Ex işareti nerede olmalıdır ve kurulumdan sonra görünür kalmalı mıdır?
Özet
Ekipmanın ana parçası üzerinde, okunaklı, silinmez ve dışarıdan okunabilir olmalıdır: bu üreticinin yükümlülüğüdür. Tesisatçılar işareti muayene edenler için okunabilir tutmalı, gizli kaldığı yerde kaydetmeli ve erişimi korumalıdır. Operatöre yönelik uyarılar görünür kalmalıdır.
Üretici, Ex işaretini ekipmanın ana parçasına, okunaklı ve silinmez biçimde ve dışarıdan okunabileceği bir yere koymalıdır. Standartlar, etiket plakasının sonunda zor görülür hale geldiği her kurulumu yasaklamaz; ancak tesisatçıların, muayene eden ve bakım yapan kişilerin karşılaştırma yaptığı şey işarettir, bu yüzden uygulamada ekipmanın ömrü boyunca okunabilir veya en azından erişilebilir kalmalıdır. Operatörün göre hareket etmesi gereken uyarı işaretleri, kurulumdan sonra operatörün göreceği yerlere konmalıdır.
Kısa cevap
- Üreticinin yükümlülüğü: ekipmanın ana parçasını okunaklı ve kalıcı biçimde işaretlemek. ATEX'te işaret okunaklı ve silinmez olmalıdır; IEC 60079-0 (2017 baskısı) işaretin dışarıdan görünür olmasını ister.
- Küçük ve çok küçük parçalar: yer sınırlı olduğunda kısaltılmış işarete izin verilir. Pratikte hiç yer olmadığında tam işaret, ekipmanın yanına takılacak bir etiket üzerinde verilebilir.
- Yalnızca istisnai durumlarda ambalaj: ATEX Kılavuzu, ambalaj ve dokümanlar üzerinde işaretlemeyi yalnızca ürünün boyutu veya niteliği ürünün işaretlenmesini imkânsız kıldığında kabul eder, görünüm kaygısıyla asla.
- Uygulamada tesisatçının yükümlülüğü: etiket plakalarının üzerini boyamayın, örtmeyin veya bunları sökmeyin. Plakanın gizli kalacağı yerlerde (örneğin bir kabinin içinde) muayene için erişilebilir olmasını sağlayın ve işareti ekipman siciline kaydedin.
- Operatöre yönelik uyarılar: bir IECEx kararına göre, kurulumdan sonra operatörün bir işlem yapması gerekiyorsa uyarı, operatörün görmesinin muhtemel olduğu bir yerde bulunmalıdır.
Standartlar ve direktif yer konusunda ne der
Genel gereklilikler standardı IEC 60079-0, uzun zamandır işaretin ekipmanın ana parçası üzerinde olmasını ister. Kamuya açık 2004 baskısı bunu basitçe ifade eder: ana parça üzerinde okunaklı biçimde işaretlenmiş. Sonraki baskılar, IECEx komite belgelerinde 2017 metninden aktarıldığı şekliyle, işaretin dışarıdan görünür olması gerektiğini ekler. Kural ana parçayı hedef alır, çünkü kapaklar, rakorlar ve aksesuarlar değiştirilebilir. Sökülebilir bir kapak üzerindeki işaret yanlış muhafazanın üzerinde kalabilir.
Aynı standart boyuta bağlı kolaylıklar tanır:
| Durum | İzin verilen |
|---|---|
| Normal ekipman | Ana parça üzerinde, dışarıdan görünür tam işaret |
| Küçük ekipman veya Ex bileşen, sınırlı yer | Kısaltılmış işaret: üretici, tip, Ex ve koruma tipi, sertifika numarası, X veya U |
| Son derece küçük ekipman, pratikte yer yok | Parçayla birlikte verilen ve sahada yanına takılacak bir etiket üzerinde tam işaret |
| Bağlantı aksesuarları (kablo rakorları, kapatma tapaları, adaptörler) | Seri numarası gerekmez; kablo rakorları için sıcaklık sınıfı da gerekmez |
Yasal tarafta, 2014/34/AB Direktifi ekipmanın ve koruyucu sistemlerin Ek II 1.0.5'teki asgari bilgilerle okunaklı ve silinmez biçimde işaretlenmesini ister. Avrupa Komisyonu'nun ATEX Kılavuzu (6. baskı, Ocak 2026) pratik noktalar ekler:
- CE işareti görünür, okunaklı ve silinmez olmalı ve küçük ürünler dışında en az 5 mm yüksekliğinde olmalıdır;
- işaretin ambalaja taşınması yalnızca ürünün boyutu veya niteliği ürünün işaretlenmesini imkânsız kıldığında kabul edilebilir, yalnızca görünüm kaygısıyla asla;
- bir montajda, içine yerleştirilmiş alt montajların CE işaretleri yapım tamamlandıktan sonra görünmeyebilir. Bilgi başka bir yerde mevcut olduğu için bu kabul edilebilir, ancak nihai ürün nihai montaja ait tek bir etiket taşımalıdır.
Kurulumdan sonra görünür kalmalı mı?
Kurulum ve muayene standartları işarete dayanır. IEC 60079-17 muayene çizelgeleri, ekipmanın EPL'ye veya bölgeye, ekipman grubuna ve sıcaklık sınıfına uygun olduğunun ve devre tanımlamasının doğru ve mevcut olduğunun kontrolüyle başlar. Bu kontroller normalde etiket plakasına ve kayıtlara göre yapılır. IEC 60079-14 (2024), Ex ekipmana ilişkin bilgileri içeren kurulum dokümantasyonunu ister ve ilk muayeneyi kurulumun bir parçası yapar.
Dolayısıyla pratik kural şudur:
- Yerleşim izin verdiği ölçüde etiket plakası sökme gerektirmeden okunabilecek şekilde kurun: ekipmanı yönlendirin, montaj tarafını seçin, plakaları ısı yalıtımından, güneşliklerden ve kablo demetlerinden uzak tutun.
- Örneğin daha büyük bir muhafazanın içindeki bir bileşen veya bir koruyucunun arkasındaki bir motor gibi gizli kalacağı yerlerde, tam işareti ve sertifikayı ekipman siciline kaydedin ve gerektiğinde muayene eden kişinin plakaya ulaşabilmesini sağlayın.
- Bir etiket plakasının üzerini asla boyamayın veya kaplamayın ve bakım sırasında sökmeyin. Boya, korozyon veya tozla okunamaz hale gelmiş bir plaka bir muayene kusurudur; Ex d ve Ex e muayenelerine ilişkin yayımlanmış bir çalışma, üzeri boyanmış bir etiket plakasını tipik bir bulgu olarak gösterir.
- Uyarı etiketlerini işlev görecekleri yerde tutun. Elektrostatik uyarı işaretlerine ilişkin IECEx karar sayfası DS 2017/006, ekipmanı güvenli tutmak için operatörün kurulumdan sonra bir işlem yapması gerekiyorsa işaretin operatör tarafından görülmesinin muhtemel olması gerektiğini söyler. Operatörün ekipmanla etkileşime girdiği yerlerde işaret, ilgili yüzeyin yakınında olmalıdır.
Örnek: Bir basınç transmiteri, etiket plakası 30 mm uzaklıktaki bir duvara bakacak şekilde monte edilmiş. Periyodik muayenede muayene eden kişi, cihazı sökmeden işareti doğrulayamıyor. Sahanın ekipman sicilinde işaret ve sertifika kayıtlı olduğu için muayene devam edebiliyor. Kusur listesi, ünitenin bir sonraki proses duruşunda döndürülmesini istiyor ve kurulum kılavuzu gelecekteki işler için güncelleniyor.
Sık yapılan hatalar
- Onarım sırasında işareti sökülebilir bir kapağa veya ayrı bir etikete taşımak. İşaret ana parçaya aittir.
- Etiket plakalarını muhafazayla birlikte boyamak.
- Plakaları ısı yalıtım kaplamasının veya güneşliklerin arkasında, üzerlerinde ne yazdığına dair hiçbir kayıt olmadan gizlemek.
- Son derece küçük bir parça için kutunun üzerindeki işareti yeterli saymak. Üretici bir etiket verdiyse bu etiket parçanın yanına takılmalıdır.
excodex'te ilgili yazılar
- Ex işareti nasıl okunur: II 2 G Ex db IIC T4 Gb adım adım çözümleme
- IEC 60079-14'e göre Ex tesisatın temelleri
- Ex etiket plakası yoksa veya okunamıyorsa ne yapmalıyım?
- Etiket plakasındaki işaretleme Ex sertifikasından farklıysa ne yapmalıyım?
- Araç: Ex işaret kontrolü
Standartlar ve ek kaynaklar
- IEC 60079-0, genel gereklilikler: işaretin yeri, küçük ve son derece küçük ekipman için kısaltılmış işaret (baskı 8, 2026); kamuya açık 2004 baskısından özetlenmiştir: law.resource.org (PDF)
- IECEx, Ex bileşenlerin işaretlenmesine ilişkin bir karar sayfası taslağı hakkındaki yorumların derlemesi, 2017 işaretleme maddesinden alıntıyla: iecex.com
- IECEx karar sayfası DS 2017/006, elektrostatik boşalma tehlikesi uyarısının yeri: iecex.com
- Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı (Ocak 2026), CE işareti, küçük ürünlerin ve montajların işaretlenmesi: single-market-economy.ec.europa.eu (PDF)
- IEC 60079-17, muayene çizelgeleri (maddeler, Moldovan ve diğerleri, Annals of the University of Petrosani, Electrical Engineering 23, 2021 çalışmasında aktarıldığı şekliyle): upet.ro (PDF)
- IEC 60079-14:2024, dokümantasyon ve ilk muayene (önizlemedeki içindekiler): standards.iteh.ai (PDF)
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.