Mısır'da büyük tehlike arz eden kimya tesislerine hangi kurallar uygulanır?

Mısır'da AB Seveso III Direktifiyle karşılaştırılabilecek, doğrulayabildiğimiz ayrı bir büyük kaza mevzuatı yoktur. Bunun yerine 2003 tarihli ve 211 sayılı Bakanlık Kararı, "büyük tehlikeli tesisi" Ek 1'de listelenen (AB Seveso I listesinden alınmış) eşik miktarlarla tanımlar; 2025 tarihli ve 14 sayılı Kanunla çıkarılan İş Kanunu da her işletmeden tehlikeli madde stoklarını eşik miktarlar içinde tutmasını, riskleri ve olası afetleri analiz etmesini ve acil durum planlarını hazırlayıp tatbikatla denemesini ve makama bildirmesini ister. Bunlarla birlikte sanayi ruhsatlandırması, çevre ve sivil koruma kuralları da uygulanır.

Kısa cevap

• Tanım: büyük tehlikeli tesis, sürekli veya geçici olarak bir veya daha fazla tehlikeli maddeyi eşik miktarın üzerinde üreten, işleyen, elleçleyen, kullanan, depolayan veya bertaraf eden tesistir (2003 tarihli ve 211 sayılı Karar, m.1).
• Eşik listesi: 211 sayılı Kararın Ek 1'i, 82/501/AET sayılı Direktifin (Seveso I) AB listesinden alınan adı belirtilmiş maddeleri eşik miktarlarıyla sayar; örneğin klor 25 t, hidrojen sülfür 50 t, hidrojen siyanür 20 t ve fosgen 750 kg.
• 2025 İş Kanunu yükümlülükleri: tehlikeli kimyasal stoklarını eşik miktarlar içinde tutmak ve bir kayıt defteri tutmak (m.249); riskleri ve endüstriyel ve doğal afetleri analiz etmek, acil durum planlarını hazırlamak, denemek ve bildirmek, tehlikeli maddelerin depolanmasını veya kullanılmasını bildirmek (m.253).
• Teftiş: müfettişler acil durum planlarını, risk analizlerini, büyük kaza raporlarını ve tehlikeli madde stoklarını inceleyebilir ve yakın tehlikede kapatma emri verebilir (m.257).
• Cezalar: 5.000 ile 100.000 Mısır lirası (EGP) para cezası, tekrarında iki katı (m.296).

211 sayılı Kararın eşik miktar sistemi

211 sayılı Karar "eşik miktarı", belirli koşullar için ulusal kurallarla belirlenen ve aşıldığında bir işletmenin büyük tehlikeli tesis sayıldığı tehlikeli madde miktarı olarak tanımlar. Bu tanımlar, Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 174 sayılı Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi Sözleşmesindeki (1993) tanımlara yakındır; Mısır'ın bu Sözleşmeyi onaylayıp onaylamadığını teyit edemedik.

Ek 1 "Avrupa tablosu" başlığını taşır ve atıf "82/50/EEC" olarak basılmıştır; kastedilen AB Seveso I Direktifi 82/501/AET'dir. Ek, tehlikeli maddeleri eşik miktarlarıyla listeler. Bir dipnot, eşik miktarların tehlike kaynağından 500 m uzaklıktaki azami etki noktası esas alınarak belirlendiğini belirtir. Listeden örnekler:

Ek, Resmî Gazetenin bir sonraki sayfasında aralarında brom, amonyak, asetilen, hidrojen ve etilen oksidin de bulunduğu diğer maddelerle devam eder; bunların eşik miktarları doğrudan Resmî Gazete taramasından okunmalıdır.

2025 Kanununun 249. maddesi, tehlikeli kimyasal stoklarının her madde için eşik miktarı aşmamasını ister. Metin, daha fazla miktar bulundurmak zorunda olan bir sahaya nasıl izin verileceğini belirtmez; bu nedenle kuralın ilgili sahaya nasıl uygulanacağı çalışma müdürlüğü ve ruhsat makamıyla teyit edilmelidir.

Risk analizi, acil durum planları ve bildirim

1. madde ve 211 sayılı Kararın acil durum planlarına ilişkin bölümü şunları ister:

1. tasarım ve devreye alma aşamasında başlayan, azami kapasiteye dayanan ve periyodik olarak gözden geçirilen, ulusal ve uluslararası standartlara uygun risk ve afet analizi;
2. toksik, yanıcı ve patlayıcı maddelerin olası salımlarının, bunların saha sınırı dışındaki etkilerinin, emniyet ventillerinin, kontrol sistemlerinin ve yardımcı tesislerin arızalarının, bakım kalitesinin ve insan hatasının analizi;
3. sorumluları ve ekipleri adıyla belirlenmiş, ekipmanı, acil durum kaynaklarının haritalarını ve kamu hizmetleri ve komşu işletmelerle koordinasyonu içeren yazılı bir acil durum planı;
4. uygulamalı tatbikatlar ve eğitim;
5. planın yetkili kurumlara sunulması ve işletmenin durumu, üretim miktarı veya tehlikeli madde stoku değiştiğinde bildirim yapılması;
6. müdahale ekipleri için tehlikeli kimyasallar, atıklar ve radyoaktif maddeler ve bunların bulunduğu yerler hakkında bilgi;
7. bir afet veya büyük kazadan sonra yetkili kurumlara nedenleri, kayıpları, sağlık ve çevre etkilerini ve önerileri içeren ayrıntılı bir rapor.

İSG kurulu (50 veya daha fazla çalışan) risk analizini, acil durum planlamasını ve tehlikeli madde yönetimini izler (2003 tarihli ve 134 sayılı Karar). Tehlikeli atık kayıtları 2020 tarihli ve 202 sayılı Atık Yönetimi Kanununa (m.249), yangın önlemleri İçişleri Bakanlığına (m.251), sanayi ruhsatlandırması ise 2017 tarihli ve 15 sayılı Kanuna tabidir.

excodex'te ilgili yazılar

• Mısır'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Mısır'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu?
• Mısır'da patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?
• Seveso III: büyük kazaların önlenmesi, seviyeler ve yükümlülükler

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2003 tarihli ve 211 sayılı Bakanlık Kararı, m.1 (tanımlar), acil durum planlarına ilişkin bölüm ve Ek 1 (tehlikeli maddeler ve eşik miktarlar), Al-Waqa'i' al-Misriya Sayı 227 (ek b), 5 Ekim 2003: https://manshurat.org/node/12155
• İş Kanununu çıkaran 2025 tarihli ve 14 sayılı Kanun, 249, 251, 253, 257 ve 296. maddeler: https://manshurat.org/content/qnwn-lml-ljdyd-rqm-14-lsn-2025
• 2003 tarihli ve 134 sayılı Bakanlık Kararı: https://manshurat.org/node/12136
• Sanayi işletmelerinin ruhsatlandırılmasının kolaylaştırılmasına ilişkin 2017 tarihli ve 15 sayılı Kanun: https://manshurat.org/node/15046
• ILO 174 sayılı Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi Sözleşmesi (1993).

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.