Türkmenistan'da İSG kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?

Emeğin korunması komitesi, işveren, çalışanlar veya sendika komite kurulması için girişimde bulunduğunda zorunlu hale gelir; Türkmenistan İş Kanunu çalışan sayısına bağlı bir eşik belirlemez (186. madde). Kanunda ayrı bir "çalışan temsilcisi" makamı yoktur: çalışanlar İSG'ye bizzat veya temsilcileri aracılığıyla katılır, sendikalar ise kendi teknik iş teftişi birimleri aracılığıyla denetim yapar (173 ve 406. maddeler).

Kısa cevap

• Komite: işletmelerde işverenin, çalışanların veya sendikanın ya da diğer temsil organının girişimiyle kurulur (186. madde 1. fıkra).
• Üyelik: işveren temsilcileri ile sendika veya diğer çalışan organının temsilcileri eşit sayıdadır.
• Görevler: emeğin korunması ile kazaların ve hastalıkların önlenmesi konusunda işveren ve çalışanların ortak faaliyetlerini organize etmek, çalışma koşullarını denetlemek, sonuçlar hakkında çalışanları bilgilendirmek, toplu sözleşmenin İSG bölümü için öneri toplamak (186. madde 2. fıkra).
• Örnek yönetmelik: Türkmenstandartlary tarafından onaylanır (186. madde 1. fıkra).
• Eşik: Kanunda yoktur; karşılaştırma için, Türkiye'de 6331 sayılı Kanun (22. madde) 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde kurul kurulmasını zorunlu kılar.
• Temsilciler: ayrı bir makam yoktur; sendikalar teknik ve hukuki iş teftişi birimleri oluşturur ve geniş denetim yetkilerine sahiptir (406. madde).
• Tehlikeli tesisler: çalışanlar, güvenlik yönetim sistemi kapsamında kaza risklerini azaltma tedbirlerinin geliştirilmesine ve uygulanmasına katılmalıdır (Endüstriyel Güvenlik Kanunu 12. madde 4. fıkra).

Emeğin korunması komitesi

1. madde kısa olmakla birlikte temel hususlarda açıktır. Komite bir yönetim toplantısı değil, ortak bir organdır: işveren ve çalışan tarafları eşit temsil edilir. Uygulamadaki işi ortak tedbirleri organize etmek, çalışma yerlerindeki çalışma koşullarını kontrol etmek, kontrollerde tespit edilenleri çalışanlara bildirmek ve 199. maddenin toplu sözleşmeye bağladığı İSG tedbirlerinin finansmanı dahil, toplu sözleşmenin emeğin korunması bölümünü hazırlamaktır.

Komite girişim üzerine kurulduğundan, sendikanın veya çalışanların talebi komitenin kurulması için yeterlidir. Böyle bir talebin reddedilmesi, komitelerin bu girişimlerden herhangi biri üzerine kurulacağını söyleyen 186. maddeyle bağdaştırılamaz.

İSG'de çalışanların sesi olarak sendikalar

Kanun, AB mevzuatının çalışan temsilcilerine verdiği görevlerin çoğunu sendikalara verir. 406. maddeye göre sendikalar ve diğer çalışan organları:

• işverenin İSG dahil iş mevzuatına uyumunu denetleyebilir;
• çalışma koşullarının bağımsız ekspertizini yapabilir;
• iş kazası ve meslek hastalığı araştırmalarına katılabilir ve bağımsız araştırma yapabilir;
• çalışma koşulları ve kayda geçirilmesi gereken tüm kazalar hakkında bilgi alabilir;
• hayat ve sağlık için doğrudan tehlike bulunması halinde işin durdurulmasını talep edebilir;
• ihlallerin giderilmesi için talimat verebilir; işveren bu talimatları değerlendirmek ve bir hafta içinde yanıtlamak zorundadır;
• toplu sözleşmedeki İSG koşullarını kontrol edebilir;
• yeni tesislerin ve ekipmanın kabulünü yapan komisyonlarda bağımsız uzman olarak yer alabilir;
• İSG kurallarını ihlal eden veya kazaları gizleyen görevlilerin sorumlu tutulmasını talep edebilir.

Çalışanlar da bireysel olarak, kendi çalışma yerlerindeki İSG konularına ve kendi kazalarının araştırılmasına bizzat veya temsilcileri aracılığıyla katılma hakkına sahiptir (173. madde 9. bent); İSG talimatları onaylanırken sendikanın görüşü dikkate alınır (178. madde 20. bent). Sendika temsilcileri çalışma yerlerinin atestasyon komisyonunda da yer alır (320. madde).

Sık yapılan hatalar

• Çalışan sayısı eşiğinin aşılmasını beklemek. Kanunda böyle bir eşik yoktur; taraflardan herhangi birinin girişimi yeterlidir.
• Komiteyi yöneticilerle doldurmak. İşveren ve çalışan temsilcilerinin eşit sayıda olması zorunludur.
• Sendika talimatlarını dikkate almamak. İşveren bir hafta içinde sendikaya sonucu bildirmek zorundadır.

excodex'te ilgili yazılar

• Türkmenistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Türkmenistan'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmeli?
• Türkmenistan'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Türkmenistan İş Kanunu, 18 Nisan 2009 tarihli ve 29-IV sayılı Kanun, 173, 178, 186, 199, 320 ve 406. maddeler (FAOLEX konsolide Rusça çeviri): https://faolex.fao.org/docs/pdf/tuk243144.pdf
• 495-V sayılı Tehlikeli Üretim Tesislerinin Endüstriyel Güvenliği Hakkında Kanun, 4 Şubat 2017, 12. madde: https://faolex.fao.org/docs/pdf/tuk184581.pdf
• Karşılaştırma için: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 20 Haziran 2012, İSG kurullarına ilişkin 22. madde.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.