İran'da çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek zorunlu mu?

İran'da işverenler, her çalışana sağladıkları güvenlik ve sağlık araçlarının kullanımını öğretmek ve kurallara nasıl uyulduğunu gözetmek zorundadır. Bu, İş Kanununun 91. maddesindeki genel yükümlülüktür. Kanun sabit bir saat sayısı veya yenileme süresi belirlemez; Türkiye'deki tehlike sınıfına göre saat tablosu gibi ulusal bir tablo da doğrulanamamıştır. Uygulamada eğitim kayıtları ve imzalı uyarılar, bir kaza olduğunda işverenin başlıca savunmasıdır.

Kısa cevap

• Yasal dayanak: 91. madde, işverenin güvenlik ve sağlık araçlarını sağlamasını, çalışanlara bunların nasıl kullanılacağını öğretmesini ve uyumu gözetmesini şart koşar. Çalışanlar donanımı kullanmak ve korumak ve talimatlara uymak zorundadır.
• İçerik: En azından işin tehlikeleri, güvenli yöntem, KKD ve kullanımı ile bakımı, acil durum düzenlemeleri ile tehlikelerin (m.94) ve kazaların nasıl bildirileceği.
• Saat ve yenileme: Doğrulanmış ulusal rakam yoktur. Sektörel koruyucu yönetmelikler, Sağlık Bakanlığı programları ve işveren sözleşmeleri bunları belirleyebilir; il çalışma müdürlüğüne sorulmalıdır.
• Kayıtlar: Tarihli, imzalı katılım kayıtlarını ve yazılı uyarıları saklayın. 95. madde, Not 2 uyarınca çalışan eğitime ve önceki uyarılara rağmen sağlanan araçları dikkate almadıysa işveren sorumlu tutulmaz.
• Başka kim eğitir: İş teftişi çalışanları ve işverenleri eğitir (m.96 (c)); onaylı eğitim merkezleri mesleki eğitim verir (5. bölüm).

Yükümlülük uygulamada nasıl işler?

1. bölüm, eğitimi ayrı bir yönetmelik olarak değil, genel yükümlülüğün bir parçası olarak düzenler. İşveren güvenlik araçlarını çalışanların "kullanımına sunmalı", onlara kullanımını öğretmeli ve onları gözetmelidir (m.91). 91. maddenin ihlali, 176. maddedeki suçlardan biridir; çalışan başına para cezası ve tekrarında hapis cezası öngörülür.

1. madde, Not 2, kayıtların neden önemli olduğunu gösterir. İşveren gerekli araçları sağlamış ve çalışan "gerekli eğitime ve önceki uyarılara rağmen" bunları kullanmamışsa işveren sorumlu tutulmaz. Uyuşmazlıkları iş uyuşmazlıklarını çözüm kurulu karara bağlar. Eğitimi ve uyarıları gösteremeyen işveren bu savunmayı kaybeder.

Bazı gruplar ek özen gerektirir. 15 ila 18 yaşındaki genç çalışanlar tehlikeli iş, gece çalışması veya fazla çalışma yapamaz (m.83). Kadınlar, 75. madde uyarınca tehlikeli, ağır veya zararlı işlerde çalıştırılamaz. Çıraklık merkezleri, çıraklara sağlık ve güvenliklerini koruyan bir eğitim ortamı sağlamak zorundadır (m.118).

İran'daki bir saha için pratik eğitim planı

Türkiye ile karşılaştırma

Türkiye'de, 2013 tarihli yönetmeliğin yerini alan 2 Nisan 2026 tarihli Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerleri için en az 8, 12 ve 16 ders saati temel eğitim öngörür; bu eğitim en az 3 yılda, 2 yılda ve her yıl tekrarlanır. İran'da İş Kanunu yükümlülüğü ve savunmayı belirler, ancak saat belirlemez. Her iki ülkede çalışan işverenler, iyi uygulama olarak İran'da çoğu zaman Türkiye'nin veya müşterinin asgari şartlarını uygular.

Sık yapılan hatalar

• Çalışanların anlamadığı bir dilde eğitim vermek. Eğitimi Farsça veya çalışanın dilinde verin ve anlaşıldığını kontrol edin.
• İmzalı kayıt tutmamak. Kayıt olmadan 95. madde, Not 2 savunması düşer.
• Tek bir işe başlama eğitimiyle yetinmek. Görevler, ekipman veya tehlikeler değiştiğinde eğitimi yenileyin.

excodex'te ilgili yazılar

• İran'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• İSG yetkinliği ve eğitimi: ihtiyaçlar, işe başlama eğitimi ve etkinlik
• İran'da iş sağlığı ve güvenliği kurallarını ihlal edenlere hangi cezalar verilir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• İran İslam Cumhuriyeti İş Kanunu, 1990, 91, 94, 95 ve 96. maddeler: İngilizce çeviri, Iran Data Portal; 5. bölüm, eğitim: Iran Data Portal.
• İran'da İSG hizmetleri ulusal profili (IRANOSH), BMC Public Health, 2025: PMC11995502.
• Türkiye, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 2 Nisan 2026, 13. ve 14. maddeler: mevzuat.gov.tr.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.