Katar'da temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve denetimi kim yapar?

Katar'da ayrı bir iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kanunu yoktur: temel kanun, 2004 tarihli ve 14 sayılı İş Kanunudur (القانون رقم 14 لسنة 2004 بإصدار قانون العمل). Kanunun onuncu ve on birinci bölümleri (m.99-115) güvenlik, iş sağlığı, iş kazaları ve tazminatı kapsar. Kanunu Çalışma Bakanlığı (وزارة العمل), İSG dairesi ve iş müfettişleri aracılığıyla uygular.

Kısa cevap

• Temel kanun: 2004 tarihli ve 14 sayılı İş Kanunu, m.99-115; denetim kuralları m.135-142, cezalar m.143-148 (ceza maddeleri 2020 tarihli ve 18 sayılı Kanunla yeniden yazılmıştır). Kanun birçok kez değiştirilmiştir; en son değişiklik 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanunladır.
• Ayrıntılı kurallar: bakanlık kararları; başta 2005 tarihli ve 16 sayılı Karar (çalışanlara sağlık hizmeti), 18 sayılı Karar (yaralanma ve hastalıkların bildirimi ile istatistikleri), 19 sayılı Karar (periyodik muayeneler) ve 2021 tarihli ve 17 sayılı Karar (ısı stresi).
• Denetleyen makam: Çalışma Bakanlığı. İş müfettişleri Kanunun kapsadığı her işyerine çalışma saatleri içinde, gece veya gündüz, önceden haber vermeden girebilir. Bakan, önlemlerin eksik olduğu veya yakın tehlike bulunduğu yerlerde işyerini tamamen veya kısmen kapatabilir.
• Diğer makamlar: Halk Sağlığı Bakanlığı (yetkili sağlık makamı), polis (kaza soruşturması), Sivil Savunma (yangın güvenliği); Ras Laffan ve Mesaieed sanayi şehirlerinde ayrıca işletmecinin HSE (sağlık, güvenlik ve çevre) şartları.
• Kapsam dışı olanlar: Kanun, ev hizmetlerinde çalışanları (bunların kendi 2017 tarihli ve 15 sayılı Kanunları vardır), kamu görevlilerini, silahlı kuvvetleri ve polisi, geçici (gündelik) çalışanları, tarım çalışanlarının çoğunu ve QatarEnergy'nin (eski adıyla Qatar Petroleum) ortak olduğu şirketlerin çalışanlarını kapsam dışında bırakır (m.3).

İş Kanunu işverenden ne istiyor?

Onuncu bölüm genel yükümlülükleri belirler. İşveren, işe başlayan her çalışanı işin riskleri ve önleyici tedbirler konusunda bilgilendirmeli ve ayrıntılı güvenlik talimatlarını göze çarpan bir yere asmalıdır (m.99). Çalışanları mesleki yaralanma ve hastalıklardan, kazalardan, yangından ve ekipman arızalarından korumak için gerekli tüm önlemleri almalı ve bunların bedelini çalışanlara yükleyememelidir (m.100). Hijyen, havalandırma, aydınlatma, içme suyu ve drenajı sağlamalı (m.103), ilk yardım kutuları, 100 çalışanın üzerinde bir hemşire ve 500 çalışanın üzerinde bir hekimin bulunduğu bir revir bulundurmalı (m.104) ve meslek hastalığı riskine maruz kalan çalışanlar için periyodik sağlık muayeneleri yaptırmalıdır (m.105).

Çalışanlar, kendilerine verilen koruyucu donanımı kullanmak ve güvenlik talimatlarına uymak zorundadır (m.101). On birinci bölüm bildirim ve tazminatı kapsar: ölüm veya iş yaralanması (tanım gereği listelenmiş meslek hastalıkları ve işe gidiş geliş sırasındaki olağan yolda meydana gelen kazalar dahildir) derhal polise ve Bakanlığa bildirilmelidir (m.108); işveren tedavi masraflarını ve tedavi süresince ücreti öder (m.109).

1. madde, Bakana İSG araçları ve önleyici tedbirler hakkında karar çıkarma yetkisi verir. Bu nedenle bildirim formları ve ısı stresi kuralları gibi uygulama ayrıntılarının çoğu Kanunda değil, kararlarda yer alır. Katar ayrıca 2020 yılında Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Politikasını kabul etmiştir.

Denetim nasıl işler?

Çalışma Bakanlığı, 2021 yılında çalışma işlerini eski İdari Gelişme, Çalışma ve Sosyal İşler Bakanlığından devralmıştır. ILO raporları İSG açısından ilgili iki birimi tarif eder: bir İş Sağlığı ve Güvenliği Dairesi ve bir İş Teftişi Dairesi. ILO'nun 2023 ilerleme raporuna göre İş Teftişi Dairesi, Eylül 2023'e kadar 22.770 şirketi, 2.493 konaklama sahasını ve 14.795 çalışma sahasını denetlemiştir.

Başsavcının yetkilendirdiği müfettişler İş Kanunu bakımından adli kolluk görevlisi sıfatıyla hareket eder (m.137); bu nedenle tutanakları kovuşturmaya yol açabilir. İSG maddelerinin ihlali, 2.000 ile 5.000 veya 2.000 ile 6.000 QAR arasında para cezasıyla yaptırıma bağlanır; bu tutar etkilenen çalışan sayısıyla çarpılır ve bazı maddelerde 1 aya kadar hapis cezası da öngörülür (2020 tarihli ve 18 sayılı Kanunla yeniden yazılan m.143-145). 2020'den beri bir suç, kesin hükümden önce Bakanın onayladığı uzlaşma yoluyla da sonuçlandırılabilir (m.147 ve 148).

Katar'a gelen işverenler ve mühendisler için pratik noktalar

Kanun ve kararların Arapça metni esastır. Al Meezan hukuk portalı bunları yayımlar, ancak İngilizce sürümleri resmi değildir ve resmi, konsolide bir İngilizce metne ulaşamadık. Madde numaralarını sözleşmelerde alıntılamadan önce, 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanun dahil güncel metin kontrol edilmelidir.

Sık yapılan hatalar

• Bağımsız bir "İSG kanunu" aramak ve İş Kanunundaki bölümleri ile bakanlık kararlarını gözden kaçırmak.
• Bir petrol ve gaz ortak girişiminin İş Kanunu kapsamında olduğunu varsaymak; çoğu 3. madde gereği kapsam dışındadır ve kendi kurallarına tabidir.
• Müşterinin HSE el kitaplarını kanun saymak. Bunlar genellikle kanundan daha ileri gider, ancak kanunun yerini tutmaz.

excodex'te ilgili yazılar

• Katar'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Katar'da iş sağlığı ve güvenliği kurallarının ihlalinde hangi yaptırımlar uygulanır?
• Katar'da bir iş kazası nasıl ve hangi süre içinde bildirilmelidir?
• ILO'nun İSG sözleşmeleri: onay durumu ve temel sözleşme statüsü

Standartlar ve ek kaynaklar

• İş Kanununu yürürlüğe koyan 2004 tarihli ve 14 sayılı Kanun, Katar Devleti, Al Meezan hukuk portalı: almeezan.qa (2004 tarihli ve 14 sayılı Kanun olarak aranmalıdır); kullanılan İngilizce metin: Al Meezan export.pdf)
• İş Kanununun bazı hükümlerini değiştiren 2020 tarihli ve 18 sayılı Kanun (cezalar ve uzlaşma), ILO tarafından yayımlanan resmi olmayan İngilizce çeviri: ilo.org
• Isı stresine ilişkin 2021 tarihli ve 17 sayılı Bakanlık Kararı (resmi olmayan çeviri): gulfmigration.grc.net
• ILO Katar Proje Ofisi, 2021 ilerleme raporu (Bakanlığın yeniden yapılanması, İSG politikası): ilo.org
• ILO Katar Proje Ofisi, ilerleme raporu, Kasım 2023: ilo.org

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.