Türkmenistan'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmeli?

Çalışan derhal, işveren ise gecikmeden bildirir: Türkmenistan İş Kanunu, çalışanın kazayı doğrudan amirine hemen bildirmesini ve işverenin ilgili makamlara zamanında bildirimde bulunmasını (Kanun saat olarak bir süre belirtmez), ardından kazayı Bakanlar Kurulunun belirlediği usule göre araştırmasını ve kaza tutanağının bir örneğini, araştırmanın bitiminden itibaren en geç üç gün içinde kazazedeye veya ölüm halinde ailesine vermesini ister.

Kısa cevap

• Çalışandan amire: derhal (İş Kanunu 192. madde 7. bent).
• İşverenden makamlara: "kazalar ve avaryalar hakkında ilgili makamlara zamanında bildirim" (178. madde 23. bent); kazaları ve avaryaları Türkmenstandartlary araştırır (182. madde); kayda geçirilmesi gereken kazalar sendikalara bildirilmelidir ve sendikalar araştırmaya katılabilir veya kendi araştırmasını yapabilir (406. madde).
• Araştırma: Bakanlar Kurulunca onaylanan usule göre işveren tarafından yapılır (200. madde 2. fıkra).
• Tutanak örneği: araştırmanın bitiminden itibaren en geç üç gün içinde yaralanan çalışana veya ölüm halinde ailesine ya da yasal temsilcisine verilir (178. madde 15. bent ve 200. madde 1. fıkra).
• Tehlikeli üretim tesisleri: bir avarya (авария), endüstriyel güvenlik makamının başkanlık ettiği teknik bir komisyon tarafından araştırılır ve işletmeci makamları ve halkı bilgilendirmek zorundadır (Endüstriyel Güvenlik Kanunu 10 ve 13. maddeler).
• Doğrulanamayan: ilk bildirim için saat olarak kesin süre ve araştırma süresi; bunlar açamadığımız Bakanlar Kurulu usulünde yer alır.

Kazadan sonra adım adım

1. Bakım ve güvenlik. İlk yardım verilir ve sağlık kuruluşuna nakil işveren masrafıyla sağlanır (178. madde 14. bent, 190 ve 197. maddeler). İş durdurulur ve alan güvenli hale getirilir; olay yeri, güvenliğin elverdiği ölçüde korunur.
2. İç bildirim. Yaralanan çalışan veya bir tanık durumu derhal doğrudan amirine bildirir (192. madde 7. bent); amir de işletmenin başındaki yöneticiyi ve emeğin korunması servisini bilgilendirir.
3. Dış bildirim. Türkmenstandartlary'ye, sendika organına ve bir bakanlığa bağlı tesislerde ilgili bakanlığa bildirim yapılır. Tehlikeli üretim tesisinde ayrıca endüstriyel güvenlik makamına bildirilir. Kanun yalnızca "zamanında" der; iyi uygulama, bildirimin aynı gün yapılması ve gerekli form ile sürenin makamla teyit edilmesidir.
4. Araştırma. Araştırma Bakanlar Kurulu usulüne göre başlatılır. Yaralanan çalışan araştırmaya bizzat veya bir temsilci aracılığıyla katılabilir (173. madde 9. bent); sendika araştırmaya katılabilir veya bağımsız olarak araştırma yapabilir (406. madde 5. fıkra).
5. Kaza tutanağı. Kaza bir tutanakla kayda geçirilir. Onaylı bir örneği araştırmanın bitiminden itibaren üç gün içinde kazazedeye veya ailesine verilir.
6. Kayıtlar ve istatistik. Kaza işletme kayıtlarına ve emeğin korunması uzmanının hazırladığı resmi istatistik raporlarına işlenir (106-Ö sayılı Emir).
7. Önleme. Nedenler analiz edilir ve tedbirler alınır (178. madde 15. bent araştırma, kayıt ve analizi zorunlu kılar).

Uyuşmazlıklar, tazminat ve sigorta

İşveren kazayı tanımayı ya da araştırmayı reddederse veya kazazede tutanağa itiraz ederse uyuşmazlık İSG'den sorumlu yürütme makamına veya sendikaya götürülür; bunların kararına karşı mahkemeye başvurulabilir, ancak itiraz kararın uygulanmasını durdurmaz (201. madde). Sağlığa verilen zararın tazmini talep edildiğinde kaza tutanağı, işverenin kusurunun delilleri arasında ilk sırada sayılır (212. madde); çalışan veya ailesi kaybedilen kazancı ve rehabilitasyon masraflarını ya da ölüm halinde ilgili masrafları alır (155. madde). Yüksek riskli üretimde çalışanlar işverenin zorunlu kaza sigortası kapsamına alınmalıdır (175. madde).

Sık yapılan hatalar

• Bildirim için araştırmanın bitmesini beklemek. Bildirim ve araştırma ayrı yükümlülüklerdir; önce bildirim yapılır.
• Sendikayı sürece katmamak. Sendikaların, kayda geçirilmesi gereken kazalar hakkında bilgi alma ve araştırmalara katılma konusunda kanuni hakları vardır.
• Küçük kazaları gizlemek. Sendikalar kazaları gizleyen görevliler hakkında işlem yapılmasını talep edebilir (406. madde 5. fıkra); gizleme ayrıca çalışanın tazminat talebini zayıflatır.

excodex'te ilgili yazılar

• Türkmenistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Türkmenistan'da İSG kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
• Türkmenistan'da iş güvenliği kurallarını ihlal etmenin cezaları nelerdir?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: atama yükümlülükleri ve bildirim süreleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• Türkmenistan İş Kanunu, 18 Nisan 2009 tarihli ve 29-IV sayılı Kanun, 155, 173, 178, 192, 197, 200, 201, 212 ve 406. maddeler (FAOLEX konsolide Rusça çeviri): https://faolex.fao.org/docs/pdf/tuk243144.pdf
• 495-V sayılı Tehlikeli Üretim Tesislerinin Endüstriyel Güvenliği Hakkında Kanun, 4 Şubat 2017, 10 ve 13. maddeler: https://faolex.fao.org/docs/pdf/tuk184581.pdf

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.