Türkmenistan'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi atamak zorunda mı?

Evet, belirli bir büyüklükten itibaren. Türkmenistan İş Kanunu'nun 185. maddesine göre üretim faaliyeti yürüten ve 50'den fazla çalışanı olan her işletme bir emeğin korunması servisi kurmak veya bir emeğin korunması uzmanı (mühendisi) atamak zorundadır. İşyeri hekimi atamaya ilişkin genel bir yasal yükümlülük yoktur; bunun yerine işveren sağlık muayenelerini sağlık kuruluşları aracılığıyla yaptırır ve ilk yardım imkânlarını sağlar.

Kısa cevap

• Eşik: üretim faaliyeti yürüten bir işletmede 50'den fazla çalışan (185. madde 1. fıkra).
• Seçenekler: bir emeğin korunması servisi (birimi) veya uygun eğitim ya da deneyime sahip bir emeğin korunması uzmanı (mühendisi) kadrosu.
• Statü: servis, işletmenin ana üretim birimleri düzeyinde sayılır, işletmenin başındaki yöneticiye bağlıdır ve servise görevi dışında işler verilemez.
• Nitelik: örnek görev tanımı (30 Kasım 2012 tarihli ve 106-Ö sayılı Emir) yükseköğrenim veya ortaöğretim düzeyinde teknik eğitim şartı arar.
• Hekim: İş Kanunu'nda hekim atama yükümlülüğü yoktur; işveren sağlık muayenelerini düzenler ve masraflarını karşılar (187. madde), sağlık odalarını ve sağlık noktalarını belirlenen normlara göre ilk yardım çantalarıyla donatır (190. madde).
• 50 ve daha az çalışanda: işveren tüm İSG yükümlülüklerini yine bizzat taşır (178. madde); yalnızca zorunlu bir uzman kadrosu yoktur.

Kanunun emeğin korunması servisinden beklentileri

1. madde servisin amacını, emeğin korunması gerekliliklerine uyulmasını sağlamak ve bunların uygulanmasını denetlemek olarak belirler. Servisin örgütlenmesi ve çalışma usulü bir örnek yönetmelikle, uzmanın görevleri ise bir örnek görev tanımıyla belirlenir; ikisini de Bakanlar Kurulunun yetkilendirdiği iş teftişi kurumu, Türkmenstandartlary ve Türkmenistan Ulusal Sendikalar Merkezi ile mutabakat sağlayarak onaylar.

Bu örnek belgeler, Çalışma ve Nüfusun Sosyal Korunması Bakanının 30 Kasım 2012 tarihli ve 106-Ö sayılı Emriyle (Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministriniň 106-Ö belgili buýrugy) yayımlanmıştır. Emir şunları onaylar:

1. bakanlıklar ve devlet kurumlarındaki emeğin korunması birimlerine ilişkin genel yönetmelik;
2. işletme emeğin korunması servisine ilişkin örnek yönetmelik;
3. işletme emeğin korunması uzmanının (mühendisinin) görevlerine ilişkin örnek yönetmelik;
4. emeğin korunması odasına ilişkin örnek yönetmelik;
5. emeğin korunması odası veya köşesinin düzenlenmesine ilişkin tavsiyeler.

Örnek görev tanımına göre uzman; emeğin korunması, yangın güvenliği ve sıhhi kurallara uyulmasını ve ekipman ile koruma tertibatlarının zamanında test edilmesini izler, İSG planlarını ve eğitim programlarını hazırlar, yeni çalışanlara ve öğrencilere giriş talimatlandırmasını yapar ve bilgilerinin sınanmasını organize eder, yaralanmaların ve meslek hastalıklarının nedenlerini inceler, Devlet İstatistik Komitesinin belirlediği form ve sürelerde istatistiksel raporları hazırlar.

İşyeri hekimi olmadan iş sağlığı: kim ne yapar?

Türkmen mevzuatında Türkiye'deki işyeri hekiminin veya AB'deki yetkin iş sağlığı hizmetinin bir karşılığı yoktur. Bunun yerine:

• işveren, 187. maddede sayılan gruplar için sağlık komisyonlarınca yapılan işe giriş ve periyodik muayeneleri düzenlemek ve masraflarını karşılamak zorundadır;
• işveren, sağlık yardımı odalarını ve sağlık noktalarını ilk yardım çantalarıyla donatmak ve yaralanan veya hastalanan çalışanların sağlık kuruluşlarına nakledilmesini kendi masrafıyla sağlamak zorundadır (190 ve 197. maddeler);
• zararlı veya tehlikeli koşullarda çalışanlara belirlenen normlara göre koruyucu beslenme, süt ve diğer telafi edici haklar sağlanır (189. madde).

İşveren, örneğin uzak bir sahada veya müşteri sözleşmesi gerektirdiği için kendi sağlık personelini ekleyebilir; ancak bu, tespit edebildiğimiz kadarıyla İş Kanunu'ndan doğan bir yükümlülük değildir.

Uygulama örneği

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca Türkmen vatandaşlarını saymak. 185. madde işletmenin çalışanlarını ayrım yapmadan sayar ve Kanun Türkmenistan'da istihdam edilen yabancı çalışanlara da uygulanır (5. madde); bu nedenle onlar da sayıya dahil edilmelidir.
• Uzmana görevi dışında işler yüklemek. 185. madde servise kendine özgü olmayan görevler verilmesini yasaklar; 2013 tarihli İdari Suçlar Kanunu da bunu görevliler için para cezası gerektiren bir kabahat sayar (305. madde 2. fıkra).
• İşyeri hekiminin zorunlu olduğunu varsaymak. İş Kanunu'nda böyle bir zorunluluk yoktur; ancak sağlık muayeneleri ve ilk yardım imkânları zorunludur.

excodex'te ilgili yazılar

• Türkmenistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Türkmenistan'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?
• Türkmenistan'da işveren çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorunda?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: atama yükümlülükleri ve bildirim süreleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• Türkmenistan İş Kanunu, 18 Nisan 2009 tarihli ve 29-IV sayılı Kanun, 185, 187 ve 190. maddeler (FAOLEX konsolide Rusça çeviri): https://faolex.fao.org/docs/pdf/tuk243144.pdf
• Çalışma ve Nüfusun Sosyal Korunması Bakanının 30 Kasım 2012 tarihli ve 106-Ö sayılı Emri, emeğin korunması servisi ve uzmanına ilişkin örnek yönetmelikler: https://mlsp.gov.tm/storage/file/8781b287d49dadcbdc0b4a98d2fe77ae.pdf

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.