ABD'de temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve kim uygular?

Temel kanun, 1970 tarihli Occupational Safety and Health Act'tir (OSH Act). Kanunu ABD Çalışma Bakanlığına (Department of Labor) bağlı ABD İş Güvenliği ve Sağlığı İdaresi (OSHA) ya da OSHA'nın onay verdiği yerlerde eyalet yönetiminin yürüttüğü bir Eyalet Planı (State Plan) uygular.

Kısa cevap

• Kanun: OSH Act, Public Law 91-596, kabul tarihi 29 Aralık 1970, 29 USC 651 ve devamında kodlanmıştır. Ayrıntılı kurallar, Federal Düzenlemeler Kodu'nun (Code of Federal Regulations, CFR) 29. başlığındaki OSHA standartlarıdır: genel sanayi için Part 1910, inşaat için Part 1926, kayıt tutma için Part 1904 ile denizcilik ve tarım bölümleri.
• Federal uygulayıcı kurum: başında İş Güvenliği ve Sağlığından Sorumlu Çalışma Bakan Yardımcısının (Assistant Secretary of Labor for Occupational Safety and Health) bulunduğu OSHA.
• Eyalet düzeyindeki uygulayıcılar: 22 Eyalet Planı (21 eyalet ve Porto Riko) özel ve kamu işverenlerini kapsar; 7 plan daha (Connecticut, Illinois, Maine, Massachusetts, New Jersey, New York ve ABD Virjin Adaları) yalnız eyalet ve yerel yönetim çalışanlarını kapsar. Her plan OSHA'ya "en az onun kadar etkili" olmak zorundadır.
• OSH Act kapsamı dışında kalanlar: başka bir federal kurumun kendi kanunuyla düzenlediği çalışma koşulları (Bölüm 4(b)(1)), örneğin Maden Güvenliği ve Sağlığı İdaresinin (MSHA) denetimindeki madenler; ayrıca Eyalet Planı olmayan eyaletlerdeki eyalet ve yerel yönetim çalışanları.
• Destekleyici kurumlar: ABD Ulusal İş Güvenliği ve Sağlığı Enstitüsü (NIOSH) araştırma yapar ve yaptırım yetkisi yoktur; bağımsız İş Güvenliği ve Sağlığı İnceleme Komisyonu (OSHRC) itiraz edilen ihlal tutanaklarını görür.

OSH Act neleri şart koşar

İşverenin temel yükümlülükleri Kanunun 5. bölümünde düzenlenir. Bölüm 5(a)(1)'deki Genel Yükümlülük Hükmü (General Duty Clause) uyarınca her işveren, ölüme veya ciddi bedensel zarara yol açan ya da yol açması muhtemel bilinen (recognised) tehlikelerden arındırılmış bir iş ve işyeri sağlamak zorundadır. Bölüm 5(a)(2) uyarınca işveren OSHA standartlarına uymak zorundadır. Bölüm 5(b) uyarınca da her çalışan, kendi davranışlarına uygulanan standartlara, kurallara ve emirlere uymak zorundadır.

Genel Yükümlülük Hükmü önemlidir, çünkü birçok tehlike için özel bir standart yoktur. OSHA bu hükmü örneğin özel bir standardın kapsamadığı yanıcı toz tehlikeleri için, tehlikenin bilinen bir tehlike olduğu ve ölüme veya ciddi bedensel zarara yol açtığı ya da yol açmasının muhtemel olduğu durumlarda kullanır.

Kim kapsamda ve nerede kim denetler

Kanun işvereni, ticareti etkileyen bir faaliyette bulunan ve çalışanı olan kişi olarak tanımlar; federal hükümeti (Posta Hizmetleri hariç), eyaletleri ve onların yerel yönetim birimlerini kapsam dışında bırakır. Bu nedenle eyalet ve yerel yönetim çalışanları yalnız bir Eyalet Planının onları kapsadığı yerlerde korunur. ABD'de çalışmaya başlayan bir şirket için pratik sonuçlar şöyledir:

Eyalet Planı kuralları bildirim, yazılı programlar, kurullar ve bazı standartlar bakımından federal kurallardan farklı olabilir; bu nedenle birden çok eyalette çalışan bir yüklenicinin her eyaleti ayrı ayrı kontrol etmesi gerekir.

Uygulama ve denetim pratikte nasıl işler

OSHA ve Eyalet Planı müfettişleri teftişlerin çoğunu habersiz yapar. Öncelik ciddi ve yakın tehlikeye, ağır yaralanma bildirimlerine, şikâyetlere ve yönlendirmelere, ardından hedefli teftişlere ve takip teftişlerine verilir. Tespit edilen ihlaller, önerilen idari para cezaları ve giderme tarihleri içeren ihlal tutanaklarıyla sonuçlanır. İşveren federal bir ihlal tutanağına tebliğinden itibaren 15 iş günü içinde itiraz edebilir; bölge müdürüyle yapılan resmî olmayan görüşme (informal conference) bu süreyi uzatmaz. İtirazlar, bağımsız bir kurum olan İş Güvenliği ve Sağlığı İnceleme Komisyonuna (OSHRC) gider; Komisyonun idari hakimleri ihlal tutanağını onaylayabilir, değiştirebilir veya iptal edebilir ve bu kararlara karşı federal mahkemelere başvurulabilir.

Sık yapılan hatalar

• Tek uygulayıcının OSHA olduğunu sanmak. Eyalet Planı olan eyaletlerde teftişi eyalet kurumu yapar ve ihlal tutanağını kendi standartlarına göre düzenler.
• Standart yoksa yükümlülük de yok sanmak. Genel Yükümlülük Hükmü, hiçbir standardın kapsamadığı bilinen ciddi tehlikelere uygulanır.
• NIOSH'u düzenleyici kurum gibi görmek. NIOSH tavsiyede bulunur ve araştırma yapar; uygulama ve denetimi OSHA ile Eyalet Planları yürütür.

excodex'te ilgili yazılar

• ABD'de iş sağlığı ve güvenliği: OSHA mevzuatı, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• ABD OSH Act, OSHA, Genel Yükümlülük Hükmü ve Eyalet Planları
• OSHA Eyalet Planı nedir?
• OSHA hangi çalışanları kapsamaz?
• OSHA Genel Yükümlülük Hükmü nedir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Occupational Safety and Health Act of 1970, Public Law 91-596: https://www.osha.gov/laws-regs/oshact/completeoshact
• OSH Act Bölüm 5, yükümlülükler: https://www.osha.gov/laws-regs/oshact/section5-duties
• OSHA Eyalet Planları: https://www.osha.gov/stateplans
• OSHA 3000, Employer Rights and Responsibilities Following a Federal OSHA Inspection (federal OSHA teftişi sonrasında işverenin hakları ve sorumlulukları): https://www.osha.gov/sites/default/files/publications/osha3000.pdf

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.