Eski 'EEx' işaretli ekipman tehlikeli bölgede hâlâ kullanılabilir mi?
Özet
Genellikle evet. EEx, Avrupa EN 50014 standartlarının eski işaretidir. Yasal olarak hizmete alınmış ekipman bölgeye, gaz grubuna ve sıcaklık sınıfına hâlâ uygunsa ve muayene ve bakımla güvenli tutuluyorsa kullanımda kalabilir. Yeni tedarik güncel sertifika gerektirir.
Genellikle evet. EEx, eski Avrupa (CENELEC) EN 50014 serisi standartlarına göre yapılmış ekipmanda kullanılan işarettir. Yasal olarak hizmete alınmış ekipman; bölgeye, gaz grubuna ve sıcaklık sınıfına hâlâ uygun olması, güvenli durumda bulunması ve tesisin risk değerlendirmesi ile muayene düzeni kapsamında olması şartıyla kullanımda kalabilir. Eski işaret tek başına ekipmanı sökmek için bir neden değildir, ancak bu ekipman bugün yeni ekipman olarak tedarik edilemez.
Kısa cevap
- EEx, EN 50014 ile EN 50020 arasındaki Avrupa standartlarına ve ilgili bölümlere uygunluk anlamına geliyordu. EN 60079-0, EN 50014'ün yerini aldığında (geri çekilme tarihi 1 Ekim 2008) işaret, şekilsel bir değişiklik olarak
EEx'tenEx'e dönüştü. - AB ürün direktifi (2014/34/AB, önceden 94/9/AT) ürünlerin piyasaya arzını düzenler. Mevcut, yasal olarak kurulmuş ekipmanın hizmetten çıkarılmasını zorunlu kılmaz.
- İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE) kılavuzu, 30 Haziran 2003 tarihinde veya öncesinde AB'de kullanımda olan her güvenli ürünün, ister Avrupa ister Avrupa dışı sertifikalı olsun, süresiz olarak kullanımda kalabileceğini belirtir.
- Koşullar: güncel bölge sınıflandırmasına uygunluk, doğru grup ve T sınıfı, sağlam koruma özellikleri, okunabilir işaret, mevcut dokümantasyon, düzenli muayene.
- Ekipmanı başka bir sahaya taşımak, yeniden satmak veya üzerinde değişiklik yapmak başka kuralları devreye sokabilir.
EEx size ne söyler
EEx d IIB T4 veya EEx ia IIC T6 gibi bir işaret, ekipman koruma seviyesi (EPL) olmadan bugünkü işaretle aynı yapıya sahiptir:
| Kısım | Anlamı |
|---|---|
EEx | EN 50014 serisi Avrupa standartlarına göre yapılmıştır ("E", Avrupa anlamında) |
d, e, ia, ib, p, m, o, q | Koruma tipi; bugünkü db, eb, ia, ib vb. olarak okunur |
II, IIA, IIB, IIC | Gaz grubu; artırılmış emniyet gibi bazı tipler için yalın II kullanılmasına izin veriliyordu |
T1 ile T6 arası | Sıcaklık sınıfı |
İki kuşak vardır. ATEX öncesi ekipman EEx işaretini ve çoğu zaman önceki direktiflerin altıgen işaretini taşır, ancak kategorisi yoktur. EN 50014 serisi 1 Ekim 2008'de geri çekilmeden ve EN 60079-0:2009 EPL'leri getirmeden önce bu seriye göre ATEX kapsamında sertifikalandırılmış ekipman ise ikisini birlikte taşır ama EPL taşımaz, örneğin II 2 G EEx d IIB T4. Kategori gösteriliyorsa bölgeyi doğrudan verir. Gösterilmiyorsa bölgeyi koruma tipi verir: ia Bölge 0 için, diğer yaygın tipler Bölge 1 için, "n" tipinin çeşitleri (EEx nA ve benzerleri) ise yalnızca Bölge 2 için.
AB'deki hukuki durum
Avrupa Komisyonunun ATEX Kılavuzu, 2014/34/AB yürürlüğe girmeden önce AB'de piyasaya arz edilmiş ve kullanılmış ürünlerin, sağlık ve güvenlik özelliklerini etkileyecek şekilde değiştirilmedikleri sürece bu direktifin kapsamında olmadığını belirtir. ATEX'ten eski ekipman için işyeri direktifi 1999/92/AT (Madde 9), 30 Haziran 2003'ten önce kullanımda olan iş ekipmanının Ek II, Bölüm A'daki asgari gereklilikleri karşılamasını şart koştu ve mevcut işyerlerine direktife uymaları için üç yıl süre tanıdı.
Başka bir deyişle işveren, eski ekipmanın kullanıldığı yerde güvenli olduğunu göstermelidir. HSE'nin mevcut ekipmana ilişkin kılavuzu, eski tesislerin DSEAR kapsamında gözden geçirilmesi için, eski ekipmanı güncel standartlara tamamen uygun hale getirme yükümlülüğü olmadığını, ancak güvenliği artıran basit değişikliklerin beklenebileceğini ekler.
Uygulamada nasıl karar verilir
- Uygunluğu kontrol edin. Koruma tipini (veya kategoriyi), gaz grubunu ve T sınıfını güncel bölge sınıflandırmasıyla karşılaştırın. Bölgeler bir tesisin ömrü boyunca değişir; ekipman ilk bölgelere değil, bugünkü bölgelere uymalıdır.
- Durumu kontrol edin. Alev yolları, contalar, kablo rakorları, kapak bağlantı elemanları, kendinden emniyetli bariyerler ve sızdırmazlık elemanları sağlam olmalıdır. Alev yolları korozyona uğramış bir
EExmuhafaza, yeni bir muhafaza ile aynı nedenlerle güvensizdir. - Doğru standarda göre muayene edin. IEC 60079-17, eski tesisatlarda ekipman ve tesisat ayrıntılarının, kuruldukları sırada uygulanan ve IEC standartları olmayabilecek standartlara göre kontrol edilmesi gerektiğini belirtir.
- Dokümantasyonu saklayın. Sertifikalar, özel koşullar ("X"), kendinden emniyetli çevrimlerin entity parametreleri ve çizimler, eski ekipman için çoğu zaman zor bulunur. Bunlar olmadan özel kullanım koşulları doğrulanamaz.
- Onarımı dikkatle yapın. Onarımlar IEC 60079-19'a ve orijinal sertifikasyon belgelerine göre yapılır. HSE, temel güvenlik gerekliliklerini etkileyen bir onarımın esaslı değişiklik olabileceği ve bunun ardından ürünün yeni bir uygunluk değerlendirmesine ihtiyaç duyacağı konusunda uyarır.
- Yedek parçanın, dokümantasyonun veya uygunluğun eksik olduğu yerlerde değişimi planlayın. Yerine konan ekipman bugünkü işareti taşır, örneğin
EEx dyerineEx db.
Örnek: Bir rafineri ünitesinde, Bölge 1 alanında 1995 tarihli EEx d IIB T3 buatlar hâlâ kullanılıyor. Yeni bir proses akışı, alanın bir kısmına IIC gazı olan hidrojen getiriyor. Yalnızca IIB gazlarının kaldığı yerlerde buatlar uygundur, ancak hidrojen alanındakiler IIC ekipmanla değiştirilmelidir. Sorun işaretin yaşı değil, gaz grubudur.
Sık yapılan hatalar
- Sağlam ekipmanı yalnızca üzerinde EEx yazdığı için sökmek. İşaret eskimiştir, ekipman eskimemiş olabilir.
- Kuralları kontrol etmeden eski ekipmanı yeni bir sahaya yeniden kurmak. HSE, Büyük Britanya'da yeni bir sahada hizmete alınan ekipmanın, ilk tedarik edildiği veya hizmete alındığı sırada geçerli olan direktiflere uyması gerektiğini ve ikinci el ekipmanın tasarımının amaca uygunluk açısından gözden geçirilip doğrulanması gerektiğini belirtir.
- Bölge değişikliğini göz ardı etmek. Yeniden sınıflandırma, eski ekipmanın uygunsuz hale gelmesinin en yaygın nedenidir.
excodex'te ilgili yazılar
- Ex işareti nasıl okunur: II 2 G Ex db IIC T4 Gb adım adım çözümleme
- IEC 60079-17'ye göre Ex tesisatların muayenesi: ilk, periyodik, gözle, yakından ve detaylı muayene
- Yeni işaretlerde neden 'Ex d' veya 'Ex e' yerine 'Ex db' veya 'Ex eb' yazıyor?
- Ex etiket plakası yoksa veya okunamıyorsa ne yapmalıyım?
- Araçlar: Ex işaret kontrolü; standart sayfaları IEC 60079-17, IEC 60079-19
Standartlar ve ek kaynaklar
- IEC 60079-17:2023, elektrik tesisatlarının muayenesi ve bakımı: önizleme
- IEC 60079-19:2025, ekipmanın onarımı, revizyonu ve ıslahı.
- İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE), DSEAR ve 2016 tarihli ekipman yönetmeliği kapsamında mevcut ekipmanla ilgili konular: hse.gov.uk
- 1999/92/AT sayılı Direktif, Madde 9, mevcut iş ekipmanı ve işyerleri: legislation.gov.uk
- Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı (Ocak 2026), kullanılmış ve ikinci el ürünler: ec.europa.eu (PDF)
- ExNB açıklama notu ExNB/10/388/CS, EN 50014'ten EN 60079-0'a geçiş ve EEx'ten Ex'e değişiklik: prestations.ineris.fr (PDF)
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.