Kazakistan'da büyük kaza tehlikesi olan kimya tesislerine hangi kurallar uygulanır?

Kazakistan'da büyük kaza tehlikesi olan kimya tesisleri, 11 Nisan 2014 tarihli ve 188-V sayılı "Sivil Koruma Hakkında" Kanun kapsamında tehlikeli üretim tesisleri (опасные производственные объекты) olarak düzenlenir. Yanıcı, patlayıcı, oksitleyici, toksik veya çevre için tehlikeli maddeler üreten, kullanan, depolayan veya boru hattıyla taşıyan bir saha, endüstriyel güvenlik makamına tescil edilmeli, üretim kontrolü yürütmeli, tatbikatlarla desteklenen bir acil durum müdahale planı bulundurmalı, personelini endüstriyel güvenlik konusunda eğitip sınava tabi tutmalı ve makamın miktar ölçütlerini karşılıyorsa yalnızca tescil edilmiş bir endüstriyel güvenlik beyanıyla işletilmelidir.

Kısa cevap

• Yasal dayanak: 11.04.2014 tarihli ve 188-V sayılı Sivil Koruma Kanunu, endüstriyel güvenliğe ilişkin bölüm (69 ila 88-1. maddeler), buna ek olarak makamın her sektör için çıkardığı kurallar ve İSG için İş Kanunu.
• Yetkili kurum: endüstriyel güvenlikten sorumlu yetkili organ ve bölge birimleri; hükümet portalında bu görev Olağanüstü Durumlar Bakanlığı Endüstriyel Güvenlik Komitesine aittir.
• Kapsama giriş ölçütü: 70. maddedeki özellikler (tehlikeli maddeler, metal ergitme, madencilik ve sondaj), makamın belirleme kurallarıyla uygulanır ve miktardan bağımsız olarak bir sahayı tehlikeli üretim tesisi yapar. Beyan, makamın belirlediği tek kademeli eşik miktarlarda gerekir, örneğin 5 ton klor veya amonyak; Seveso tarzı kademeler yoktur.
• Beyan: beyana tabi tesisler, kuruluşun yöneticisince onaylanan ve makamca tescil edilen bir endüstriyel güvenlik beyanı hazırlar; beyan olmadan işletme yasaktır, değişiklikler 3 ay içinde yeniden tescil gerektirir.
• Acil duruma hazırlık: profesyonel bir kurtarma servisiyle mutabık kalınmış acil durum müdahale planı, tatbikat amaçlı alarmlar ve tatbikatlar, olayların ve kazaların derhal bildirilmesi.
• Personel: İş Kanunundaki İSG eğitimi, risk değerlendirmesi ve sağlık muayenelerine ek olarak endüstriyel güvenlik eğitimi ve sınavları (çalışanlar her yıl, yöneticiler 3 yılda bir).

Bir kimya tesisi ne zaman tehlikeli üretim tesisi sayılır?

1. madde özellikleri sayar. Kimyasallar açısından bir tesis, şunlardan en az biriyle çalışıyorsa kapsama girer: iyonlaştırıcı radyasyon kaynağı; yanıcı gaz; patlayıcı; parlayıcı sıvı veya gaz; oksitleyici; toksik veya yüksek derecede toksik madde; ya da çevre için tehlikeli madde. Toksisite aralıkları kanunda belirlenmiştir:

Yanıcı gaz, normal basınçta havayla yanıcı bir karışım oluşturan ve kaynama noktası 20 °C veya daha düşük olan gazdır; çevresel tehlike, balık, su piresi (daphnia) veya algler için 10 mg/l veya daha düşük akut sucul toksisite değerleriyle tanımlanır.

Hangi sahalar endüstriyel güvenlik beyanı hazırlamak zorundadır

Beyan yükümlülüğü (m.76), Olağanüstü Durumlar Bakanının 26 Mayıs 2021 tarihli ve 240 sayılı Emriyle (2023'te değişik) onaylanan ölçütlere bağlıdır. Ölçütler, her biri için ton cinsinden tek bir eşik miktarı belirlenen adı geçen maddeleri ve kategorileri, ayrıca üç faaliyeti sayar: metal ergitme, iyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarının ve tahıl elevatörlerinin işletilmesi, madencilik, sondaj, patlatma ve yer altı işleri.

Listenin tamamı Emrin güncel metninden kontrol edilmelidir. Tüm eşiklerin altında kalan bir saha da diğer tüm yükümlülükleriyle birlikte tehlikeli üretim tesisidir.

İşletmecinin temel yükümlülükleri

1. Makamın kurallarına göre belirlenen tesisin ve tehlikeli teknik cihazların bölge endüstriyel güvenlik birimine tescili (m.71 ve 77).
2. Kuruluşun yöneticisince onaylanan bir iç yönetmeliğe göre, bu işe ayrılmış bir servis tarafından yürütülen endüstriyel güvenlik üretim kontrolü (m.40).
3. Beyana tabi olma ölçütlerini karşılayan tesisler için, işletmecinin kendisi tarafından hazırlanan, yöneticisince onaylanan ve makamca tescil edilen endüstriyel güvenlik beyanı; tescil edilen beyanlar makamın web sitesinde listelenir (m.76).
4. Tehlikeli teknik cihazların ve sahada kullanılan teknolojilerin ve cihazların attestasyonlu bağımsız kuruluşlarca yapılan endüstriyel güvenlik ekspertizi ve teknolojilerin ve tehlikeli teknik cihazların kullanımı için izinler; belgelendirilmiş tehlikeli teknik cihazlar için izin gerekmez (m.73 ve 74).
5. Operasyonel bir bölümü, görevleri ve haber verilecek görevlilerin ve kurumların listesini içeren, yöneticice onaylanan ve profesyonel kurtarma servisiyle mutabık kalınan acil durum müdahale planı (план ликвидации аварий) (m.80).
6. Onaylanmış bir plana göre tatbikat amaçlı alarmlar ve tatbikatlar; tatbikat amaçlı bir alarmdan en az 10 iş günü önce makama yazılı bilgi verilir ve alarm, makamın bölge birimi ve kurtarma servisiyle birlikte yapılır (m.81).
7. Yöneticiler, uzmanlar, çalışanlar ve yükleniciler için endüstriyel güvenlik eğitimi ve sınavları (m.79).
8. Olaylar ve kazalar: çalışanlara, hesaplanan acil durum bölgesindeki halka, endüstriyel güvenlik makamına ve yerel yürütme organlarına, bir kazada ayrıca profesyonel kurtarma servisine derhal bilgi verilir; olay araştırılır ve kayda alınır (m.82 ila 88).

Böyle bir tesiste bir endüstriyel kazada çalışanlar yaralandığında, İş Kanunu kapsamındaki komisyona endüstriyel güvenlik makamının bir temsilcisi başkanlık eder, bir devlet iş müfettişi üye olur (İş Kanunu m.188).

Seveso ve Türkiye ile karşılaştırma

Sık yapılan hatalar

• Küçük miktarların yükümlülük olmadığı anlamına geldiğini varsaymak. 70. maddedeki bir özelliği taşıyan her saha tehlikeli üretim tesisidir; miktar eşikleri yalnızca ayrıca beyan gerekip gerekmediğini belirler.
• Beyanı tek seferlik bir başvuru saymak. Güvenliği etkileyen koşullar değiştiğinde beyan değiştirilmeli ve 3 ay içinde yeniden tescil ettirilmelidir.
• Yüklenicileri unutmak. Sahada çalışan yüklenici personeli de endüstriyel güvenlik eğitimi almalı ve sınava girmelidir.

excodex'te ilgili yazılar

• Kazakistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Kazakistan'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?
• Seveso III: büyük kazaların önlenmesi, kademeler ve yükümlülükler
• BEKRA: Türkiye'nin büyük endüstriyel kazalar yönetmeliği
• Gaz kartları: klor, hidrojen

Standartlar ve ek kaynaklar

• 11 Nisan 2014 tarihli ve 188-V sayılı Kazakistan Cumhuriyeti "Sivil Koruma Hakkında" Kanun, m.40 ve 69 ila 88-1 (24 Haziran 2025 tarihli ve 196-VIII sayılı Kanunla değişik): adilet.zan.kz
• Tehlikeli üretim tesislerinin beyana tabi tesis olarak sınıflandırılma ölçütleri, Olağanüstü Durumlar Bakanının 26 Mayıs 2021 tarihli ve 240 sayılı Emri: adilet.zan.kz
• Olağanüstü Durumlar Bakanlığı Endüstriyel Güvenlik Komitesi: gov.kz
• 23 Kasım 2015 tarihli ve 414-V sayılı Kazakistan Cumhuriyeti İş Kanunu, m.188: adilet.zan.kz
• Tehlikeli maddelerin yol açtığı büyük kaza tehlikelerinin kontrolüne ilişkin 2012/18/AB sayılı Direktif (Seveso III).
• ILO 174 sayılı Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesine İlişkin Sözleşme (1993), uluslararası referans.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.