Katar'da iş sağlığı ve güvenliği kurallarının ihlalinde hangi yaptırımlar uygulanır?

Yaptırımlar; cezai para cezalarını, kısa süreli hapis cezalarını, kapatmayı ve tazminatı bir arada içerir. Ceza maddeleri 2020 tarihli ve 18 sayılı Kanunla yeniden yazılan (İSG ihlalleri için tutarlar aynıdır) 2004 tarihli ve 14 sayılı İş Kanununa göre İSG maddeleri 2.000 ile 5.000 QAR para cezası ya da 1 aya kadar hapis ve/veya 2.000 ile 6.000 QAR para cezasıyla cezalandırılır; her para cezası etkilenen çalışan sayısıyla çarpılır. Bakan ayrıca bir işyerini tamamen veya kısmen kapatabilir; kapatma, ısı stresi ihlallerinde kullanılan başlıca yaptırımdır.

Kısa cevap

• 2.000 ile 5.000 QAR para cezası (m.144): 99. madde (risk bilgilendirmesi ve asılı talimatlar), 100 (yaralanma, hastalık, kaza ve yangına karşı tüm önlemler), 115 (yaralanma ve hastalık istatistikleri) ve 139 (müfettişlerle iş birliği) maddelerinin ihlali.
• 1 aya kadar hapis ve/veya 2.000 ile 6.000 QAR (m.145): 103 (hijyen, havalandırma, aydınlatma, su), 104 (ilk yardım, hemşire, revir), 105 (sağlık muayeneleri ve hastalık bildirimi) ve 108 (kaza bildirimi) maddelerinin ihlali.
• Uzak sahalar ve konaklama: 106. maddenin (uzak sahalarda ulaşım, su ve yiyecek) ve 106 mükerrer maddenin (çalışan konaklama yerleri) ihlali, 1 aya kadar hapis ve/veya 2.000 ile 100.000 QAR ile cezalandırılır; tekrarında iki katına çıkar (2020 tarihli ve 18 sayılı Kanunla eklenmiştir).
• Çarpan (m.143): para cezası, suçun işlendiği çalışan sayısıyla çarpılır; diğer kanunlardaki daha ağır cezalar yine uygulanır.
• Kapatma: Bakan, önlemlerin eksik olduğu veya yakın tehlike bulunduğu yerlerde işyerini kapatabilir veya makineleri durdurabilir; kapatma süresince ücretler tam ödenir (m.100). Isı stresi ihlalleri de kapatmaya yol açabilir (2021 tarihli ve 17 sayılı Karar, m.7).
• Tutarlar: bunlar Kanuna yazılmış sabit tutarlardır, her yıl yeniden değerlenmez. 2020 tarihli ve 18 sayılı Kanun bunları yeniden düzenlemiştir; 2026 tarihli ve 9 sayılı Kanunun bunları değiştirip değiştirmediğini resmi bir metinden teyit edemedik, bu nedenle Al Meezan'daki konsolide Arapça metin kontrol edilmelidir.

Yaptırım nasıl kademelenir?

İş müfettişleri işverene tavsiyede bulunabilir, süre vererek yazılı uyarı yapabilir veya Bakanlığa bir ihlal tutanağı düzenleyebilir (m.140). Başsavcının yetkilendirdiği müfettişler adli kolluk görevlisi sıfatıyla hareket eder; bu nedenle tutanakları kovuşturmaya ve para cezalarını ile hapis cezalarını uygulayan mahkemelere gidebilir.

2020'den beri İş Kanunu suçları, kesin hükümden önce uzlaşma yoluyla da sonuçlandırılabilir (m.147 ve 148). Uzlaşmayı müfettiş önerir, Bakan veya yetkilendirdiği kişi onaylar; işveren önce ihlali kendi masrafıyla gidermeli ve uzlaşma bedelini suç tutanağından itibaren 15 gün içinde ödemelidir. 2020 tablosu, 144. madde suçları için 2.500 QAR, 145. madde suçları için 3.000 QAR, konaklama ve uzak saha suçları için 50.000 QAR belirler; uzlaşma sağlandığında kovuşturma başlatılmaz veya derdest olan askıya alınır. Bunlarla eşzamanlı olarak Bakanlık idari tedbirler kullanabilir:

Kapatma sık kullanılır. 2023'te sunulan Bakanlık rakamları, yaz çalışma saatleri ve ısı kurallarının ihlali nedeniyle 2020 yazında 308, 2021'de 393 ve 2022'de 463 sahanın kapatıldığını gösterir (ILO'nun 2021 raporu 2021 için 338 verir); ILO ise 2023 için, neredeyse tamamı inşaat sahası olmak üzere 504 kapatma bildirmiştir.

Çarpanla ilgili uygulamalı bir örnek

Hukuki sorumluluk ve tazminat

Yaptırımlardan ayrı olarak işveren, yaralı çalışanın tedavisini ve tedavi süresince altı aya kadar tam ücretini öder; ardından iyileşme veya maluliyet belirlenene kadar yarım ücret ödenir (m.109). Ölüm ile tam veya kısmi sürekli maluliyet için tazminat gerekir (m.110); ölüm tazminatı İslam hukukuna (şeriat) göre hesaplanır ve işveren maluliyet tazminatını maluliyetin belirlenmesinden itibaren 15 gün içinde ödemelidir (m.114). Yaralanmanın kasten kendine verildiği, uyuşturucu veya alkolün etkisi altında meydana geldiği ya da güvenlik talimatlarına kasten aykırı davranıştan veya ağır ihmalden kaynaklandığı ispatlanırsa ya da çalışan tıbbi makamın öngördüğü muayene veya tedaviyi haklı bir sebep olmaksızın reddederse tedavi masrafı ve tazminat hakkını kaybeder (m.111). Ölümlü bir kaza, genel ceza hukuku kapsamında da kovuşturmaya yol açabilir; İş Kanunu bunu açıkça saklı tutar ("daha ağır bir cezaya halel gelmeksizin", m.143).

Sık yapılan hatalar

• Çarpanı hesaba katmadan yalnızca temel para cezasını anmak.
• 2004 ceza listesine güvenmek: 2020 tarihli ve 18 sayılı Kanundan beri, 100. maddedeki genel önlem alma yükümlülüğü, kapatma yetkisine ek olarak 144. madde uyarınca da bir suçtur ve konaklama ihlalleri çalışan başına 100.000 QAR'a kadar maliyetli olabilir.
• Kapatmayı kısa bir aksaklık saymak: kapatma süresi boyunca ücretler ödenmeye devam eder.

excodex'te ilgili yazılar

• Katar'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Katar'da temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve denetimi kim yapar?
• Katar'da bir iş kazası nasıl ve hangi süre içinde bildirilmelidir?
• OSHA cezaları ne kadardır?

Standartlar ve ek kaynaklar

• İş Kanununu yürürlüğe koyan 2004 tarihli ve 14 sayılı Kanun, 100, 109-111, 114, 140 ve 143-145. maddeler, Al Meezan hukuk portalı: almeezan.qa (2004 tarihli ve 14 sayılı Kanun olarak aranmalıdır); kullanılan İngilizce metin: Al Meezan export.pdf)
• İş Kanununun bazı hükümlerini değiştiren 2020 tarihli ve 18 sayılı Kanun (yeni 144, 145, 145 mükerrer, 147, 148. maddeler ve uzlaşma tablosu), ILO tarafından yayımlanan resmi olmayan İngilizce çeviri: ilo.org
• Isı stresine ilişkin 2021 tarihli ve 17 sayılı Bakanlık Kararı (resmi olmayan çeviri): gulfmigration.grc.net
• Çalışma Bakanlığı, Katar'ın mesleki ısı stresi mevzuatı ve uygulaması, Mayıs 2023: ilo.org
• ILO Katar Proje Ofisi, 2021 ve 2023 ilerleme raporları: 2021, 2023

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.