Azerbaycan'da işveren İSG uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?

Evet, işyerinin büyüklüğüne bağlı olarak. İş Kanununun 223. maddesine göre 50'den fazla çalışanı olan işveren, bir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) mühendisinin bulunduğu bir İSG servisi kurmak zorundadır; 500'ü aşan çalışan sayısında İSG'den sorumlu bir müdür yardımcısı, 1.000'i aşan çalışan sayısında ise bir iş hijyeni hekimi ve bir sanayi sanitasyon laboratuvarı eklenir. 50'nin altındaki çalışan sayısında İSG işleri eğitimli bir çalışana, bu mümkün değilse bir İSG uzmanı kadrosuna verilir (16 Ocak 2026'dan beri yürürlükte olan kural).

Kısa cevap

• 50'den az çalışan: İSG görevleri, çalışanın rızası alınarak ve iş sözleşmesi değiştirilerek İSG bilgisine sahip bir çalışanın işine eklenir; bu mümkün değilse işveren bir İSG uzmanı kadrosu oluşturur (30 Aralık 2025 tarihli ve 332-VIIQD sayılı Kanunla eklenen m.223.2-1, yürürlük 16 Ocak 2026).
• 50'den fazla: bir İSG mühendisinin bulunduğu bir İSG servisi (əməyin mühafizəsi xidməti); bu kural 50'den fazla çalışan istihdam eden gerçek kişilere de uygulanır.
• 500'den fazla: ayrıca İSG'den sorumlu bir işletme müdür yardımcısı (veya baş mühendis yardımcısı).
• 1.000'den fazla: ayrıca bir sanayi sanitasyon laboratuvarı ve bir iş hijyeni hekimi (əməyin gigiyenası üzrə həkim).
• Tam 50 çalışan: metin "50'den fazla" ve "50'den az" ifadelerini kullandığından durum iş müfettişliğiyle teyit edilmelidir.

223. maddedeki basamaklar

Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m.6) büyüklüğü ne olursa olsun her işverene iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti sağlama yükümlülüğü getirir (işyeri içinden, ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) aracılığıyla veya sınırlı hallerde gerekli belgeye sahip işverenin kendisi tarafından). Azerbaycan ise görevlendirmeleri çalışan sayısına bağlar. İSG servisinde iş mevzuatını ve İSG normlarını bilen uzmanlar çalışmalıdır. Bu uzmanlar, ihlallerin giderilmesi için yöneticilere bağlayıcı talimat verebilir ve disiplin işlemi önerebilir (m.223.3). Kendilerine İSG dışında görev verilemez (m.223.4); işveren servisi ancak Devlet İş Müfettişliği Hizmetinin onayıyla yeniden yapılandırabilir veya kaldırabilir (m.223.5).

Çalışma ve Nüfusun Sosyal Korunması Bakanlığının İSG servisinin örgütlenmesine ilişkin 1999 tarihli tavsiyeleri, servisi doğrudan işverene bağlı bağımsız bir birim olarak tanımlar; servis personelinin normalde mühendislik diplomalı kişilerden oluşmasını ve personelin en az 3 yılda bir mesleki bilgisini yenilemesini önerir. Bunlar yasal asgari koşullar değil, tavsiyelerdir.

İşyeri hekimleri ne olacak?

1.000'den fazla çalışanı olan işletmelerdeki iş hijyeni hekimi kadrosu dışında İş Kanunu, işyerinde çalışan bir işyeri hekimi bulundurmayı zorunlu kılmaz. Sağlık gözetimi ise yine zorunludur: 226. madde ağır, zararlı ve tehlikeli işlerde bedeli işverence ödenen işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini zorunlu kılar; tıbbi komisyonun önerilerine uymayan çalışan işten uzaklaştırılabilir (m.226.2). Tehlike potansiyelli tesislerin personeli, Teknik Güvenlik Hakkında Kanuna göre en az yılda bir muayene edilmelidir.

Uygulamalı örnek

Tablodaki 180 çalışanlı yüklenici, mühendisin şantiye şefi veya depo sorumlusu olarak kullanılmamasını da sağlamalıdır: İSG personeline görevleriyle ilgisi olmayan işler vermek bir idari suçtur (İdari Suçlar Kanunu m.200; Kasım 2026'da kontrol ettiğimiz metne göre para cezası 1.200 AZN).

Sık yapılan hatalar

• Belirli süreli çalışanları çalışan sayısına katmamak: 223. madde yalnızca çalışan sayısından söz eder; tereddüt halinde sayı iş müfettişliğiyle teyit edilmelidir.
• İSG mühendisini aynı zamanda üretimden veya lojistikten sorumlu tutmak.
• 1.000 çalışanın altında hiçbir sağlık düzenlemesi gerekmediğini varsaymak: tehlikeli işlerde sağlık muayeneleri yine zorunludur.

excodex'te ilgili yazılar

• Azerbaycan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Azerbaycan'da çalışanların sağlık muayeneleri
• İSG mevzuatı karşılaştırması: kim kimi görevlendirmek zorunda

Standartlar ve ek kaynaklar

• Azerbaycan Cumhuriyeti İş Kanunu, m.223 ve m.226: https://e-qanun.az/framework/46943
• 30 Aralık 2025 tarihli ve 332-VIIQD sayılı Kanun (yeni m.223.2-1): https://e-qanun.az/framework/61202
• İSG servisinin örgütlenmesine ilişkin tavsiyeler, Bakanlık kolegyumunun 16 Şubat 1999 tarihli ve 6-2 sayılı Kararı: https://e-qanun.az/framework/11166
• İdari Suçlar Kanunu, m.200: https://e-qanun.az/framework/46960
• 733-IQ sayılı Teknik Güvenlik Hakkında Kanun, m.10 (tehlike potansiyelli tesislerde yıllık muayene): https://e-qanun.az/framework/21

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.