Ex standardının eski baskısına göre sertifikalandırılmış ekipman hâlâ satılabilir veya kurulabilir mi?
Özet
Genellikle evet. Piyasaya arz edilmiş veya kurulu ekipman kullanımda kalabilir; eski baskılara göre IECEx sertifikaları da geçerlidir. ATEX'te ise her yeni birim piyasaya arz edildiği gün teknolojinin geldiği seviyeye uymalıdır; üretici eskiyen standartları gözden geçirmelidir.
Genellikle evet, ancak cevap ekipmanla ne yapıldığına bağlıdır. Hâlihazırda kurulu olan veya daha önce piyasaya arz edilip stokta bekleyen ekipman, bir standart revize edildiğinde yasa dışı hâle gelmez. Eski baskılara göre düzenlenmiş IECEx sertifikaları iptal edilene veya askıya alınana kadar geçerli kalır. Buna karşın ATEX kapsamında üreticinin piyasaya arz ettiği her yeni birim, o gün genel kabul görmüş teknolojinin geldiği seviyeyi karşılamalıdır; bu nedenle sertifikanın dayandığı uyumlaştırılmış standart yürürlükten kalktığında üretici sertifikasını gözden geçirmelidir.
Kısa cevap
- Kurulu ekipman: hizmette kalabilir. Bir yapım standardının yeni baskısı, mevcut ekipmanın değiştirilmesini veya yeniden sertifikalandırılmasını gerektirmez.
- Piyasaya arz edilmiş stok: bir dağıtıcı, daha önce mevzuata uygun olarak piyasaya arz edilmiş birimleri satabilir; Komisyonun ATEX Kılavuzu, dağıtıcıların ürünleri sonradan değişen yükümlülüklere göre yeniden kontrol etmesinin gerekmediğini belirtir.
- ATEX kapsamında yeni üretim: üretici, uyumlaştırılmış standartlardaki değişiklikleri dikkate almak zorundadır (2014/34/AB Direktifi Madde 6(4)). Eski spesifikasyonlar temel gereklilikleri artık sağlamıyorsa AB Tip İnceleme Belgesi geçerliliğini yitirir ve yeniden değerlendirme gerekir.
- IECEx: mevcut bir sertifikanın daha yeni bir baskıya yükseltilmesi zorunluluğu yoktur; sertifika durumu Current (geçerli) olduğu sürece geçerlidir. Yeni sertifikalar yalnızca güncel baskıya veya bir önceki baskıya göre düzenlenebilir.
- Projeler ve kullanıcılar sözleşme veya ulusal kural yoluyla yine de güncel baskıları şart koşabilir.
ATEX: önemli olan her birimin piyasaya arz edildiği gündür
ATEX direktifi her ürüne ayrı ayrı, ürünün AB piyasasında ilk kez bulundurulduğu anda uygulanır. Bir sertifika, onun kapsamında üretilen tüm birimler için kuralları dondurmaz.
Uyumlaştırılmış standartlar uygunluk varsayımı sağlar. Komisyonun ATEX Kılavuzu, revize edilmiş bir standart yayımlandığında üreticinin, geçiş süresinin sonunda yenisi eskisinin yerini alana kadar eski uyumlaştırılmış standardı kullanmaya devam edebileceğini açıklar. Bundan sonra eski baskı artık uygunluk varsayımı sağlamaz.
Kılavuz ardından iki durumu birbirinden ayırır:
- Orijinal spesifikasyonlar temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerini hâlâ karşılıyorsa AB Tip İnceleme Belgesi geçerli kalır. AB Tip İnceleme Belgelerinin zorunlu bir son geçerlilik tarihi yoktur.
- Teknolojinin geldiği seviye esaslı biçimde ilerlemişse. Revize edilmiş bir uyumlaştırılmış standart, bunun tanınmasının yollarından biridir. Bir revizyonun teknolojinin geldiği seviyeyi değiştirip değiştirmediğine ve hangi açılardan değiştirdiğine CEN veya CENELEC karar verir ve bunu yeni standardın önsözünde belirtir. Değiştirmişse sertifika yeni üretim için artık geçerli değildir ve üretici bir onaylanmış kuruluştan yeniden değerlendirme istemelidir. Uyumlaştırılmış standartlardaki değişiklikler, bir ek veya revize edilmiş bir sertifikayla kayda geçirilen değişiklikler arasındadır.
Onaylanmış kuruluşların, uyumlaştırılmış standartlar revize edildiğinde sertifika sahiplerini uyarması beklenir, ancak geçerli bir sertifikaya sahip olma sorumluluğu üreticide kalır. Yeni bir sertifikanın geriye dönük etkisi yoktur: üreticinin geçerli bir sertifikası varken piyasaya arz edilen ürünler bundan etkilenmez.
Örnek: Bir gaz dedektörünün AB Tip İnceleme Belgesinde, o dönemin genel gereklilikler standardı listelenmiştir. Daha sonraki bir baskı uyumlaştırılır ve eskisi yürürlükten kalkar. Üretici iki baskıyı karşılaştırır. Hiçbir değişiklik bu tasarımı etkilemiyorsa bu incelemeyi kayda geçirir ve onaylanmış kuruluş, standart listesini güncelleyen bir ek düzenleyebilir. Bir değişiklik önem taşıyorsa, örneğin yeni bir işaretleme veya test gerekliliği getiriyorsa, başka birimler piyasaya arz edilmeden önce tip yeniden değerlendirilir. Toptancılara önceden teslim edilmiş dedektörler bundan etkilenmez.
IECEx: eski baskılar geçerli kalır
IECEx Sertifikalı Ekipman Sistemi daha basit bir yol izler. IECEx sık sorulan sorular sayfasına göre:
- bir standardın yeni baskısı, mevcut bir sertifikanın yeni bir revizyonunu gerektirmez, çünkü sertifika üzerinde listelenen baskıya uygunluğu belgeler;
- şu anda mevcut bir sertifikayı yükseltme zorunluluğu yoktur ve bir tasarım değişikliği için yayımlanan yeni revizyon yine eski baskıyı kullanabilir;
- IECEx kuralları yeni sertifikaların yalnızca güncel baskıya veya bir önceki baskıya göre düzenlenmesine izin verir (birim doğrulama sertifikaları hariç);
- daha yeni bir baskıya göre yayımlanan yeni revizyon, önceki revizyonları iptal etmez.
IECEx ayrıca yeni bir baskının eski ekipmanın güvensiz olduğu anlamına gelmediği konusunda uyarır ve üreticilere, müşterilere ve kullanıcılara değişikliklerin kendi uygulamaları için önem taşıyıp taşımadığını değerlendirmelerini önerir.
Ekipmanın kurulması ve hizmette tutulması
| Durum | Olağan cevap |
|---|---|
| Yıllar önce kurulmuş, sertifikası eski bir baskıya göre düzenlenmiş ekipman | Hizmette tutun ve IEC 60079-17'ye göre muayene ve bakımını yapın; ulusal mevzuat veya tesis sahibi bir iyileştirme şart koşmadıkça tesisat normalde kurulduğu tarihte geçerli olan kurallara göre değerlendirilir |
| Yeni tesisat, AB piyasasına daha önce arz edilmiş stoktan ekipman | EPL, gaz grubu, sıcaklık sınıfı ve sertifika koşulları bölgeye uyuyorsa kurulabilir |
| Yeni tesisat, proje şartnamesi güncel baskıları istiyor | Sözleşme belirleyicidir; tedarikçiden güncellenmiş bir sertifika isteyin |
| Eski ekipmanın yeni bir sahaya taşınması | Ulusal işyeri kurallarını ve bölge verilerini kontrol edin; aşağıdaki ikinci el ekipman sorusuna bakın |
IEC 60079-14'e göre seçim, Ekipman Koruma Seviyesine, gruba, sıcaklık sınıfına, ortam sıcaklığı aralığına ve sertifika koşullarına dayanır. Eski sertifikaları dikkatle okuyun: işaretlemeler yıllar içinde değişmiştir; örneğin EEx'ten Ex'e ve Ekipman Koruma Seviyesinin işaretlenmesine geçilmiştir; IEC 60079-0'ın 8. baskısı (2026) ise her işaretlemede beyan edilen ortam sıcaklığı aralığını şart koşar. Bu işaretlemeye sahip olmayan eski ekipman uygunsuz değildir; kendi döneminin kurallarına göre sertifikalandırılmıştır.
Sık yapılan hatalar
- Ekipmanı yalnızca sertifikası birkaç yıllık olduğu için reddetmek. Yalnızca tarihe değil, duruma ve içeriğe bakın.
- Eski bir ATEX sertifikasının yeni üretimi sonsuza kadar kapsadığını varsaymak. Üretici, yürürlükten kalkan uyumlaştırılmış standartları takip etmek zorundadır.
- Sertifikanın geçerliliğini uygunlukla karıştırmak. Hangi baskıya göre düzenlenmiş olursa olsun geçerli bir sertifika yine de bölgeye, gaz grubuna ve sıcaklık sınıfına uymalıdır.
excodex'te ilgili yazılar
- AB Tip İnceleme Belgeleri ve onaylanmış kuruluşların açıklaması
- IECEx sistemi: CoC, ExTR, QAR ve çevrimiçi sertifika veri tabanı
- Ex üreticileri için kalite güvencesi: QAN, QAR ve ISO/IEC 80079-34
- ATEX sertifikasının süresi dolar mı, yenilenmesi gerekir mi?
- Yenilenmiş veya ikinci el Ex ekipman yeni bir sertifika gerektirir mi?
Standartlar ve ek kaynaklar
- 2014/34/AB Direktifi, Madde 6 (uyumlaştırılmış standartlardaki değişiklikler dahil üreticilerin yükümlülükleri): legislation.gov.uk
- Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı (Ocak 2026), uygunluk varsayımı, AB Tip İnceleme Belgesi ve teknolojinin geldiği seviye ile sertifikaların geçerliliğine ilişkin bölümler: webgate.ec.europa.eu
- IECEx, Sertifikalı Ekipman Sistemi hakkında sık sorulan sorular: iecex.com
- IEC 60079-14, elektrik tesisatlarının tasarımı, seçimi ve kurulumu; IEC 60079-17, elektrik tesisatlarının muayenesi ve bakımı
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.