Azerbaycan'da İSG kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?

Azerbaycan mevzuatı, AB'deki veya Türkiye'deki türden ortak bir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kurulunu zorunlu kılmaz. Bunun yerine İş Kanununun 236. maddesi, çalışanlara İSG koşullarını çalışanlar topluluğunun yetkilendirdiği kişiler (müvəkkil) aracılığıyla kontrol ettirme hakkı tanır; işveren bu temsilcilerin her birine haftada en az iki saat ücretli çalışma süresi vermek zorundadır. Sendikaların da güçlü denetim hakları vardır ve toplu iş sözleşmeleriyle İSG komisyonları kurulabilir.

Kısa cevap

• Ortak kurul: İş Kanunu zorunlu kılmaz; bunu zorunlu kılan bir düzenleme de bulamadık.
• İSG temsilcisi: çalışanlar topluluğunun yetkilendirdiği kişiler (əmək kollektivinin müvəkkil etdiyi şəxslər) İSG üzerinde kamusal denetim yürütür (m.236.1).
• Hakları: işyerlerini serbestçe denetlemek, ihlallerin giderilmesini istemek ve işverenden kusurlulara disiplin yaptırımı uygulamasını talep etmek (m.236.2).
• Görev süresi: çalışma süresi içinde, ortalama ücretle haftada en az 2 saat (m.236.3).
• Sendikalar: kaza araştırmalarına, yeni tesislerin kabulüne ve İSG kurallarının hazırlanmasına katılır; iş müfettişliğinden tehlikeli işin durdurulmasını isteyebilir (m.237).

Çalışanların katılımı uygulamada nasıl işler

Azerbaycan'da çalışanların katılımı toplu iş sözleşmesi ve sendika üzerine kuruludur. İşveren İSG kurallarını toplu iş sözleşmesine dahil etmek ve sözleşmedeki İSG tedbirlerini uygulamak zorundadır (m.215 ve m.222). İşyeri attestasyonu sendikanın katılımıyla yapılır, eğitim sistemleri de sendikalarla birlikte organize edilir (m.219 ve m.222).

İSG servisinin örgütlenmesine ilişkin 1999 tarihli tavsiyeler, servisin İSG komisyonlarıyla ve sendikanın veya çalışanlar topluluğunun İSG temsilcileriyle birlikte çalıştığını belirtir; 2000 tarihli attestasyon kuralları da iyileştirme planının genel İSG komitesi (komisyonu) ve sendikalarla mutabık kalınarak hazırlanmasını öngörür. Bu metinler bir komitenin bulunabileceğini varsayar, ancak hiçbiri bunu zorunlu kılmaz.

Karşılaştırma ve pratik öneriler

Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (m.22), 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve 6 aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulmasını zorunlu kılar; AB mevzuatı (89/391/AET sayılı Direktif, m.11) ise işte sağlık ve güvenlikle ilgili tüm konularda çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerinin alınmasını ister. Azerbaycan'daki bir işveren temsilciler ve sendikayla işbirliği yoluyla mevzuatı karşılar, ancak birçok uluslararası proje gönüllü olarak ortak bir kurul kurar.

Örnek: 300 çalışanlı bir imalat tesisinde sendika ve toplu iş sözleşmesi vardır. Çalışanlar topluluğu her vardiya için bir tane olmak üzere iki İSG temsilcisi yetkilendirir; işveren her birine haftada iki saat ücretli izin verir ve tüm alanlara ve kaza raporlarına erişim sağlar. Toplu iş sözleşmesi ayrıca tesis müdürünün başkanlığında, İSG mühendisi, iki temsilci ve sendika başkanından oluşan ve üç ayda bir toplanan bir İSG komisyonu kurar. Yalnızca temsilcilerin süreleri ve hakları yasal asgari koşullardır; komisyon sözleşmeye dayalı bir tercihtir.

Sık yapılan hatalar

• Kanun zorunlu kılmadığı için bir kurulun yasak veya gereksiz olduğunu varsaymak: kurul, toplu iş sözleşmesindeki görüş alma yükümlülüklerini karşılamanın iyi bir yoludur.
• Temsilcilere İSG için ayırdıkları süre için ücret ödememek: 236.3. madde haftada en az 2 saat için ortalama ücret ödenmesini ister.
• Sendikayı kaza araştırmalarının dışında bırakmak: sendika komisyonun üyesidir.

excodex'te ilgili yazılar

• Azerbaycan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler, kurullar ve bildirim
• Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği kurulları ve çalışan temsilcileri

Standartlar ve ek kaynaklar

• Azerbaycan Cumhuriyeti İş Kanunu, m.215, m.219, m.222, m.236 ve m.237: https://e-qanun.az/framework/46943
• İSG servisinin örgütlenmesine ilişkin tavsiyeler, Bakanlık kolegyumunun 16 Şubat 1999 tarihli ve 6-2 sayılı Kararı: https://e-qanun.az/framework/11166
• İSG eğitimi ve bilgi sınamasına ilişkin tip yönetmelik (1999): https://e-qanun.az/framework/10514
• Bakanlar Kurulunun 28 Şubat 2000 tarihli ve 27 sayılı Kararı, kaza araştırma kuralları: https://e-qanun.az/framework/232
• Bakanlar Kurulunun 6 Mart 2000 tarihli ve 38 sayılı Kararı, işyerlerinin attestasyonuna ilişkin kurallar: https://e-qanun.az/framework/873

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.