Sertifikalı Ex ekipmanda değişiklik yapmak sertifikayı geçersiz kılar mı?
Özet
Fiilen evet. Sertifika yalnızca sertifika çizimlerindeki yapıyı kapsar; bunların dışında malzemeyi, geçmeyi, biçimi veya işlevi etkileyen bir değişiklik ekipmanı sertifikasız bırakır. Sertifikanın izin verdiği değişiklikler ve IEC 60079-19'a göre aslına uygun onarım bunu yapmaz.
Fiilen evet. Sertifika ve üreticinin beyanı, yalnızca sertifika çizimlerinde (Schedule Drawings) tanımlanan yapıyı kapsar. Malzemeyi, geçmeyi, biçimi veya işlevi etkileyen ve orada tanımlanmamış bir değişiklik bir modifikasyondur: ünite artık sertifikalandırılan yapıyla eşleşmez ve artık kimse ona kefil olmaz. Sertifikanın kendisinin izin verdiği değişiklikler ve IEC 60079-19'a göre sertifikalı yapıyı geri getiren onarımlar bu sonucu doğurmaz.
Kısa cevap
- Modifikasyon: tasarımda malzemeyi, geçmeyi, biçimi veya işlevi etkileyen bir değişiklik. IEC sözlüğü, modifiye edilmiş bir kalemin artık sertifika çizimlerindeki yapıya uymadığını not eder.
- Değişiklik (alteration): sertifikanın zaten tanımladığı alternatif bir yapıya geçiş; örneğin sertifikanın izin verdiği ölçüde ve konumda ek bir kablo girişi. Belgelendiği şekilde yapılırsa ekipman sertifikasının kapsamında kalır.
- Onarım: bir arızadan sonra yeni özellik eklemeden işlevin geri kazandırılması, tercihen sertifika çizimlerine göre. ATEX direktifi yeniden uygulanmaz, ancak ulusal işyeri kuralları geçerlidir ve onarım IEC 60079-19'a göre yapılmalıdır.
- AB'de esaslı değişiklik: temel gerekliliklerin kapsadığı bir özelliği (örneğin sıcaklık) veya bir koruma tipinin bütünlüğünü etkileyen değişiklik. Kalem daha sonra piyasaya arz edilirse veya kişinin kendi amaçları için kullanılırsa ATEX direktifi yeniden uygulanır ve değişikliği yapan kişi üreticinin yükümlülüklerini üstlenir.
- Yeniden kullanımdan önce: sertifikalı yapıyı geri getirin, değişikliği üreticiye veya bir belgelendirme kuruluşuna değerlendirtip kapsama aldırın ya da kalemi yenisiyle değiştirin.
Bir değişiklik ekipmanı neden sertifikasının dışına çıkarır
Ex sertifikası, bir ürün tipinin güvenli olduğuna dair genel bir ifade değildir. Tanımlı bir yapıyı sertifikalandırır: sertifikada listelenen çizimler, malzemeler, aralıklar, yüzeysel kaçak mesafeleri, bileşenler ve anma değerleri. Test sonuçları yalnızca bu yapı için geçerlidir. IEC 60050-426 (426-15-06 maddesi) modifikasyonu, tasarımda malzemeyi, geçmeyi, biçimi veya işlevi etkileyen bir değişiklik olarak tanımlar. Maddenin notu sonucu da verir: sertifika belirli bir yapıyı tanımladığından, modifiye edilmiş bir kalem artık sertifika çizimlerinde tanımlanan yapıya uymaz.
Onarım ve revizyon standardı IEC 60079-19:2025 (baskı 5) bu ayrımı korur. Değişikliği (alteration), sertifikada tanımlanan alternatif bir yapıya geçiş olarak tanımlar. 5. baskı ayrıca önceki baskıdaki değişiklikler ve modifikasyonlara ilişkin ortak maddeyi iki ayrı maddeye ayırır. Motorlar ve sargılı diğer ekipman için geri kazanım sırasında sargı tipinin değiştirilemeyeceğini ekler.
| Yapılan iş | Genellikle ne sayılır |
|---|---|
| Sertifikanın zaten öngördüğü bir girişe sertifikalı bir rakor veya tapa takmak | Normal kurulum |
| Sertifikanın izin verilen ölçüyü, dişi ve konumu tanımladığı alev sızdırmaz bir muhafazaya giriş eklemek | Değişiklik (alteration) |
| Sertifikanın öngörmediği bir giriş delmek | Modifikasyon |
| İşaretlenenden daha yüksek güçte bir lamba veya ısıtıcı takmak | Modifikasyon (sıcaklık sınıfı risk altında) |
| Metal bir kapağı plastik bir kapakla değiştirmek veya farklı bir kaplamayla yeniden boyamak | Modifikasyon (statik yük, darbe) |
| Artırılmış emniyetli bir kutunun içine sertifikalı yerleşimin ötesinde klemens veya cihaz eklemek | Modifikasyon |
| Bir motoru farklı sargı verileriyle yeniden sarmak | Modifikasyon |
AB'de mevzuat ne diyor
Avrupa Komisyonu'nun ATEX 2014/34/AB Kılavuzu (6. baskı, Ocak 2026), onarılmış, yenilenmiş ve yeniden yapılandırılmış ürünleri esaslı değişikliğe uğramış ürünlerden ayrı ele alır. Yeni özellik eklemeyen onarım direktifi yeniden devreye sokmaz. Esaslı değişiklik, yani temel gerekliliklerin kapsadığı bir özelliği veya bir koruma tipinin bütünlüğünü etkileyen değişiklik ise sokar: değiştirilmiş kalem piyasaya arz edildiğinde veya kişinin kendi amaçları için kullanıldığında 2014/34/AB Direktifi yeniden uygulanır. Bu nedenle böyle bir değişikliği yapan kişi, yeni ekipman imal ediyormuş gibi bir uygunluk değerlendirmesi yapmak zorundadır. Tek bir kalem için onaylanmış kuruluşun birim doğrulaması olası yollardan biridir.
İşyeri direktifi 1999/92/AT kapsamında işveren, yalnızca bulunduğu bölgede güvenli olan ekipmanı kullanmaktan sorumlu olmaya devam eder. Muayene standardı IEC 60079-17, muayene çizelgelerinde uzun zamandır yetkisiz modifikasyon bulunmadığının kontrolünü içerir; ancak baskılı devre kartlarındakiler gibi bazı değişikliklerin fark edilmesinin zor olduğunu da not eder.
Örnek: Bakım ekibinin, Bölge 1'deki bir skidde bulunan alev sızdırmaz bir kumanda istasyonuna bir kablo daha sokması gerekiyor. Sertifika tanımlı konumlarda iki M20 giriş listeliyor; ikisi de kullanımda. Sahada üçüncü bir delik delmek bir modifikasyon olur: dişli alev yolunun uzunluğu, duvar dayanımı ve referans basıncı artık kapsam dahilinde değildir. Seçenekler şunlardır: üreticiye sertifikalı bir varyantın veya sertifika ekinin üçüncü bir girişi kapsayıp kapsamadığını sormak, ayrı bir sertifikalı buat eklemek veya istasyonu yenisiyle değiştirmek. Atölye istasyonu öylece delip diş açmamalıdır.
Sık yapılan hatalar
- "Hâlâ çalışıyor, öyleyse hâlâ sertifikalı." Çalışıyor olması alev yolları, sıcaklıklar veya yüzeysel kaçak mesafeleri hakkında hiçbir şey söylemez.
- Parçaları "muadilleriyle" değiştirmek. Yalnızca üreticinin belirttiği veya sertifika çizimleriyle aynı olduğu kanıtlanmış parçalar yapıyı sertifikalı tutar.
- Bir onarım atölyesinin modifikasyonu sertifikalandırabileceğini varsaymak. Servis tesisi sertifikaya göre onarım yapar; sertifikanın dışındaki bir değişiklik için sertifika sahibi veya bir belgelendirme kuruluşu gerekir.
- Kayıt tutmamak. Onarım veya modifikasyon kaydı olmadan bir sonraki muayeneyi yapan kişi neyin değiştirildiğini anlayamaz.
excodex'te ilgili yazılar
- Ex ekipmanın onarımı, revizyonu ve modifikasyonu (IEC 60079-19)
- AB Tip İnceleme Belgeleri ve onaylanmış kuruluşların açıklaması
- ATEX uygunluk beyanı, CE ve Ex işaretlemesi: etikette neler bulunmalı
- Ex ekipmanı kimler onarabilir?
- Yenilenmiş veya ikinci el Ex ekipman yeni bir sertifika gerektirir mi?
Standartlar ve ek kaynaklar
- IEC 60079-19:2025, ekipmanın onarımı, revizyonu ve geri kazanımı (baskı 5); kapsamı, tanımları ve değişiklik listesini içeren önizleme: vde-verlag.de (PDF)
- IEC 60050-426 (Uluslararası Elektroteknik Sözlük), 426-15-06 maddesi "modification" (modifikasyon): electropedia.org
- Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı (Ocak 2026), kullanılmış, onarılmış veya değiştirilmiş ürünler ve yedek parçalar bölümü: single-market-economy.ec.europa.eu (PDF)
- IEC 60079-17, muayene ve bakım; 2007 baskısının kamuya açık Hindistan uyarlaması "yetkisiz modifikasyon yok" muayene maddesini gösterir: archive.org
- Birleşik Krallık hükümetinin 2016 Yönetmeliği'ne ilişkin kılavuzu (Büyük Britanya): performansı, amacı veya tipi esaslı biçimde değiştirilen ürünler yeni ürün sayılır: gov.uk
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.