Suudi Arabistan'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri zorunlu mu?

Evet. İş Kanunu, Sosyal Sigortalar Kanunu eki çizelgelerde listelenen meslek hastalıklarına maruz kalan çalışanlar için yılda en az bir kez kapsamlı sağlık muayenesi yapılmasını zorunlu kılar (m.143). 11/3/1447 H. (hicrî takvim; Eylül 2025) tarihli ve 33232 sayılı Bakanlık Kararıyla çıkarılan ve Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi (NCOSH) tarafından yayımlanan Mesleki Uygunluk Muayeneleri ve Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Yönetmeliği ise Suudi Sağlık Uzmanlıkları Komisyonu (Saudi Commission for Health Specialties) tarafından akredite edilmiş bir iş ve meslek hastalıkları hekiminin gözetimindeki ekipçe yürütülen işe giriş, periyodik ve istisnai muayeneler ekler.

Kısa cevap

• Yıllık muayene: çizelgede yer alan meslek hastalıklarına maruz kalan çalışanlar için yılda en az bir kez yapılır; sonuçlar işverenin kayıtlarında ve çalışanın dosyasında saklanır (m.143).
• İşe giriş muayenesi: 2025 tarihli Yönetmelik uyarınca adaylar, ilgili meslek için onaylanmış formu kullanarak atama öncesinde mesleki uygunluk muayenesinden geçmelidir.
• Periyodik muayene: her meslek ve risk seviyesi için belirlenen aralıklarda yapılır; havacılık, dalgıçlık, gıda işleri, yangınla mücadele ve patlayıcı veya radyoaktif maddelerle çalışma gibi bazı meslekler yasal olarak kısıtlanmış özel periyodik kontrollere tabidir.
• İstisnai muayene: iş kazası sonrasında, uzun süreli hastalık izni (kesintisiz sekiz haftadan fazla) dönüşünde, işe uygunluk konusunda şüphe doğduğunda, iş veya çalışma ortamı değiştiğinde ya da yeni ekipman devreye alındığında; ayrıca asbest gibi uzun latent süreli etkenlere maruziyet sonrasında emeklilikte yapılır.
• Gizlilik: işverene tanı değil, yalnız uygunluk kararı (uygun, kısıtlamalı uygun, uygun değil) iletilir.
• Yürürlük ve kademeli geçiş: Yönetmelik, Resmî Gazete'de yayımlanmasından 180 gün sonra uygulanır. İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığının (MHRSD) usul rehberi (birinci baskı, Haziran 2026 yayımı) geçişi kademelendirir: ilk 6 ayda işe yeni başlayan tüm çalışanlar için işe giriş muayeneleri, ardından önce yüksek riskli işletmeler olmak üzere 12 ay içinde mevcut çalışanlara kademeli yaygınlaştırma ve sonrasında tam uygulama.

2025 tarihli uygunluk yönetmeliği neleri şart koşar

Yönetmelik; geçici, mevsimlik ve uzaktan çalışanlar ile stajyerler dahil kamu, özel ve kâr amacı gütmeyen sektörlere uygulanır. İşveren şunları yapmakla yükümlüdür:

1. Muayenelerin her meslek için onaylanmış formlarla yapılmasını sağlamak ve çalışanlara muayeneye katılma imkânı tanımak.
2. Muayenelerin yürütülmesi için gereken kaynakları sağlamak.
3. İşteki maruziyetleri ve riskleri iş ve meslek hastalıkları hekimine bildirmek.
4. Gizli iş sağlığı kayıtlarını Kişisel Verilerin Korunması Kanununa (Personal Data Protection Law) uygun biçimde saklamak.
5. Tıbben o işte çalışması sakıncalı bulunan çalışana alternatif iş bulmak, gerektiğinde çalışma koşullarını uyarlamak ve sağlık durumu düzeldiğinde yeniden değerlendirme yaptırmak.

Periyodik muayeneler dört katmandan oluşur: zorunlu temel kontroller (anket, yaşamsal bulgular, klinik muayene, duyular, laboratuvar ve görüntüleme), risk değerlendirmesine göre belirlenen zorunlu ileri kontroller (örneğin solunum fonksiyon testi ve solunum koruyucu yüz uyum testi), kimyasal, fiziksel veya biyolojik tehlikeler için işletmenin eklediği maruziyete dayalı kontroller ve işveren politikasıyla belirlenen isteğe bağlı ileri kontroller. Yönetmelik, muayenelerin bir izleme aracı olduğunu ve hiçbir zaman mühendislik kontrolleri ile organizasyonel kontrollerin yerini tutamayacağını vurgular.

Çalışanlar uygunluk sonucuna 30 gün içinde itiraz edebilir; NCOSH genel sekreterliği bünyesindeki bağımsız bir komite 15 gün içinde karar verir. Kayıtlar son muayeneden sonra en az 10 yıl veya iş ilişkisinin sona ermesinden sonra en az 5 yıl (hangisi daha uzunsa) saklanmalı; asbest veya iyonlaştırıcı radyasyon gibi etkenlerde ise maruziyet sona erdikten sonra en az 30 yıl (ve çalışan 75 yaşına ulaşana kadar) muhafaza edilmelidir.

Teftiş ve para cezaları

MHRSD müfettişleri sağlık belgelerini ve muayene kayıtlarını kontrol eder. Şubat 2026'dan beri yürürlükte olan ihlaller tablosu (21/8/1447 H. tarihli ve 112377 sayılı Bakanlık Kararı), eksik yıllık muayeneler için çalışan başına ceza öngören önceki tablonun yerini almıştır; yeni tabloda 143. madde için ayrı bir satıra rastlanmamıştır. Tablonun iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kurallarını uygulamamaya ilişkin genel satırı 50 ve üzeri, 21 ila 49 ve 20 veya daha az çalışanı olan işletmeler için sırasıyla 5.000, 2.500 veya 1.500 Suudi riyali (SAR), belirlenen şartları sağlamadan tehlikeli mesleklerde çalışan istihdam etme satırı ise çalışan başına 1.000, 500 veya 300 SAR para cezası öngörür.

Sık yapılan hatalar

• Oturma izni sağlık kontrolüyle yetinmek. Göç işlemleri kapsamındaki sağlık kontrolleri, işin maruziyetlerine yönelik mesleki uygunluk muayenelerinin yerini tutmaz.
• Tanı bilgisi talep etmek. İşveren yalnız uygunluk kararını ve varsa kısıtlamaları öğrenme hakkına sahiptir.
• Muayeneyi korunma tedbiri saymak. Yönetmelik, kontrol tedbirleri yerine muayenelere güvenilmesini yasaklar.

excodex'te ilgili yazılar

• Suudi Arabistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Suudi Arabistan'da işveren bir güvenlik profesyoneli veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
• Sağlık gözetimi ve sağlık muayeneleri: hangi maruziyete hangi tetkik

Standartlar ve ek kaynaklar

• İş Kanunu 143. madde: hrsd.gov.sa
• Mesleki Uygunluk Muayeneleri ve Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Yönetmeliği, 11/3/1447 H. tarihli ve 33232 sayılı Bakanlık Kararı: ncosh.gov.sa; usul rehberi (2026): ncosh.gov.sa
• MHRSD ihlaller ve cezalar tablosu, 21/8/1447 H. tarihli ve 112377 sayılı Bakanlık Kararı: hrsd.gov.sa
• Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Çalışanların Sağlık Gözetimine İlişkin Teknik ve Etik İlkeler (1998).

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.