Tehlikeli bölgelerin girişlerine sarı Ex uyarı işareti konması zorunlu mu?

Avrupa'da, gerekli olan her yerde evet. 1999/92/AT Direktifi işverenden, çalışanları tehlikeye atacak miktarda patlayıcı ortam oluşabilecek yerleri işaretlemesini ister. İşaret bu yerlerin giriş noktalarına konur ve Ek III'te tanımlanan, siyah kenarlı ve siyah "EX" harfli sarı üçgendir. Büyük Britanya'da DSEAR ve Türkiye'de 2013 tarihli yönetmelik aynı yükümlülüğü getirir. İşaretin yeri kapılar, saha kapıları ve erişim yolları gibi girişlerdir; alanın içindeki her bölge sınırı değil.

Kısa cevap

• AB: 1999/92/AT Direktifinin Madde 7(3)'ü: "gerektiğinde", giriş noktalarında işaretler, tasarım Ek III'te. Her üye devlet bunu ulusal mevzuatı aracılığıyla uygular.
• Büyük Britanya: DSEAR regulation 7(3) ve Schedule 4, yine "gerektiğinde".
• Türkiye: işyerlerinde patlayıcı ortamlara ilişkin 2013 tarihli yönetmeliğin 9. maddesi ve Ek-4'ü: işveren işaretleri girişlere koyar.
• İşaret: üçgen, sarı zemin üzerinde siyah harfler ve siyah kenar, sarı kısım alanın en az yarısı; anlamı "patlayıcı ortam oluşabilecek yer". Üye devletler açıklayıcı metin ekleyebilir.
• "Gerektiğinde"ye kim karar verir: işveren, Patlamadan Korunma Dokümanına (PKD) kaydedilen patlama riski değerlendirmesiyle.

Mevzuat ne istiyor

ATEX işyeri direktifinin 7. maddesi üç adımdan oluşur. İşveren patlayıcı ortam oluşabilecek yerleri bölgelere ayırır (Ek I). İşveren bu yerlerde Ek II'deki asgari gereklilikleri uygular. İşveren, gerektiğinde, çalışanların sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atacak miktarda patlayıcı ortam oluşabilecek yerleri, Ek III'e uygun olarak giriş noktalarına konan işaretlerle belirtir.

Ek III yalnızca ayırt edici özellikleri belirler:

Birleşik Krallık HSE, ATEX kılavuzunda yükümlülüğü aynı şekilde tanımlar: gerektiğinde, bölgelere ayrılmış alanların giriş noktaları belirlenmiş bir "EX" işaretiyle işaretlenmelidir. DSEAR kılavuzu (L138) bölgelerin tek tek işaretlenmesinin gerekmediğini ekler. İşaretler sınırda ve itfaiye giriş noktalarında dışa dönük olmalı, açıkça tanımlanmış alanların giriş noktalarında bulunmalı ve büyük açık tesislerin çevresinde boyalı çizgiler gibi diğer işaretlemeleri tamamlamalıdır. Aynı önlemlerin bütün sahada geçerli olduğu yerlerde saha girişlerini işaretlemek yeterli olabilir.

Türkiye'de Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'in (Resmî Gazete 30 Nisan 2013, Sayı 28633) 9. maddesi işverene, patlayıcı ortamın çalışanları tehlikeye atabileceği yerlerin girişlerine Ek-4'teki işaretleri koyma yükümlülüğü getirir. Ek-4 üçgeni, siyah kenarı, sarı zemin üzerindeki siyah harfleri ve %50 sarı alan kuralını tekrarlar. Bakanlığın uygulama rehberi tehlikeli bölgelerin uygun şekilde işaretlenmesi gerektiğini ekler ve bu hususu kontrol listesine alır.

İşaret ne zaman "gerekli"dir?

İfade takdire yer bırakır, ancak çıkış noktası basittir. İnsanlar sınıflandırılmış bir alana farkında olmadan girebiliyorsa, girişin bir işarete ihtiyacı vardır. Uygulamada:

• Sınıflandırılmış bir oda (solvent deposu, boya hazırlama odası, gaz kompresör binası): her kapının dış yüzünde işaret.
• Çitle çevrili bir açık alan (tank sahası, LPG sahası, proses ünitesi): her saha kapısında ve erişim noktasında işaret.
• Belirgin sınırı olmayan açık tesis: erişim yollarında işaretler; boyalı çizgiler ve saha kuralları gibi diğer işaretlemelerle desteklenir.
• Ekipmanın içiyle sınırlı bölgeler (kapalı bir tankın buhar boşluğu, bir kanalın içi): normal çalışmada kimse buralara girmez, bu nedenle tesis girişindeki işaretler genellikle yeterlidir. Ekipmanın içine giriş izinle kontrol edilir.
• Her yerde aynı kuralların geçerli olduğu bütün sahalar: saha girişlerini işaretlemek, düzinelerce ayrı yeri işaretlemekten daha pratik olabilir.

İşaret bölge çiziminin, eğitimin veya çalışma izni sisteminin yerini tutmaz. İnsanlara özel kuralların burada başladığını söyler: çıplak alev yasak, Ex olmayan taşınabilir ekipman yasak, gerekli yerlerde antistatik ayakkabı, yalnızca yetkili kişiler. Birçok işveren tam olarak bunu söyleyen ek bir panel ekler.

Sık yapılan hatalar

• "Herkes biliyor" diye işaret koymamak. Yükleniciler, sürücüler ve ziyaretçiler bilmez ve işaret tam da onlar içindir.
• Bir alev piktogramının işi gördüğünü sanmak. Yanıcı madde uyarısı Ek III işareti değildir. HSE, başka mevzuat kapsamındaki mevcut işaretleri yalnızca patlayıcı ortam konusunda uyarmaya yeterli olduklarında kabul eder; aksi halde EX işareti eklenir.
• Tehlikeli bölgenin içindeki her bölge çizgisine işaret koymak. Bölge tipleri ve yayılımları bölge sınıflandırma çizimine aittir.
• Bölgeden uzun yaşayan işaretler. Bir sınıflandırma kaldırıldığında veya değiştiğinde, inandırıcılıklarını korumaları için işaretleri kaldırın veya taşıyın.

excodex'te ilgili yazılar

• ATEX 1999/92/AT kapsamında Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) ve bölge sınıflandırma çizimleri
• Tehlikeli bölgeler: Bölge 0, Bölge 1 ve Bölge 2
• Ex uyarı işareti nedir ve nereye konulmalıdır?
• Türkiye'de hangi işyerleri Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlamak zorundadır?
• Standart sayfaları: 1999/92/AT Direktifi, Türkiye'deki patlayıcı ortam yönetmelikleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• 1999/92/AT Direktifi, Madde 7 ve Ek III: Madde 7 ve Ek III (legislation.gov.uk kopyaları)
• Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations 2002 (DSEAR), regulation 7 ve Schedule 4
• HSE, ATEX ve patlayıcı ortamlar: hse.gov.uk
• HSE L138, Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations 2002, Onaylı Uygulama Kodu (ACOP) ve kılavuz (2. baskı, 2013), regulation 7(3) ve Schedule 4'e ilişkin kılavuz: hse.gov.uk
• Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 30.04.2013, Sayı 28633, Madde 9 ve Ek-4: adalet.gov.tr
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, çalışanların patlayıcı ortamların tehlikelerinden korunmalarına ilişkin uygulama rehberi (Türkçe): csgb.gov.tr

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.