İş Güvenliği Uluslararası çerçeve ve ülke rehberleri
ABD'de iş sağlığı ve güvenliği: OSHA mevzuatı, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
Özet
ABD'de İSG, 1970 tarihli OSH Act'e dayanır; OSHA veya onaylı bir Eyalet Planı uygular. İşveren bilinen tehlikeleri gidermek, 29 CFR standartlarına uymak, ölümü 8 saatte, uzuv kaybını veya hastaneye yatışı 24 saatte bildirmek ve kaza kayıtlarını tutmakla yükümlüdür.
Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) temel iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kanunu, 1970 tarihli Occupational Safety and Health Act'tir (OSH Act). Kanunu Çalışma Bakanlığına (Department of Labor) bağlı ABD İş Güvenliği ve Sağlığı İdaresi (OSHA) ya da 21 eyalet ile Porto Riko'da OSHA'nın onayladığı bir Eyalet Planı (State Plan) uygular. İşveren, işyerinde bilinen (recognised) ciddi tehlikelerin bulunmamasını sağlamak, Federal Düzenlemeler Kodu'nun (Code of Federal Regulations, CFR) 29. başlığındaki OSHA standartlarına uymak, işle ilgili ölümleri 8 saat içinde, uzuv kaybını (amputasyon), göz kaybını ve hastaneye yatarak tedaviyi 24 saat içinde bildirmek ve iş kazası ile meslek hastalığı kayıtlarını tutmakla yükümlüdür.
Bu rehber yasal çerçeveyi, yetkili kurumları, işverenin neleri görevlendirmesi, değerlendirmesi, eğitmesi, muayene ettirmesi ve bildirmesi gerektiğini, teftişlerin ve cezaların nasıl işlediğini, kimyasallar, patlayıcı ortamlar, büyük kaza riski taşıyan tesisler ve kişisel koruyucu donanım (KKD) için ABD kurallarını, AB ve Türkiye ile karşılaştırmalı olarak anlatır.
Öne çıkanlar
- OSH Act (Public Law 91-596, kabul tarihi 29 Aralık 1970) işverene iki yükümlülük yükler: Bölüm 5(a)(1)'deki Genel Yükümlülük Hükmü (General Duty Clause) ve Bölüm 5(a)(2) uyarınca OSHA standartlarına uyma. Çalışanlar da Bölüm 5(b) uyarınca kendi davranışlarına uygulanan standartlara uymak zorundadır.
- Özel ve kamu işverenlerini kapsayan 22 Eyalet Planı ile yalnız eyalet ve yerel yönetim çalışanlarını kapsayan 7 plan vardır; her Eyalet Planı federal OSHA'ya "en az onun kadar etkili" olmak zorundadır.
- Federal mevzuat genel bir yazılı risk değerlendirmesi, iş güvenliği profesyoneli veya işyeri hekimi görevlendirilmesi şartı koymaz. Yazılı tehlike değerlendirmeleri, programlar ve sağlık muayeneleri belirli standartlarla (KKD, solunum koruyucular, gürültü, kilitleme ve etiketleme, proses güvenliği, silika ve diğerleri) zorunlu tutulur.
- İşle ilgili bir ölüm 8 saat içinde, hastaneye yatarak tedavi, uzuv kaybı veya göz kaybı ise 24 saat içinde OSHA'ya telefonla, şahsen veya çevrim içi bildirilir. Kayıt tutmakla yükümlü işverenler her vakayı 7 takvim günü içinde OSHA 300 kayıt defterine ve 301 formuna işler.
- 15 Ocak 2026'dan sonra verilebilecek en yüksek federal idari para cezaları, ciddi veya ciddi olmayan ihlal başına 16.550 ABD doları, kasıtlı veya tekrarlanan ihlal başına 165.514 ABD dolarıdır. Bu tutarlar normalde her ocak ayında enflasyona göre güncellenir; ancak Çalışma Bakanlığı 2026 güncellemesini iptal ettiği için 2025 tutarları geçerliliğini korur.
- Tehlikeli (sınıflandırılmış) yerlerdeki ekipman, ilgili sınıf, bölüm (division) veya bölge ile gaz ya da toz grubu için onaylı olmalıdır; bu uygulamada Ulusal Olarak Tanınmış Test Laboratuvarı (NRTL) tarafından listelenmiş olması demektir. ATEX veya IECEx sertifikaları tek başına kabul edilmez.
Yasal çerçeve ve yetkili kurumlar
OSH Act, 29 USC 651 ve devamında kodlanmıştır. 50 eyalet, Columbia Bölgesi, Porto Riko ve federal yetki altındaki diğer topraklardaki özel sektör işverenlerinin çoğunu kapsar. Kanuna göre "işveren", ticareti etkileyen bir faaliyette bulunan ve çalışanı olan kişidir; bu tanım federal hükümeti (Posta Hizmetleri hariç), eyaletleri ve onların yerel yönetim birimlerini kapsamaz. Bu nedenle çalışanı olmayan kendi nam ve hesabına çalışanların OSH Act kapsamında yükümlülüğü yoktur; eyalet ve yerel yönetim çalışanları ise yalnız bir Eyalet Planının onları kapsadığı yerlerde korunur.
Bölüm 4(b)(1), başka bir federal kurumun kendi kanunuyla düzenlediği çalışma koşullarını kapsam dışında bırakır. En bilinen örnek madenciliktir: yine Çalışma Bakanlığına bağlı Maden Güvenliği ve Sağlığı İdaresi (MSHA), ABD'deki tüm madenlerde 1977 tarihli Federal Mine Safety and Health Act'i (Mine Act; 2006 tarihli MINER Act ile değişik) uygular.
| Kurum | Bağlı olduğu yer | Görevi |
|---|---|---|
| OSHA | Çalışma Bakanlığı | Standart koyar ve uygular, teftiş yapar, ihlal tutanağı düzenler, ihbarcı korumasını ve küçük işletmelere ücretsiz yerinde danışmanlığı yürütür |
| Eyalet Planları | Eyalet yönetimleri; OSHA onaylar ve izler | Kendi standartlarını uygular; bu standartlar en az OSHA'nınkiler kadar etkili olmalıdır |
| NIOSH (ABD Ulusal İş Güvenliği ve Sağlığı Enstitüsü) | Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı (Kanunun 22. bölümü) | Araştırma, önerilen maruziyet sınırları, sağlık tehlikesi değerlendirmeleri, solunum koruyucu sertifikasyonu; yaptırım yetkisi yoktur |
| OSHRC (İş Güvenliği ve Sağlığı İnceleme Komisyonu) | Bağımsız kurum | İdari hakimler, işverenlerin ihlal tutanaklarına itirazlarını görür |
| MSHA | Çalışma Bakanlığı | Madenler, Mine Act kapsamında |
| EPA (ABD Çevre Koruma Ajansı) | Bağımsız kurum | Clean Air Act Bölüm 112(r) kapsamında kimyasal kazaların önlenmesi |
| CSB (Kimyasal Güvenlik ve Tehlike Araştırma Kurulu) | Bağımsız kurum, 1998'den beri faaliyette | Kimyasal kazaları araştırır ve tavsiyelerde bulunur; ceza vermez, kural koymaz |
OSHA standartları
OSHA standartları 29 CFR'de yayımlanır: genel sanayi için Bölüm (Part) 1910, inşaat için Bölüm 1926, tersaneler, liman terminalleri ve liman işçiliği için Bölüm 1915, 1917 ve 1918, tarım için Bölüm 1928. Bölüm 1904, iş kazası ve meslek hastalığı kayıtlarının tutulmasını ve bildirimini düzenler. Bir tehlikeyi karşılayan standart yoksa ve tehlike bilinen, ölüme veya ciddi bedensel zarara yol açan ya da yol açması muhtemel bir tehlikeyse OSHA, Genel Yükümlülük Hükmü'ne dayanarak ihlal tutanağı düzenleyebilir.
Hem özel hem kamu işyerlerini kapsayan 22 Eyalet Planı şunlardır: Alaska, Arizona, California, Hawaii, Indiana, Iowa, Kentucky, Maryland, Michigan, Minnesota, Nevada, New Mexico, North Carolina, Oregon, Porto Riko, South Carolina, Tennessee, Utah, Vermont, Virginia, Washington ve Wyoming. Connecticut, Illinois, Maine, Massachusetts, New Jersey, New York ve ABD Virjin Adaları'nın planları yalnız kamu çalışanlarını kapsar; bu yerlerde özel sektörü federal OSHA denetler. Eyalet kuralları daha sıkı veya farklı olabileceğinden birden çok eyalette çalışan bir şirket her eyaleti ayrı ayrı kontrol etmelidir.
İşçi tazminat sigortası (workers' compensation; yaralanan çalışanlar için kusursuz sorumluluk esaslı sigorta) eyaletler tarafından yürütülür. OSH Act, işçi tazminat sigortası mevzuatını etkilemediğini açıkça belirtir (Bölüm 4(b)(4)).
İşveren yükümlülükleri: görevlendirmeler, risk değerlendirmesi, eğitim ve sağlık gözetimi
İş güvenliği profesyonelleri ve hekimler
AB ve Türkiye'den farklı olarak federal mevzuatta iş güvenliği profesyoneli, güvenlik hizmeti birimi veya işyeri hekimi görevlendirme konusunda genel bir yükümlülük ve çalışan sayısına göre belirlenmiş bir istihdam oranı yoktur. Yükümlülükler bunun yerine belirli işlere bağlanmıştır:
- 1910.151(a), "işletme sağlığına ilişkin konularda tavsiye ve danışmanlık için sağlık personelinin hazır bulunmasını" ister; yakında bir revir, klinik veya hastane yoksa ilk yardım yapabilecek düzeyde eğitilmiş bir kişi bulundurulmalıdır.
- Birçok standart bir "yetkin kişi" (competent person) veya "nitelikli kişi" (qualified person) şartı koyar (ör. şantiye denetimleri, kazılar ve iskeleler için) ya da sağlık değerlendirmeleri için bir hekim veya diğer lisanslı sağlık profesyoneli (PLHCP) ister.
- Solunum koruma standardı, görevlendirilmiş bir program yöneticisinin yürüttüğü yazılı bir program ister.
Uygulamada büyük işverenler, standartların gereklerini bu kişiler olmadan karşılayamadıkları için iş güvenliği profesyonelleri istihdam eder ve iş sağlığı klinikleriyle sözleşme yapar.
Risk değerlendirmesi ve yazılı programlar
AB'deki genel yazılı risk değerlendirmesinin federal bir karşılığı yoktur. En yakın yükümlülükler şunlardır:
- KKD tehlike değerlendirmesi (1910.132(d)): işyeri KKD gerektiren tehlikeler yönünden değerlendirilir ve değerlendirme; işyeri, onaylayan kişi ve tarih belirtilerek yazılı olarak onaylanır.
- Tehlikeye özgü yazılı programlar: tehlike bildirimi (hazard communication), solunum koruma, en az yılda bir periyodik denetimi yapılan enerji kontrol (kilitleme ve etiketleme, LOTO) prosedürleri, acil eylem planları (10'dan fazla çalışanı olan işverende yazılı), silika maruziyet kontrol planı (en az yılda bir gözden geçirilir) ve proses güvenliği yönetimi kapsamındaki proses tehlike analizi (en az 5 yılda bir yeniden doğrulanır).
- İnşaat (1926.20(b)): kaza önleme programları ile şantiyelerin, malzemelerin ve ekipmanın yetkin kişilerce sık ve düzenli olarak denetlenmesi.
OSHA'nın Recommended Practices for Safety and Health Programs (İSG programları için önerilen uygulamalar) belgesi, tehlikelerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi dahil yedi temel unsura dayanan gönüllü bir rehberdir. Bazı eyaletler daha ileri gider: California, her işverenin tehlikeleri belirlemek için periyodik denetimler içeren yazılı bir Injury and Illness Prevention Program (yaralanma ve hastalık önleme programı) bulundurmasını zorunlu tutar (California Code of Regulations, Title 8, Section 3203).
Eğitim
OSHA'nın tek bir eğitim düzenlemesi yoktur. Eğitim yükümlülükleri birçok standarda dağılmıştır ve OSHA'nın Training Requirements in OSHA Standards (OSHA 2254) yayınında toplanmıştır. Örnekler: işe ilk atamada ve yeni bir kimyasal tehlike devreye girdiğinde tehlike bildirimi eğitimi; işitme koruma programı ve solunum koruma programı için yıllık eğitim; forklift operatörlerinin en az üç yılda bir değerlendirilmesi; en az üç yılda bir proses güvenliği tekrar eğitimi; tehlikeli atık işlemleri (HAZWOPER) için 40 veya 24 saatlik ilk eğitim ve yılda 8 saatlik tekrar eğitimi. OSHA, çalışanlara anladıkları bir dilde eğitim alma hakları olduğunu bildirir. 10 saatlik ve 30 saatlik Outreach eğitimleri federal mevzuata göre gönüllüdür; ancak bazı eyaletler, belediyeler ve müşteriler bu eğitimleri şart koşar.
Sağlık muayeneleri
Sağlık gözetimi yalnız belirli standartlarla zorunlu tutulur; bunlar OSHA'nın Medical Screening and Surveillance Requirements in OSHA Standards (OSHA 3162) rehberinde listelenmiştir. Örnekler arasında asbest, benzen, kadmiyum, kurşun, krom(VI), kan yoluyla bulaşan patojenler (hepatit B aşısı önerilir), gürültü (8 saatlik ortalama olarak 85 dB(A) veya üzerindeki ilk maruziyetten itibaren 6 ay içinde başlangıç odyogramı, sonra yılda bir) ve solunum koruyucular (yüz uyum testinden veya kullanımdan önce sağlık değerlendirmesi) vardır. Silika standartlarına göre sağlık gözetimi, genel sanayi ve denizcilikte yılda 30 gün veya daha fazla eylem düzeyinde ya da üzerinde maruz kalan çalışanlara, inşaatta ise yılda 30 gün veya daha fazla solunum koruyucu kullanması gereken çalışanlara sunulmalıdır; muayeneler en az üç yılda bir tekrarlanır ve genel sanayide ilk muayene işe ilk atamadan itibaren 30 gün içinde yapılır. Sağlık kayıtları istihdam süresi artı 30 yıl saklanır (1910.1020).
İş kazası bildirimi ve kayıt tutma
29 CFR 1904.39 uyarınca, küçük ve kısmen muaf olanlar dahil Kanun kapsamındaki her işveren şu olayları bildirmek zorundadır:
| Olay | Süre | Yalnız şu durumda |
|---|---|---|
| İşle ilgili ölüm | Ölümden (veya öğrenilmesinden) sonra 8 saat | Olaydan itibaren 30 gün içinde gerçekleşmişse |
| Hastaneye yatarak tedavi, uzuv kaybı, göz kaybı | Olaydan (veya öğrenilmesinden) sonra 24 saat | Olaydan itibaren 24 saat içinde gerçekleşmişse |
Bildirim en yakın OSHA bölge ofisine telefonla veya şahsen, 24 saat açık 1-800-321-OSHA (1-800-321-6742) hattına ya da osha.gov üzerindeki çevrim içi form ile yapılır; bölge ofisinin telesekreterine bırakılan mesaj, faks veya e-posta bildirim sayılmaz. Kamuya açık yollardaki trafik kazaları yalnız bir inşaat çalışma alanında meydana gelmişse bildirilir; ticari uçak, tren, otobüs ve benzeri taşıtlardaki olaylar bildirilmez. Eyalet Planı uygulanan eyaletlerin kendi bildirim kuralları olabilir.
Önceki takvim yılında herhangi bir zamanda 10'dan fazla çalışanı olan ve kısmen muaf sektörlerde yer almayan işverenler ayrıca kayıt tutmak zorundadır: OSHA 300 kayıt defteri ve 301 olay raporu (her vaka 7 takvim günü içinde işlenir) ile şirketin bir üst düzey yöneticisince onaylanan ve 1 Şubat ile 30 Nisan arasında asılan 300A yıllık özeti. Kayıtlar 5 yıl saklanır. 250 veya daha fazla çalışanı olan işyerleri ile Subpart E Ek A'da listelenen sektörlerde 20 ila 249 çalışanı olan işyerleri, 300A'yı her yıl 2 Mart'a kadar elektronik olarak gönderir; Ek B sektörlerinde 100 veya daha fazla çalışanı olan işyerleri 300 ve 301 verilerini de gönderir.
Örnek: Texas'ta (federal OSHA, Eyalet Planı yok) 120 çalışanlı bir metal imalat tesisi. Salı günü saat 14.00'te bir pres operatörü parmak ucunu kaybediyor. Parmak ucu kaybı uzuv kaybı sayıldığı için tesis çarşamba saat 14.00'e kadar OSHA'ya bildirim yapar, vakayı 300 kayıt defterine işler ve 301 formunu takip eden salıya kadar doldurur, vakayı 1 Şubat'a kadar asılacak gelecek yılın 300A özetine dahil eder ve sektörü Ek B'deyse 300 ve 301 verilerini 2 Mart'a kadar elektronik olarak gönderir. Operatör 30 gün içinde ölmüş olsaydı 8 saatlik süre, işverenin ölümü öğrendiği anda başlardı.
Çalışan hakları, kurullar ve teftişler
Federal mevzuat İSG kurulu veya seçilmiş çalışan temsilcisi şartı koymaz. Çalışanlar ve temsilcileri gizli şikâyette bulunabilir ve teftiş talep edebilir, müfettişe eşlik edebilir, iş kazası kayıtlarını ve maruziyet ölçüm sonuçlarını görebilir ve misillemeye karşı korunur: Bölüm 11(c) uyarınca çalışan misilleme şikâyetini 30 gün içinde yapmalıdır. Bazı Eyalet Planları kurul şartı koyar. Washington, aynı vardiyada ve aynı yerde 11 veya daha fazla çalışanın bulunduğu işyerlerinde, çalışanlarca seçilen üye sayısı işverence seçilen üye sayısına en az eşit olan ve toplantı tutanaklarını bir yıl saklayan bir güvenlik kurulu ister (WAC 296-800-13020). Oregon'da güvenlik kurulları ve güvenlik toplantılarına ilişkin bir kural vardır (OAR 437-001-0765). California'da işçi ve işveren temsilcilerinden oluşan bir güvenlik kurulu, yazılı programın iletişim unsurunu karşılamanın yollarından biridir.
OSHA teftişleri normalde habersiz yapılır. Öncelik sırası ciddi ve yakın tehlikeden başlayarak ağır yaralanma bildirimleri, çalışan şikâyetleri ve yönlendirmeler, ardından hedefli teftişler ve takip teftişleri şeklinde ilerler. Teftiş bir açılış toplantısı, işyeri gezisi ve kapanış toplantısından oluşur; işveren mahkeme izni (warrant) isteyebilir. OSHA, ihlal tutanağını ihlalden itibaren altı ay içinde düzenlemek zorundadır. İşveren tutanağın tebliğinden itibaren 15 iş günü içinde OSHRC nezdinde itiraz edebilir ve tutanağı ihlal yerinde veya yakınında 3 iş günü ya da ihlal giderilene kadar, hangisi daha uzunsa o süre boyunca asılı tutmak zorundadır.
Cezalar
| İhlal türü | 15 Ocak 2026'dan sonra verilebilecek en yüksek federal idari para cezası |
|---|---|
| Ciddi, ciddi olmayan, ilan (asma) yükümlülükleri | İhlal başına 16.550 ABD doları |
| İhlalin giderilmemesi | Giderme tarihinden sonraki her gün için 16.550 ABD doları |
| Kasıtlı veya tekrarlanan | İhlal başına 165.514 ABD doları |
Tutarlar normalde her yıl enflasyona göre güncellenir. Çalışma Bakanlığı, formülün gerektirdiği Ekim 2025 tüketici fiyatları verisi hiç yayımlanmadığı için 2026 güncellemesini iptal etmiştir (27 Mayıs 2026 tarihli Federal Register duyurusu); bu nedenle yukarıdaki 2025 tutarları bir sonraki güncellemeye kadar yürürlüktedir. Eyalet Planları en az OSHA'nınkiler kadar etkili üst sınırlar benimsemek zorundadır. OSHA politikası gereği küçük işverenler ve iyi niyet için önerilen cezalarda indirim yapılır; tekrarlanan ihlal, aynı veya benzer bir tehlike için beş yıl içinde yeniden tutanak düzenlenmesidir. Cezai yaptırımlar sınırlıdır: Bölüm 17(e) uyarınca bir standardın kasıtlı olarak ihlal edilmesi bir çalışanın ölümüne yol açarsa 10.000 ABD dolarına kadar para cezası, altı aya kadar hapis cezası veya her ikisi verilir; ikinci mahkûmiyette bu tutarlar iki katına çıkar (bunlar Kanunda yazılı tutarlardır; genel federal ceza belirleme mevzuatı daha yüksek para cezalarına izin verebilir). Zorunlu kayıtlarda gerçeğe aykırı beyan da suçtur (Bölüm 17(g)).
Kimyasallar, patlayıcı ortamlar, büyük kaza riski ve KKD
Tehlike bildirimi ve GHS
Tehlike Bildirimi Standardı (Hazard Communication Standard, 29 CFR 1910.1200), BM Küresel Uyumlaştırılmış Sistemini (GHS) uygular. 20 Mayıs 2024'te yayımlanan ve 19 Temmuz 2024'te yürürlüğe giren 2024 nihai kuralı, standardı esas olarak GHS 7. revizyonuyla uyumlu hale getirmiştir. Ocak 2026'da uzatılan uyum tarihleri; maddeler için tedarikçilerin sınıflandırması bakımından 19 Mayıs 2026, işverenlerin işyeri etiketlerini, yazılı programı ve eğitimi güncellemesi bakımından 20 Kasım 2026, karışımlar için ise sırasıyla 19 Kasım 2027 ve 19 Mayıs 2028'dir. İşveren etiketleri ve güvenlik bilgi formlarını (16 bölümlü format) bulundurmak ve çalışanları eğitmek zorundadır. Maruziyet sınırları OSHA'nın izin verilen maruziyet sınırlarıdır (PEL); NIOSH'un önerilen maruziyet sınırları tavsiye niteliğindedir.
Patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman
ABD'de ATEX benzeri bir ürün direktifi yoktur. OSHA'nın tehlikeli (sınıflandırılmış) yerlerdeki elektrik ekipmanına ilişkin kuralı 1910.307'dir; bu kural Class I (gazlar ve buharlar), Class II (tozlar) ve Class III (lifler) yerlerini, her biri için Division 1 ve 2'yi tanır ve Class I için bölge 0, 1 ve 2 sistemine de izin verir. Bölge sınıflandırmaları ile 13 Ağustos 2007'den sonra yapılan division sınıflandırmaları belgelenmelidir; bölge sınıflandırması nitelikli bir tescilli profesyonel mühendisin (registered professional engineer) gözetiminde yapılmalıdır. Ekipman ilgili sınıf, gaz veya toz grubu ve sıcaklık için onaylı olmalıdır (bölge ekipmanı örneğin "Class I, Zone 0, AEx ia IIC T6" şeklinde işaretlenir). "Onaylı" (approved), OSHA tarafından kabul edilebilir demektir; bu da uygulamada 1910.7 uyarınca tanınmış bir NRTL tarafından listelenmiş veya etiketlenmiş olmak anlamına gelir. Montaj, eyalet ve yerel mevzuatla benimsenen Ulusal Elektrik Kodu'na (National Electrical Code, NFPA 70, Madde 500 ila 506) göre yapılır. Tek bir yanıcı toz standardı yoktur: OSHA, Genel Yükümlülük Hükmü'nü ve tahıl elleçleme (1910.272), düzen ve temizlik ile tehlikeli yerler gibi özel kuralları kullanır. Yer altı madenleri MSHA'nın kendi ekipman onay kurallarına tabidir.
Büyük kaza riski taşıyan tesisler
Proses güvenliği yönetimi (PSM, 29 CFR 1910.119), listelenmiş yüksek derecede tehlikeli bir kimyasalı eşik miktarında veya üzerinde içeren ya da tek bir yerde 10.000 pound (4.535,9 kg) veya daha fazla Kategori 1 yanıcı gaz veya parlama noktası 100 °F (37,8 °C) altında olan yanıcı sıvı bulunduran proseslere uygulanır; perakende tesisler, petrol ve gaz kuyusu sondajı ve kuyu hizmetleri ile normalde insansız uzak tesisler gibi istisnalar vardır. PSM; proses tehlike analizi, değişikliğin yönetimi (MOC), mekanik bütünlük ve devreye alma öncesi güvenlik incelemesi dahil 14 unsurdan oluşur. Buna paralel olarak EPA'nın Risk Yönetim Programı (Risk Management Program, 40 CFR Part 68), düzenlenen maddeleri eşik miktarlarının üzerinde bulunduran tesislerin beş yılda bir yeniden sunulan bir risk yönetim planı vermesini ister. EPA kuralı 2024'te değiştirmiş ve 24 Şubat 2026'da yeni bir kural önerisi yayımlamıştır; bu nedenle güncel metin kontrol edilmelidir.
KKD uygunluğu
CE benzeri bir işaret yoktur. OSHA standartları konsensüs standartlarına atıf yoluyla bunları kapsar (ör. göz ve yüz koruyucu donanım için ANSI/ISEA Z87.1, baş koruyucu donanım için ANSI Z89.1 ve ayak koruyucu donanım için ASTM F2413) veya işverenin en az bunlar kadar etkili olduğunu gösterdiği donanımı kabul eder. Solunum koruyucular NIOSH sertifikalı olmalıdır. Zorunlu KKD'nin bedelini işveren öder; iş dışında da giyilebilen özel olmayan koruyucu burunlu ayakkabılar ve numaralı koruyucu gözlükler gibi sınırlı istisnalar vardır (1910.132(h)).
AB ve Türkiye ile karşılaştırma
| Konu | ABD (federal) | AB (89/391/AET sayılı Çerçeve Direktif) | Türkiye (6331 sayılı Kanun) |
|---|---|---|---|
| Temel mevzuat | 1970 tarihli OSH Act | 89/391/AET sayılı Direktif ve bireysel direktifler, iç hukuka aktarılmış | 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 2012 |
| Genel risk değerlendirmesi | Federal düzeyde zorunlu değil; tehlikeye özgü değerlendirmeler | Tüm riskler için zorunlu | Zorunlu (m.10) |
| İş güvenliği profesyoneli, hekim | Genel yükümlülük yok | Görevlendirilmiş çalışanlar veya koruma hizmetleri | Her işyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, bazı küçük işyerlerinde eğitim almış işveren (m.6) |
| Kurul, temsilci | Federal düzeyde yok; bazı eyaletlerde var | Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımı | 2 çalışandan itibaren çalışan temsilcisi (m.20); 50 ve daha fazla çalışanı olan ve 6 aydan uzun süren işlerde kurul (m.22) |
| İş kazası bildirimi | OSHA'ya ölüm 8 saat; hastaneye yatış, uzuv kaybı, göz kaybı 24 saat | Her üye devlet belirler | SGK'ya 3 iş günü içinde (m.14) |
| Sağlık muayeneleri | Yalnız belirli standartlar kapsamında | Ulusal sistemler kapsamında sağlık gözetimi | İşe giriş ve periyodik (m.15) |
Sık yapılan hatalar
- Federal OSHA'nın her yerde geçerli olduğunu varsaymak. 22 yerde bir Eyalet Planı kendi kurallarını uygular; bildirim, kurul ve program yükümlülükleri her eyalet için ayrıca kontrol edilmelidir.
- Yalnız ölümleri bildirmek. Parmak ucu kaybı gibi bir uzuv kaybı veya tedavi amacıyla bir gece hastanede yatış da 24 saat içinde bildirilmelidir.
- Asılan 300A özetini tek kayıt sanmak. 300 kayıt defteri ve 301 formları her vakadan sonra 7 gün içinde doldurulmalı ve 5 yıl saklanmalıdır.
- ABD'deki tehlikeli bir yer için ATEX veya IECEx sertifikalı ekipman göndermek. Ekipman ABD sınıfı, division'ı veya bölgesi için onaylı olmalıdır; bu normalde NRTL listelemesiyle sağlanır.
- Yazılı risk değerlendirmesi zorunlu olmadığı için belgelenecek bir şey olmadığını düşünmek. KKD tehlike değerlendirmesi onayı, enerji kontrol prosedürleri, tehlike bildirimi (HazCom) programı ve diğerleri yazılı olmalıdır.
Sık sorulan sorular
OSHA eyalet ve yerel yönetim çalışanlarını kapsar mı?
Doğrudan kapsamaz. Federal OSHA kamu işverenlerini kapsamadığı için eyalet ve yerel yönetim çalışanları yalnız Eyalet Planı olan eyaletlerde korunur; bu plan ya tüm çalışanları kapsayan bir plan ya da yalnız kamu çalışanlarına yönelik yedi plandan biridir.
ABD'de yazılı bir İSG programı zorunlu mu?
Federal mevzuatta genel kural olarak zorunlu değildir, ancak birçok standart belirli yazılı programlar ister. California her işverenin yazılı bir Injury and Illness Prevention Program bulundurmasını zorunlu tutar; diğer eyaletlerin de kendi kuralları vardır.
Büyük kimyasal kazaları kim araştırır?
OSHA, bir Eyalet Planı veya EPA teftiş yapabilir ve ihlal tutanağı düzenleyebilir. CSB kimyasal kazaları bağımsız olarak araştırır ve tavsiyelerde bulunur, ancak para cezası vermez veya ihlal tutanağı düzenlemez.
İşveren bir OSHA müfettişini içeri almayabilir mi?
İşveren, müfettişin mahkeme izni (warrant) almasını isteyebilir; OSHA bu durumda teftişi mahkeme izniyle yapar. Teftişler normalde habersiz yapılır ve yetkisiz olarak önceden haber verilmesi Kanuna göre başlı başına bir suçtur.
NIOSH tavsiyeleri bağlayıcı mı?
Hayır. NIOSH yaptırım yetkisi olmayan bir araştırma enstitüsüdür. Önerilen maruziyet sınırları tavsiye niteliğindedir, OSHA PEL'leri ise bağlayıcıdır; solunum koruyucuların NIOSH sertifikası ise OSHA solunum koruma standardı bunu şart koştuğu için zorunludur.
excodex'te ilgili yazılar
- ABD OSH Act, OSHA, Genel Yükümlülük Hükmü ve Eyalet Planları
- 29 CFR 1904 kapsamında OSHA kayıt tutma ve bildirim
- ABD'de iş kazası bildirimi nasıl yapılır?
- ABD'de İSG kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?
- İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler, kurullar ve bildirim süreleri
- Kuzey Amerika'da tehlikeli yer onayları: NEC 500/505/506
Standartlar ve ek kaynaklar
- Occupational Safety and Health Act of 1970, Public Law 91-596, 84 Stat. 1590, 29 USC 651 ve devamı: https://www.osha.gov/laws-regs/oshact/completeoshact
- 29 CFR Part 1904 (kayıt tutma ve bildirim), Part 1910 (genel sanayi), Part 1926 (inşaat): https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1904/1904.39
- 29 CFR 1910.119 Proses güvenliği yönetimi; 1910.307 Tehlikeli (sınıflandırılmış) yerler; 1910.132 KKD genel şartları; 1910.1200 Tehlike bildirimi
- 40 CFR Part 68, EPA Risk Yönetim Programı: https://www.epa.gov/rmp
- NFPA 70, Ulusal Elektrik Kodu (tehlikeli yerlere ilişkin maddeler)
- OSHA Eyalet Planları: https://www.osha.gov/stateplans
- OSHA cezaları: https://www.osha.gov/penalties
- Federal Register, Çalışma Bakanlığının 2026 idari para cezası enflasyon güncellemesine ilişkin duyurusu, 27 Mayıs 2026: https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2026-05-27/html/2026-10456.htm
- OSHA 3000, Employer Rights and Responsibilities Following a Federal OSHA Inspection (federal OSHA teftişi sonrasında işverenin hakları ve sorumlulukları): https://www.osha.gov/sites/default/files/publications/osha3000.pdf
- OSHA 2254, Training Requirements in OSHA Standards (OSHA standartlarındaki eğitim şartları): https://www.osha.gov/sites/default/files/publications/osha2254.pdf
- OSHA 3162, Medical Screening and Surveillance Requirements in OSHA Standards (OSHA standartlarındaki sağlık taraması ve gözetimi şartları): https://www.osha.gov/sites/default/files/publications/osha3162.pdf
- Federal Register, Tehlike Bildirimi Standardı nihai kuralı, 20 Mayıs 2024: https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2024-05-20/html/2024-08568.htm
- California Code of Regulations, Title 8, Section 3203: https://www.dir.ca.gov/title8/3203.html
- Washington Administrative Code 296-800-13020: https://app.leg.wa.gov/wac/default.aspx?cite=296-800-13020
- ILO NORMLEX ülke profili (onaylanan sözleşmeler) ve LEGOSH: https://normlex.ilo.org
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Bu konudaki sorular
- ABD'de temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve kim uygular?
- ABD'de işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
- ABD'de yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu ve ne sıklıkla gözden geçirilmeli?
- ABD'de iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilir?
- ABD'de işveren çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorunda?
- ABD'de çalışanlar için işe giriş ve periyodik muayene zorunlu mu?
- ABD'de iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?
- ABD'de İSG kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
- ABD'de patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?
- ABD'de büyük kaza riski taşıyan kimyasal tesislere hangi kurallar uygulanır?