Kazakistan'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?

İSG personeli için evet, işyeri hekimi için hayır. İş Kanununun 202. maddesine göre üretim faaliyeti olan ve 50'den fazla çalışanı bulunan bir kuruluş bir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) servisi kurmak, 50'ye kadar çalışanı olan bir işveren ise bir İSG uzmanı görevlendirmek veya İSG görevlerini başka bir uzmana vermek zorundadır. Kazakistan mevzuatı kadrolu bir işyeri hekimi şart koşmaz: sağlık muayenelerini lisanslı sağlık kuruluşları yapar.

Kısa cevap

• 50'den fazla çalışan, üretim faaliyeti: doğrudan kuruluşun birinci yöneticisine veya onun yetkilendirdiği kişiye bağlı, Çalışma Bakanlığının çıkardığı örnek yönetmeliğe göre çalışan bir İSG servisi (служба безопасности и охраны труда).
• 50'ye kadar çalışan: bir İSG uzmanı kadrosu (специалист по безопасности и охране труда) veya İSG görevlerinin doğrudan yöneticiye bağlı başka bir uzmana verilmesi.
• Küçük işletmeler: İSG'yi bir gerçek kişi veya bir şirketle yapılan sözleşme yoluyla organize edebilir (m.202, 6. fıkra).
• Eğitim: İSG servisi yöneticileri ve İSG'den sorumlu uzmanlar, 3 yılda bir listede yer alan bir eğitim kuruluşunda eğitilmeli ve sınava girmelidir (program başına 40 akademik saat veya daha fazla).
• Hekim: kanunen zorunlu bir kadrolu işyeri hekimi yoktur; periyodik muayeneleri, komisyonuna bir meslek hastalıkları uzmanının başkanlık ettiği lisanslı sağlık kuruluşları yapar.
• İSG servisi veya uzmanı bulunmamasının cezası: küçük, orta ve büyük işletmeler için sırasıyla 20, 30 veya 120 aylık hesaplama endeksi (MCI) (İdari Suçlar Kanunu, m.93).

İSG servisinin veya uzmanının görevleri

1. madde İSG servisine veya küçük bir firmadaki uzmana, üretim ve sosyal tesislere girme ve bunları denetleme, önleyici tedbirleri kontrol etme ve ihlallerin giderilmesi için birimlere bağlayıcı talimatlar verme hakkı tanır. Madde ayrıca üç görev belirler:

1. iş kazalarının ve meslek hastalıklarının durumunu ve nedenlerini her ay analiz etmek, önlemeyi planlamak ve analizi kuruluşun elektronik kayıtlarında saklamak;
2. çalışanların, yöneticilerin ve İSG'den sorumlu kişilerin eğitimini, talimatlandırmasını ve bilgi sınavını organize etmek;
3. iş kazalarının araştırılması usulüne uyulmasını sağlamak.

İSG servisinin yöneticisi ayrıca işverenin kaza araştırma komisyonunda (m.188) ve çalışma koşulları attestasyon komisyonunda (m.183) yer alır.

Kanun çalışan başına bir İSG personeli sayısı belirlemez. Servisin büyüklüğüne, örnek yönetmeliğe ve faaliyetin risklerine uygun olarak işveren karar verir.

Nitelikler ve eğitim

İş Kanunu, A, B ve C sınıfı belgeleri 6331 sayılı Kanunla (m.8) düzenlenen Türkiye'deki iş güvenliği uzmanlığı gibi belgelendirilmiş bir meslek oluşturmaz. Uygulamadaki nitelik eğitim kurallarıyla (25 Aralık 2015 tarihli ve 1019 sayılı Emir, 12 Temmuz 2026'dan itibaren değişik) belirlenir: İSG servisi yöneticileri ve İSG servisi görevlerini yürüten kişiler en az 40 akademik saatlik genel eğitimi, İSG servisi uzmanları ve görevlendirilen sorumlu kişiler de en az 40 akademik saatlik sektöre özgü özel eğitimi, 3 yılda bir Bakanlığın listesindeki bir kuruluşta tamamlar. Bilgi sınavının sonucu elektronik bir belgeyle kayda alınır. Birinci yöneticiler ve İSG için yetkilendirilen kişiler 3 yılda bir en az 16 akademik saatlik eğitim alır.

Çalışma Bakanlığı ayrıca "Güvenlik ve emeğin korunması" mesleki standardını (25 Aralık 2024 tarihli ve 490 sayılı Emir) onaylamıştır; bu standart örneğin mesleki risk değerlendirmesi yapan uzman kuruluşların uzmanlarının belgelendirilmesinde kullanılır.

İşyeri hekimi konusu

İşveren zorunlu işe giriş, periyodik ve vardiya öncesi sağlık muayenelerinin masrafını karşılamak ve bunları organize etmek zorundadır (İş Kanunu, m.182 ve 185). Sağlık Bakanlığının ҚР ДСМ-131/2020 sayılı Emrine göre bu muayeneleri lisanslı sağlık kuruluşları yapar; periyodik muayeneler için oluşturulan sağlık komisyonunda birkaç uzman yer alır ve komisyona bir meslek hastalıkları uzmanı (профпатолог) başkanlık eder. İşveren bu kuruluşla işbirliği yapar; örneğin muayene edilecek çalışanların listesini her yıl 1 Aralık'a kadar hazırlar.

Yüksek tehlikeli işlerde çalışanların vardiya öncesi kontrolleri ve sürücülerin sefer öncesi kontrolleri için, kuruluş veya sağlık kuruluşu tarafından sağlanan bir sağlık çalışanı ve ayrı bir oda gerekir. Bu durum, 6331 sayılı Kanunun (m.6) her işverenin işyeri içinden veya dışarıdan hizmet alımıyla bir işyeri hekimine sahip olmasını şart koştuğu Türkiye'den farklıdır.

excodex'te ilgili yazılar

• Kazakistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Kazakistan'da işveren çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorundadır?
• Kazakistan'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler ve bildirim süreleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• 23 Kasım 2015 tarihli ve 414-V sayılı Kazakistan Cumhuriyeti İş Kanunu, m.182, 185 ve 202: adilet.zan.kz
• İSG eğitimi, talimatlandırması ve bilgi sınavı kuralları ve süreleri, 25 Aralık 2015 tarihli ve 1019 sayılı Emir, 30 Mayıs 2026 tarihli ve 223 sayılı Emirle değişik: adilet.zan.kz
• Sağlık Bakanı vekilinin zorunlu sağlık muayenelerine ilişkin 15 Ekim 2020 tarihli ve ҚР ДСМ-131/2020 sayılı Emri: adilet.zan.kz
• 5 Temmuz 2014 tarihli ve 235-V sayılı İdari Suçlar Kanunu, m.93.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.