ATEX sertifikalı ekipman Avrupa dışında kullanılabilir mi?

Çoğu zaman evet, ama asla kendiliğinden değil. ATEX (2014/34/AB Direktifi) yalnızca AB'de ve AB'ye anlaşmalarla bağlı ülkelerde mevzuattır; diğer her yerde hangi sertifikaların kabul edileceğine ulusal düzenlemeler ve proje şartnamesi karar verir. Birçok ülke ve uluslararası proje ATEX ekipmanını kabul eder, bazıları ATEX belgelerini ulusal bir onayın temeli olarak kullanır; Avustralya, ABD, Kanada, Çin, Brezilya ve Avrasya Ekonomik Birliği gibi diğerleri ise kendi sertifikasyonlarını ister.

Kısa cevap

• ATEX, 27 AB ülkesinde, İzlanda, Lihtenştayn ve Norveç'te (AEA) yasal olarak, İsviçre ve Türkiye'de ise anlaşmalar yoluyla uygulanır.
• Büyük Britanya, Ex ekipmanda CE işaretini UKCA'nın yanında süre sınırı olmaksızın tanır.
• Kendi sistemi olmayan birçok ithalatçı ülke ve birçok petrol, gaz ve kimya projesi, şartnamelerinde ATEX veya IECEx'i kabul eder.
• Bazı düzenleyici kurumlar ATEX belgelerini yalnızca girdi olarak kullanır: örneğin Hindistan'daki PESO onayı, IEC veya EN akreditasyonlu test kuruluşlarının sertifikalarını destekleyici kanıt olarak kabul eder.
• Diğerleri ATEX'i kabul etmez: Queensland ATEX sertifikalarının genel olarak kabul edilmediğini belirtir, kara tesislerinde ABD ve Kanada Kuzey Amerika sertifikasyonu ister, Çin, Brezilya ve Avrasya Ekonomik Birliği ise ulusal sertifika şart koşar.
• Ekipman nereye giderse gitsin, yerel tesisat kuralları (çoğu zaman IEC 60079-14 veya onun ulusal bir versiyonu) ve tehlikeli bölge sınıflandırması yine geçerlidir.

ATEX neden kolay kabul görür ama evrensel değildir

Bir ATEX ürünü, büyük kısmı IEC 60079 serisinin birebir benimsenmesi olan Avrupa uyumlaştırılmış standartlarına göre değerlendirilir ve EN 60079-0:2009'dan beri Ex işareti gaz grubunu ve Ekipman Koruma Seviyesini (EPL) de gösterir, örneğin II 2 G Ex db IIB T4 Gb. Bu nedenle dünyanın her yerindeki bir mühendis ekipmanın neye uygun olduğunu okuyabilir. Avrupa dışındaki birçok proje şartnamesinin kabul edilen sistem olarak ATEX'i, çoğu zaman IECEx ile yan yana, anmasının bir nedeni budur.

Yasal kabul ise ayrı bir sorudur. ATEX sertifikası AB temel gerekliliklerine uygunluğu belgeler; bu sertifikayı düzenleyen onaylanmış kuruluşları diğer hükümetler değil, AB Üye Devletleri tanır. Örneğin Queensland düzenleyicisi, ATEX gerekliliklerinin IECEx sertifikasyon kuruluşlarına yönelik gerekliliklere benzediğini ancak onlarla aynı olmadığını ve ATEX'in IEC standartlarına uygunluk şart koşmadığını açıklar; bu nedenle IECEx sertifikalarını kabul eder, ATEX sertifikalarını ise genel olarak kabul etmez.

ABD'de OSHA (29 CFR 1910.307), tehlikeli konumlardaki ekipmanın kendinden emniyetli, konum için onaylı (approved) veya konum için güvenli olmasını şart koşar; son seçenekte işveren, ekipmanın tipinin ve tasarımının tehlikeye karşı koruma sağladığını kanıtlamak zorundadır. Uygulamada "onaylı", ulusal olarak tanınmış bir test laboratuvarı (NRTL) tarafından kabul edilmiş, sertifikalandırılmış, listelenmiş veya etiketlenmiş olmak ya da 29 CFR 1910.399'daki dar kapsamlı alternatif yollardan biri anlamına gelir. ATEX sertifikası bir NRTL listelemesi olmadığından tek başına bu tanımı karşılamaz.

Pazarlara genel bakış

Tablo, elektrikli ekipman için genel kuralı gösterir. Madenlerin, açık deniz tesislerinin ve gemilerin çoğu zaman kendi rejimleri vardır ve bazı projeler ülkeden bağımsız olarak hem ATEX hem de IECEx ister.

Sipariş vermeden önce nasıl kontrol edilir

1. Kurulum yapılacak ülkenin ulusal kuralını okuyun veya ithalatçıya ya da yetkili makama (AHJ) sorun.
2. Proje şartnamesini okuyun. Birçok tesis sahibi kabul ettiği sertifikasyon sistemlerini listeler; bir sözleşme mevzuattan daha katı olabilir.
3. İşareti tehlikeli bölge sınıflandırmasıyla karşılaştırın: bölge, gaz veya toz grubu, sıcaklık sınıfı, ortam sıcaklığı aralığı ve EPL.
4. Pratik konuları kontrol edin: yerel dilde talimatlar, ulusal etiketler ve ulusal sistem gerektiriyorsa yerel bir temsilci.
5. ATEX'in kabul edilmediği yerlerde ulusal sertifikayı zamanında planlayın; mevcut ATEX ve IECEx test raporları bu süreci çoğu zaman kısaltır.

Sık yapılan hatalar

• CE işaretinin dünya çapında tanındığını varsaymak. CE bir AB uygunluk işaretidir; AB dışında, ulusal bir kural aksini söylemedikçe bir onay değil, yalnızca bir bilgidir.
• Ortam sıcaklığı aralığını göz ardı etmek. ATEX ekipman çoğu zaman -20 °C ile +40 °C için anma değerine sahiptir; çöl veya kutup sahaları, ekipman üzerinde işaretlenmiş daha geniş bir aralık gerektirebilir.
• ATEX ekipmanı Kuzey Amerika'daki Division sınıflandırmalı konumlarda kullanmak, hem de gerekli yerel onay olmadan.

excodex'te ilgili yazılar

• ATEX ve IECEx: farklar, benzerlikler ve hangisine ihtiyacınız var
• Diğer pazarlarda Ex sertifikasyonu: UKEX, EAC, INMETRO, CCC, PESO ve diğerleri
• IECEx sertifikasını doğrudan kabul eden ülkeler hangileri?
• ATEX veya IECEx sertifikalı ekipman ABD'de kullanılabilir mi?
• Suudi Arabistan, BAE ve diğer Körfez ülkelerinde hangi Ex sertifikası gerekir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2014/34/AB Direktifi ve Avrupa Komisyonu ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı, Ocak 2026 (AEA, İsviçre ve Türkiye): ec.europa.eu
• IEC 60079-14, Patlayıcı ortamlar, Bölüm 14: Elektrik tesisatlarının tasarımı, seçimi ve kurulması
• Workplace Health and Safety Queensland, IECEx ve ATEX kabulü: worksafe.qld.gov.au
• OSHA 29 CFR 1910.307 (tehlikeli konumlar) ve 1910.399 (onaylı ve kabul edilebilir tanımları): osha.gov ve osha.gov
• PESO, tehlikeli bölgeler için elektrikli ekipman onayı: peso.gov.in
• ABD Uluslararası Ticaret İdaresi, patlama korumalı ürünler için Çin CCC sertifikasyonu: trade.gov
• Inmetro, Ex ekipman sertifikasyonuna ilişkin teknik not (2025): gov.br

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.