmasını ister.

DSEAR, çalışanların korunmasına ilişkin iki AB direktifini iç hukuka aktarır: patlayıcı ortamlarla ilgili 1999/92/AT ve kimyasal maddelerle ilgili 98/24/AT. Ekipman direktifi 2014/34/AB, DSEAR'ın parçası değildir; Büyük Britanya bunu ayrı ekipman yönetmelikleriyle uygular. AB'de, kayda geçirilen DSEAR bulgularının karşılığı 1999/92/AT Direktifi kapsamındaki Patlamadan Korunma Dokümanı'dır (PKD); bölge çizimleri de bu dokümanın bir parçasıdır.

Sık yapılan hatalar

• Bir bölge çizimini "DSEAR değerlendirmesi" saymak. Madde incelemesi, tutuşturucu kaynak değerlendirmesi, sonuçlar ve acil durum önlemleri olmadan regulation 5'i karşılamaz.
• Patlayıcı ortam bulunan yerlerde genel bir risk değerlendirmesini yeterli saymak. Regulation 5(4)(c), bölgelerin kayda geçirilmesini bekler.
• Bakımı ve rutin dışı işleri unutmak. Regulation 5(2), bakım gibi yüksek riskli faaliyetleri açıkça sayar; bölge çizimi ise normal işletmeyi kapsar.
• İki parçayı da hiç gözden geçirmemek. Regulation 5(3), önemli bir değişiklik olduğunda veya değerlendirmenin artık geçerli olmadığını düşündüren bir neden bulunduğunda gözden geçirme ister.

excodex'te ilgili yazılar

• ATEX 1999/92/AT kapsamında Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) ve bölge sınıflandırma çizimleri
• ATEX nedir: iki AB direktifi 2014/34/AB ve 1999/92/AT sade bir dille
• Birleşik Krallık'ta ATEX ile DSEAR arasındaki fark nedir?
• ATEX kapsamında tehlikeli bölge sınıflandırmasından yasal olarak kim sorumludur?
• Standart sayfaları: IEC 60079-10-1, ATEX 1999/92/AT

Standartlar ve ek kaynaklar

• IEC 60079-10-1, patlayıcı ortamlar, alanların sınıflandırılması, patlayıcı gaz ortamları; IEC 60079-10-2, yanıcı toz ortamları için aynısı.
• Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations 2002, regulation 5 (risk değerlendirmesi): legislation.gov.uk
• DSEAR regulation 7 (patlayıcı ortam oluşabilecek yerler): legislation.gov.uk
• DSEAR Schedule 2 (bölgelere ayırma): legislation.gov.uk
• HSE, işveren yükümlülüklerine ilişkin DSEAR genel bakışı: hse.gov.uk
• HSE, INDG370 Controlling fire and explosion risks in the workplace (işyerinde yangın ve patlama risklerinin kontrolü): hse.gov.uk
• HSE, tehlikeli bölge sınıflandırması ve tutuşturucu kaynakların kontrolü: hse.gov.uk
• HSE, DSEAR ve iç hukuka aktardığı iki direktif hakkında açık deniz duyurusu: hse.gov.uk

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.