ABD'de işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?

Hayır. ABD İş Güvenliği ve Sağlığı İdaresinin (OSHA) uyguladığı federal mevzuatta iş güvenliği profesyoneli, İSG hizmeti veya işyeri hekimi görevlendirmeye ilişkin genel bir yükümlülük ve çalışan sayısına bağlı bir personel oranı yoktur. Bunun yerine tek tek standartlar belirli işler için belirli yetkinlikler ister; işveren ayrıca tıbbi danışmanlık ve ilk yardım imkânını sağlamak zorundadır.

Kısa cevap

• Çalışan sayısına bağlı kural yok: AB ve Türkiye'den farklı olarak, iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekiminin zorunlu hale geldiği bir eşik yoktur.
• Tıbbi danışmanlık ve ilk yardım (1910.151): işyerindeki sağlık konularında danışmanlık için sağlık personeline kolayca ulaşılabilmelidir; yakında bir revir, klinik veya hastane yoksa ilk yardım konusunda yeterli eğitim almış biri bulunmalı ve ilk yardım malzemeleri hazır tutulmalıdır.
• İşe özgü yetkinlikler: birçok standart "yetkin kişi" (competent person) veya "nitelikli kişi" (qualified person) şartı koyar; örneğin şantiye denetimleri (1926.20(b)(2)) ya da tehlikeli yerler bölgelere göre sınıflandırılıyorsa sınıflandırmayı ve ekipman seçimini gözetecek nitelikli bir tescilli profesyonel mühendis (1910.307(g)(4)).
• Belirli standartlar için sağlık profesyonelleri: tıbbi değerlendirmeleri bir hekim veya diğer lisanslı sağlık profesyoneli (PLHCP) yapar; odyogramları bir odyolog, kulak burun boğaz uzmanı (otolaringolog) veya hekim ya da bunların sorumluluğu altındaki bir teknisyen çeker.
• Eyaletler: Eyalet Planı (State Plan) kuralları kontrol edilmelidir; örneğin California, yazılı Injury and Illness Prevention Program (yaralanma ve hastalık önleme programı) için adı belirlenmiş bir sorumlu kişi ister.

ABD sistemi neden farklı işler

OSH Act sonucu işverene yükler (bilinen ciddi tehlikelerden arındırılmış bir işyeri ve her standarda uyum), ancak bu sonucu sağlayacak örgütlenmeyi tarif etmez. AB Çerçeve Direktifi ve Türkiye'deki 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu tersi bir yol izler: işverenin çalışanlarından görevlendirme yapmasını veya koruyucu ve önleyici hizmetlerden yararlanmasını, Türkiye'de ise (6331 sayılı Kanunun 6. maddesi) her işyeri için bir iş güvenliği uzmanı ve bir işyeri hekimi görevlendirmesini veya bu hizmeti dışarıdan almasını şart koşar. Türkiye'deki istisnalar dardır: gerekli niteliklere ve belgeye sahip işveren hizmeti kendisi üstlenebilir; 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise işveren, Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla, sağlık muayeneleri hariç hizmeti kendisi yürütebilir.

ABD'de belirli bir profesyoneli kullanma yükümlülüğü yalnız bir standart bunu öngördüğünde doğar. En yaygın durumlar şunlardır:

İşverenler pratikte ne yapar

ABD'deki orta ve büyük işverenlerin çoğu İSG profesyonelleri istihdam eder ve iş sağlığı klinikleriyle sözleşme yapar; çünkü standartların istediği yazılı programlar, maruziyet ölçümleri, tıbbi değerlendirmeler ve eğitimler bu kişiler olmadan yönetilemez. İş ilanlarında mesleki sertifikalar sık görülür, ancak mevzuat genel bir İSG görevi için belirli bir unvan veya sertifika şart koşmaz.

Sık yapılan hatalar

• Kimseye ihtiyaç olmadığı sonucuna varmak. PLHCP, yetkin kişi veya eğitimli ilkyardımcı gerektiren işler yine de karşılanmalıdır.
• "Yetkin kişi"yi bir unvanla karıştırmak. Bu kavram, standardın o iş için istediği bilgiye ve yetkiye sahip kişiyi ifade eder; genel bir sertifika sahibini değil.
• Eyalet kurallarını göz ardı etmek. Federal mevzuat istemese bile bir Eyalet Planı adı belirlenmiş bir sorumlu kişi veya kurul isteyebilir.

excodex'te ilgili yazılar

• ABD'de iş sağlığı ve güvenliği: OSHA mevzuatı, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• ABD'de çalışanlar için işe giriş ve periyodik muayene zorunlu mu?
• ABD'de İSG kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler, kurullar ve bildirim süreleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• 29 CFR 1910.151 Sağlık hizmetleri ve ilk yardım: https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.151
• 29 CFR 1910.134 Solunum koruması: https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.134
• 29 CFR 1910.95 Mesleki gürültü maruziyeti: https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.95
• OSHA 3162, Medical Screening and Surveillance Requirements in OSHA Standards (OSHA standartlarındaki sağlık taraması ve gözetimi şartları): https://www.osha.gov/sites/default/files/publications/osha3162.pdf

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.