Türkmenistan'da işveren çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorunda?

İşletmenin başındaki yönetici dahil her çalışan, masrafı işverene ait olmak üzere emeğin korunması eğitimi almalı ve bilgisi sınanmalıdır. Yeni ve görev yeri değişen çalışanlar emeğin korunması talimatlandırması ile güvenli çalışma yöntemleri ve ilk yardım eğitimi alır; zararlı veya tehlikeli işlere başlayacak kişiler ayrıca işbaşı staj ve sınavdan, ardından periyodik eğitimden geçer. Eğitim almamış, talimatlandırılmamış ve bilgisi sınanmamış hiç kimse işe başlatılamaz (İş Kanunu 178, 193 ve 194. maddeler).

Kısa cevap

• Kimler: işletmenin başındaki yönetici dahil tüm çalışanlar (194. madde 1. fıkra).
• **Talimatlandırma (инструктаж, Türkmence gözükdirme):** güvenlik, endüstriyel hijyen, yangından korunma ve diğer emeğin korunması kuralları hakkında (193. madde 1. fıkra); her yeni ve görev yeri değişen çalışan için (194. madde 2. fıkra).
• Eğitim: güvenli çalışma yöntemleri ve teknikleri ile ilk yardım (178. madde 6. bent ve 194. madde 2. fıkra).
• Zararlı veya tehlikeli işler: işe başlamadan önce işbaşı staj (стажировка) ve sınav içeren eğitim, ardından periyodik eğitim ve bilgi sınaması (194. madde 3. fıkra).
• Yasak: eğitim almamış, talimatlandırılmamış veya bilgisi sınanmamış kişilerin işe başlatılması yasaktır (178. madde 7. bent ve 193. madde 3. fıkra).
• Maliyet: işverene aittir (173. madde 5. bent).
• Tehlikeli üretim tesisleri: endüstriyel güvenlik konusunda ek eğitim ve atestasyon ile avarya durumunda yapılacaklara ilişkin eğitim (Endüstriyel Güvenlik Kanunu 10 ve 11. maddeler).
• Aralıklar: Kanunda belirlenmemiştir; sektörel kurallardan, işletmenin programından ve tehlikeli tesislerde endüstriyel güvenlik kurallarından gelir.

Eğitimi kim verir?

Üretim faaliyeti yürüten ve 50'den fazla çalışanı olan işletmelerde zorunlu olan emeğin korunması uzmanı (mühendisi), yeni çalışanlara, stajyerlere ve öğrencilere giriş talimatlandırmasını (giriş gözükdirmesi) yapar, bilgilerinin sınanmasını organize eder ve çalışanların eğitim planını hazırlar (30 Kasım 2012 tarihli ve 106-Ö sayılı Emirle onaylanan örnek görev tanımı). Çalışma yerindeki talimatlandırmayı genellikle bağlı olunan amir yapar. Bakanlıklar ve kurumlar, bağlı işletmelerinin yönetici ve uzmanlarının emeğin korunması eğitimini organize eder (183. madde 3. fıkra). Aynı Emir, eğitim materyallerinin bulundurulduğu bir emeğin korunması odası veya köşesi öngörür.

Eğitim, işverenin sendikanın görüşünü dikkate alarak onayladığı her iş için emeğin korunması talimatlarıyla (178. madde 20. bent) ve çalışanlara kendi çalışma yerleriyle ilgili güvenlik belgelerinin verilmesiyle (178. madde 19. bent) desteklenmelidir.

Uygulamaya dönük bir eğitim planı

Tablodaki talimatlandırma türleri BDT ülkelerindeki yaygın uygulamayı izler; Kanun yalnızca talimatlandırma, eğitim, işbaşı staj ve bilgi sınamasını sayar. Bu nedenle adlar ve aralıklar, müşterinin veya ilgili bakanlığın uyguladığı sektörel kurallarla uyumlu hale getirilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca çalışanları eğitmek. Yöneticiler ve işletmenin başındaki yönetici de eğitim almalı ve sınanmalıdır.
• Sınamanın kaydını tutmamak. 178. madde bilgi sınamasını açık bir yükümlülük olarak düzenler; imzalı kayıtlar saklanmalıdır.
• Çalışanın kendi ülkesindeki belgelerini yeterli saymak. Yurt dışında alınan eğitim yararlı olabilir; ancak sahanın kendi kurallarına ilişkin talimatlandırma ve Kanunun istediği bilgi sınaması yine gereklidir.

excodex'te ilgili yazılar

• Türkmenistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Türkmenistan'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi atamak zorunda mı?
• Türkmenistan'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenleniyor?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Türkmenistan İş Kanunu, 18 Nisan 2009 tarihli ve 29-IV sayılı Kanun, 173, 178, 183, 193 ve 194. maddeler (FAOLEX konsolide Rusça çeviri): https://faolex.fao.org/docs/pdf/tuk243144.pdf
• Çalışma ve Nüfusun Sosyal Korunması Bakanının 30 Kasım 2012 tarihli ve 106-Ö sayılı Emri: https://mlsp.gov.tm/storage/file/8781b287d49dadcbdc0b4a98d2fe77ae.pdf
• 495-V sayılı Tehlikeli Üretim Tesislerinin Endüstriyel Güvenliği Hakkında Kanun, 4 Şubat 2017, 10 ve 11. maddeler: https://faolex.fao.org/docs/pdf/tuk184581.pdf

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.