İran'da iş kazası nasıl ve ne kadar süre içinde bildirilir?

Kazayı işyerinin özel kaza kayıt defterine işleyin ve yerel çalışma müdürlüğünü (اداره کار و امور اجتماعی) gecikmeden yazılı olarak bilgilendirin. İş Kanununun 95. maddesinin 1. notundaki yükümlülük budur. Kanunun kendisi saat belirtmez. Çalışma Bakanlığı verilerine ve sanayi uygulamasına dayanan hakemli çalışmalar, resmî formlarla 72 saatlik veya üç iş günlük bir süre aktarır. Sigortalı çalışanların kazaları ayrıca Sosyal Güvenlik Teşkilatının formuyla bildirilir.

Kısa cevap

• Kim: İşveren veya işyerinin sorumlu yöneticisi.
• Ne: Her işle ilgili kaza, Çalışma Bakanlığının belirlediği biçimde özel kayıt defterine işlenir.
• Kime: Kooperatifler, Çalışma ve Sosyal Refah Bakanlığının yerel çalışma müdürlüğü ve sigortalı çalışanlar için Sosyal Güvenlik Teşkilatı (سازمان تأمین اجتماعی).
• Ne zaman: Kanuna göre "derhal, yazılı olarak". Yayımlanmış çalışmalar resmî formlarla 72 saat veya üç iş günü aktarır. Güncel form ve kanal yerel müdürlükten teyit edilmelidir.
• Sonra: İş müfettişleri ve çoğu zaman Sosyal Güvenlik Teşkilatı ekipleri ağır kazaları inceler. İşveren kayıt defterini müfettişlerin erişimine açık tutar (m.98).
• Meslek hastalığı: Sağlık kurulu bir meslek hastalığı veya böyle bir hastalık riski saptarsa çalışan ücret kaybı olmaksızın uygun bir işe aktarılmalı ve Çalışma Bakanlığı işyerini yeniden denetlemelidir (m.92, Not 1 ve 2).

Kanun ne diyor ve 72 saat nereden geliyor?

1. maddenin 1. notu, işvereni veya sorumlu yöneticileri, tüm iş kazalarını biçimini Çalışma Bakanlığının duyurduğu özel bir kayıt defterine işlemekle yükümlü kılar. Ardından yerel çalışma müdürlüğünü derhal ve yazılı olarak bilgilendirmeleri gerekir. Farsça metin, hızlıca anlamına gelen "سریعاً" sözcüğünü kullanır ve saat sayısı vermez.

Iranian Red Crescent Medical Journal'da 2015'te yayımlanan bir çalışma, Çalışma Bakanlığı teftiş biriminin kaza veri tabanını kullanmıştır. Çalışma, işverenlerin kazaları üç iş günü veya 72 saat içinde, özel formlar ve kontrol listeleriyle bakanlığın yerel şubesine bildirmesi gerektiğini belirtir. Bakanlık uzmanları ardından ziyaret edip inceleme yapar ve verileri kaydeder. BMC Public Health'te 2025'te yayımlanan bir çalışma da İran İSG mevzuatının, Çalışma Bakanlığına veya Sosyal Güvenlik Teşkilatına 72 saat içinde bildirim yapılmasını şart koştuğunu belirtir. Uygulamada hangi olayların kime ve kim tarafından bildirilmesi gerektiğinin belirsiz olduğunu da ekler. 72 saatin dayanağı olan uygulama talimatına bu cevap hazırlanırken erişilememiştir. Güvenli yol, hemen ve her hâlükârda 72 saati geçirmeden bildirmektir.

İran ayrıca ILO 155 sayılı Sözleşmenin 2002 tarihli Protokolünü onaylamıştır; Protokol İran için 7 Şubat 2024'ten beri yürürlüktedir. Protokol, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydı ve bildirimini ele alır; ILO, veri toplama ve analizini önlemenin temel bir adımı olarak tanıdığını belirtir. Güncel ulusal form ve süre için yerel çalışma müdürlüğüne başvurulmalıdır.

Kazadan sonra adım adım

1. Alanı güvenli hale getirin ve ilk yardım sağlayın. Ağır yaralanmalarda acil servisi arayın, tehlikeyi durdurun ve olay yerini müfettişler için olduğu gibi koruyun.
2. Kaydedin. Kazayı aynı gün özel kayıt defterine; tarih, saat, yer, yaralanan kişi, yaralanma, tanıklar ve doğrudan neden ile işleyin.
3. Yazılı bildirin. Yerel çalışma müdürlüğüne güncel formuyla yazılı bildirim gönderin; sigortalı çalışan için Sosyal Güvenlik Teşkilatının kaza formunu doldurun.
4. İncelemeye iş birliği yapın. İş müfettişleri önceden haber vermeden girebilir, kayıt defterlerini inceleyebilir ve kopya alabilir (m.98). Bilgi vermeyi reddetmek 179. madde kapsamında bir suçtur.
5. İç inceleme yapın. Varsa teknik koruma ve iş sağlığı komitesinde kök nedeni gözden geçirin ve düzeltici faaliyetleri kaydedin.

Zamanında bildirim neden önemlidir?

1. madde uyarınca, güvenlik kurallarının ihlalini bir kaza izlerse işveren cezai ve hukuki açıdan sorumludur. Doğru ve zamanında tutulan kayıtlar, gerçekte ne olduğunu ve hangi araç ve eğitimin sağlandığını, yani 95. madde, Not 2 savunmasını göstermeye yardımcı olur. Sigortalı çalışanlar için Sosyal Güvenlik Teşkilatı iş kazası yardımlarını yürütür ve güvenlik kurallarına uyulup uyulmadığını inceleyebilir.

Sık yapılan hatalar

• Bildirimden önce tam incelemeyi beklemek. Önce yazılı bildirimi gönderin, ayrıntıları sonra ekleyin.
• Yalnızca iş günü kaybına yol açan yaralanmaları kayda geçirmek. Kayıt defteri tüm iş kazalarını kapsar; ramak kala olayları iyi uygulama olarak ayrı bir iç kayıtta tutun.
• Telefon görüşmesine güvenmek. Kanun yazılı bildirim ister; 2025 tarihli bir çalışma, birçok İran işyerinin hâlâ telefonla bildirim yaptığını saptamıştır.

excodex'te ilgili yazılar

• İran'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• İran'da iş sağlığı ve güvenliği kurallarını ihlal edenlere hangi cezalar verilir?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler ve bildirim süreleri
• Türkiye'de iş kazası ve meslek hastalığının SGK'ya bildirimi

Standartlar ve ek kaynaklar

• İran İslam Cumhuriyeti İş Kanunu, 1990, 95. madde ve notları: İngilizce çeviri, Iran Data Portal; Farsça aslı (PDF).
• İran'da 2008 ile 2012 arasında iş kazalarına bağlı ölüm ve yaralanmaların analizi, Iranian Red Crescent Medical Journal, 2015: PMC4640057.
• İran sanayisinde iş olaylarını bildirme kültürü ve uygulaması, BMC Public Health, 2025: PMC12754953.
• ILO: İran, C155'i ve 2002 Protokolünü onayladı (2023).

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.