Ex uyarı işareti nedir ve nereye konulmalıdır?
Özet
Ex uyarı işareti, sarı zemin üzerinde siyah kenarlı ve siyah "EX" harfli üçgen bir işarettir (1999/92/AT Direktifi Ek III). İşveren bu işareti, gerektiğinde, her bölge sınırına değil, patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin giriş noktalarına koyar.
Ex uyarı işareti, ATEX işyeri direktifi 1999/92/AT'nin Ek III'ünde tanımlanan, sarı zemin üzerinde siyah kenarlı ve siyah "EX" harfli üçgen bir işarettir. İşveren bu işareti, gerektiğinde, çalışanları tehlikeye atacak miktarda patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin giriş noktalarına, insanlar içeri adım atmadan önce görecekleri şekilde koyar. İşaret tehlikeli yerlerin girişlerini gösterir; bu yerlerin içindeki her bölge sınırını değil.
Kısa cevap
- Yasal dayanak: 1999/92/AT Direktifinin Madde 7(3)'ü ve Ek III'ü, ulusal mevzuat aracılığıyla: Büyük Britanya'da DSEAR'ın Schedule 4'ü, Türkiye'de 2013 tarihli Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'in Ek-4'ü ve her AB üye devletinin ilgili kuralları.
- Tasarım: üçgen, sarı zemin üzerinde siyah "EX" harfleri, siyah kenar; sarı kısım işaret alanının en az %50'sini kaplar. Üye devletler açıklayıcı metin ekleyebilir.
- Konum: tehlikeli olarak sınıflandırılmış yerlerin giriş noktalarında (kapılar, saha kapıları, kapaklar, erişim yolları), içeri girmek üzere olan kişiye dönük olarak.
- "Gerektiğinde": buna risk değerlendirmesi karar verir. Büyük Britanya'da HSE, işaretin uygulanamadığı yerlerde aynı derecede etkili alternatifleri kabul eder ve bölgelerin tek tek işaretlenmesinin gerekmediğini belirtir.
- Kim: ekipman üreticisi değil, işveren (işyerini işleten taraf).
Ex işareti neye benzer ve ne anlama gelir
Direktif yalnızca birkaç ayırt edici özelliği belirler; geri kalan her şey (boyut, malzeme, ek metin) işverene ve ulusal işaret kurallarına bırakılmıştır.
| Özellik | Gereklilik |
|---|---|
| Şekil | Üçgen (olağan uyarı işareti şekli) |
| Sembol | Siyah "EX" harfleri |
| Renkler | Sarı zemin, siyah kenar |
| Sarı alan | İşaret alanının en az %50'si |
| Ek metin | İzin verilir; üye devletler açıklayıcı bilgi ekleyebilir |
| Boyut | Belirlenmemiştir; yaklaşırken görülebilecek ve okunabilecek büyüklükte olmalıdır |
İşaret tek bir şey söyler: bu noktadan sonra patlayıcı ortam bulunabilir ve özel önlemler geçerlidir. Bölgeyi, gazı veya kuralları belirtmez; bu nedenle genellikle ek bir metin paneliyle birlikte kullanılır, örneğin "Patlama tehlikeli bölge: çıplak alev yasak, sigara içmek yasak, yalnızca Ex sertifikalı ekipman, yalnızca yetkili kişiler, antistatik ayakkabı zorunlu". HSE tam olarak şu kullanımları sayar: saha kurallarının nerede geçerli olduğunu, taşınabilir ve seyyar ekipmanın nerede patlamaya karşı korumalı olması gerektiğini ve sabit ekipmanın nerede Ex tasarımlı olması gerektiğini göstermek.
Ex işareti bir işyeri işaretidir. 2014/34/AB ürün direktifi kapsamında sertifikalı ekipmanın üzerinde bulunan, içinde "Ex" yazan altıgen değildir; ISO 7010'daki W021 (yanıcı madde, alev piktogramı) veya W002 (patlayıcı madde) işaretleri de değildir. ISO 7010:2019 bir "EX" işareti içermez; "EX" üçgeni direktiften gelir.
Ex işareti tam olarak nereye konulmalı
Yasal metin "giriş noktalarında" der. Uygulamada:
- Odalar ve binalar: sınıflandırılmış bir odaya (solvent deposu, boya karıştırma odası, sınıflandırılmışsa akü şarj odası) açılan her kapının dış tarafına, kapı açılmadan önce görülecek şekilde, genellikle göz hizasında kapının üzerine veya yanına.
- Çitle çevrili açık hava tesisleri: çitle çevrili bir tank sahasının veya proses ünitesinin her kapısına ve erişim noktasına. HSE kılavuzu, işaretlerin sınırda dışarıya dönük olması ve itfaiyenin giriş noktalarında da bulunması gerektiğini ekler.
- Duvarsız açık tesisler: tehlikeli yerin belirgin bir sınırı olmadığında erişim yollarındaki işaretler, zemine boyanmış çizgiler gibi diğer işaretleme yollarını tamamlar.
- Sahanın tamamı: aynı özel önlemler sahanın her yerinde geçerliyse, saha girişlerini işaretlemek, içerideki onlarca ayrı yeri işaretlemekten daha uygun olabilir (HSE kılavuzu).
- Bölge çizgilerine değil: Bölge 2 içindeki bir Bölge 1'e ayrı bir işaret konmaz. Bölge türleri ve kapsadıkları alanlar, Patlamadan Korunma Dokümanındaki (PKD) bölge sınıflandırma çizimine aittir.
İşaretler temiz ve görünür tutulmalı, çalışanlara işaretin ne anlama geldiği ve ne yapmaları gerektiği anlatılmalıdır. HSE, DSEAR kapsamında bunu açıkça eğitim yükümlülüğüne bağlar.
AB, İngiliz ve Türk mevzuatı Ex işaretini nasıl ele alır
| Ülke veya bölge | Kuralın yeri | Gereklilik ifadesi |
|---|---|---|
| AB | 1999/92/AT Direktifi, Madde 7(3) ve Ek III | "Gerektiğinde", giriş noktalarında |
| Büyük Britanya | DSEAR 2002, regulation 7(3) ve Schedule 4 | "Gerektiğinde"; ACOP aynı derecede etkili alternatiflere izin verir |
| Türkiye | 2013 yönetmeliği, Madde 9(1)(c) ve Ek-4 | İşveren işareti girişlere koyar; Türkçe metinde "gerektiğinde" ifadesi yoktur |
Türkiye'deki yönetmelik Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'tir (Resmî Gazete 30 Nisan 2013, Sayı 28633). Yönetmeliğin 9. maddesi işverene, çalışanları tehlikeye atabilecek miktarda patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin girişlerine Ek-4'teki işaretleri koyma yükümlülüğü getirir; Ek-4 de üçgen şekli, siyah kenarı, sarı zemin üzerindeki siyah harfleri ve %50 sarı alan kuralını tekrarlar.
Büyük Britanya'da HSE ayrıca, başka işaret mevzuatı kapsamında zaten konulmuş işaretler patlayıcı ortam konusunda uyarmak için yeterliyse Schedule 4 işaretinin bunlara ek olarak gerekmeyebileceğini belirtir.
Sık yapılan hatalar
- İşareti odanın içine veya ekipmanın üzerine koymak. İşaret içeri girmeden önce görülmelidir.
- Her bölge sınırını ayrı bir işaretle işaretlemek. Bölgeler bölge sınıflandırma çiziminde gösterilir.
- "EX" üçgeni yerine alev piktogramını (W021) kullanmak. Alev işareti yanıcı maddeye karşı uyarır; Ek III'ü karşılamaz.
- Kuralları olmayan bir işaret. Ek metin, eğitim ve çalışma izni sistemi olmadan insanlar işaretin kendilerinden ne istediğini bilemez.
excodex'te ilgili yazılar
- ATEX nedir: iki AB direktifi 2014/34/AB ve 1999/92/AT sade bir dille
- ATEX 1999/92/AT kapsamında Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) ve bölge sınıflandırma çizimleri
- Tehlikeli bölgelerin girişlerine sarı Ex uyarı işareti konması zorunlu mu?
- Türkiye'de hangi işyerleri Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlamak zorundadır?
- Standart sayfası: 1999/92/AT Direktifi
Standartlar ve ek kaynaklar
- Patlayıcı ortamlardan kaynaklanan risklere maruz kalabilecek çalışanların korunmasına ilişkin asgari gereklilikler hakkında 1999/92/AT Direktifi, Madde 7 ve Ek III: legislation.gov.uk, Madde 7 ve Ek III
- Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations 2002, regulation 7 ve Schedule 4: legislation.gov.uk
- HSE L138, Dangerous substances and explosive atmospheres, Onaylı Uygulama Kodu (ACOP) ve kılavuz (2. baskı, 2013), patlayıcı ortam içeren yerlerin işaretlenmesine ilişkin bölüm: hse.gov.uk
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (2013), Madde 9 ve Ek-4: resmigazete.gov.tr
- ISO 7010, Grafik semboller, güvenlik renkleri ve güvenlik işaretleri, kayıtlı güvenlik işaretleri: iso.org
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.