ABD'de patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?

ABD'de AB'nin ATEX direktiflerinin bir karşılığı yoktur. İşyerine uygulanan kural, ABD İş Güvenliği ve Sağlığı İdaresinin (OSHA) tehlikeli (sınıflandırılmış) yerlere ilişkin standardı 29 CFR 1910.307'dir: işveren yanıcı gazların, buharların, yanıcı tozların veya liflerin bulunabileceği yerleri sınıflandırmak, sınıflandırmayı belgelemek ve sınıf, division veya bölge, grup ve sıcaklık için onaylı ekipman kurmak (ya da daha dar bir alternatif olarak, işverenin kendisinin o yer için güvenli olduğunu kanıtladığı ekipmanı kullanmak) zorundadır. "Onaylı" (approved), pratikte OSHA tarafından tanınan bir Ulusal Olarak Tanınmış Test Laboratuvarı (NRTL) tarafından sertifikalandırılmış (listelenmiş veya etiketlenmiş) olmak demektir. Montaj Ulusal Elektrik Kodu'na (National Electrical Code, NEC, NFPA 70) göre yapılır.

Kısa cevap

• Sınıflandırma: Class I (gazlar ve buharlar), Class II (tozlar), Class III (lifler ve uçuşan parçacıklar), her biri Division 1 veya 2 olarak. Class I için bunun yerine bölge 0, 1 ve 2 kullanılabilir. 1910.307'ye göre Class II ve III için division sistemi kullanılmalıdır.
• Belgeleme: bölge sınıflandırmaları ile 13 Ağustos 2007'den sonra yapılan division sınıflandırmaları belgelenmeli ve ekipmanı tasarlayan, kuran, denetleyen, bakımını yapan veya işleten kişilerin erişimine açık tutulmalıdır. Bölge sisteminde sınıflandırma ile ekipman ve kablolama yöntemlerinin seçimi, nitelikli bir tescilli profesyonel mühendisin (registered professional engineer) gözetiminde yapılmalıdır.
• Ekipman: sınıf, gaz veya toz grubu ve çalışma sıcaklığı için (40 °C ortam sıcaklığı esas alınarak) onaylı olmalıdır; sıcaklık işareti maddenin tutuşma sıcaklığını aşamaz.
• Onay: OSHA tarafından kabul edilebilir olmalıdır; bu normalde NRTL sertifikasıyla sağlanır. ATEX veya IECEx sertifikaları tek başına OSHA şartlarını karşılamaz.
• Toz: tek bir yanıcı toz standardı yoktur; OSHA birkaç standardı ve Genel Yükümlülük Hükmünü (General Duty Clause) uygular.

Division'lar, bölgeler ve gruplar

Division 1, normal çalışmada tutuşabilir konsantrasyonların oluşabileceği yerleri; Division 2 ise bu konsantrasyonların yalnız anormal koşullarda oluştuğu yerleri kapsar. Class I için bölge sistemi IEC uygulamasını yansıtır. ABD'de bölgeler için sertifikalandırılan ekipman "AEx" işaretini taşır.

excodex'teki gaz kartları grup ve sıcaklık sınıfını verir: hidrojen ve asetilen IIC, etilen IIB, propan IIA grubundadır. NEC'te tozlar için de bir bölge sistemi (bölge 20, 21 ve 22, Madde 506) vardır; ancak 1910.307 metni bölgeleri yalnız Class I için tanır, bu nedenle toz bölgelerine dayanmadan önce yetkili denetim makamıyla teyit edilmelidir.

Genel amaçlı ekipman Division 2'de yalnız işveren bu ekipmanın normal çalışmada bir tutuşturucu kaynak olmadığını gösterebiliyorsa kullanılabilir. Onaysız olarak "o yer için güvenli" ekipmana yalnız işverenin korumayı kanıtlayabildiği durumlarda izin verilir (1910.307(c)(3)); bu durumda ispat yükü işverendedir.

Ekipman onayı: ATEX değil, NRTL

OSHA ürün sertifikalandırmaz. Özel test laboratuvarlarını, her biri tanımlı bir test standardı kapsamı ve kendi tescilli işaretiyle NRTL olarak tanır (29 CFR 1910.7). 1910.399'a göre ekipman bir NRTL tarafından kabul edilmiş, sertifikalandırılmış, listelenmiş veya etiketlenmişse "kabul edilebilir" (acceptable) sayılır; "onaylı" (approved) ise OSHA tarafından kabul edilebilir demektir. Elektrik ekipmanı ve tehlikeli ortamlarda kullanılan endüstriyel araçlar, NRTL onayı gerektiren ürünler arasındadır.

Bu nedenle yalnız ATEX veya IECEx kapsamında sertifikalandırılmış ekipman, kurulmadan önce ABD'deki sınıf, division veya bölge için bir NRTL tarafından da sertifikalandırılmalıdır. Yer altı madenleri ise ayrı bir durumdur: madenlerde kullanılan ekipmanı Maden Güvenliği ve Sağlığı İdaresi (MSHA) kendi kurallarına göre onaylar.

Ekipmanın ötesindeki işyeri yükümlülükleri

OSHA'da AB'nin işyerine yönelik 1999/92/AT sayılı Direktifinin ve bu direktifteki patlamadan korunma dokümanının doğrudan bir karşılığı yoktur. Yükümlülükler birkaç yere dağılmıştır: sınıflandırma ve belgeleme (1910.307), tek bir yerde 10.000 pound üzerindeki yanıcı maddeler için proses güvenliği yönetimi (1910.119; sıcak çalışma izni ve değişikliğin yönetimi dahil), tehlike bildirimi ve yanıcı toz gibi bilinen tehlikeler için Genel Yükümlülük Hükmü.

Sık yapılan hatalar

• ABD'deki bir sahaya yalnız ATEX sertifikalı ekipman göndermek. ABD işaretlemesi için NRTL sertifikası gerekir.
• Division ve bölge işaretlerini karıştırmak. Ekipman, alanın sınıflandırılmasında kullanılan sisteme uymalıdır.
• Sınıflandırmayı belgelememek. Bölge sınıflandırmaları ve 2007 sonrası division sınıflandırmaları yazılı olmalıdır.

excodex'te ilgili yazılar

• ABD'de iş sağlığı ve güvenliği: OSHA mevzuatı, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Kuzey Amerika'da tehlikeli yer onayları: NEC 500/505/506
• Bölgeler ve division'lar: IEC ve ATEX bölgelerinin NEC ile karşılaştırması
• ABD'de büyük kaza riski taşıyan kimyasal tesislere hangi kurallar uygulanır?
• Ex ekipman gezgini

Standartlar ve ek kaynaklar

• 29 CFR 1910.307 Tehlikeli (sınıflandırılmış) yerler: https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.307
• 29 CFR 1910.399 Tanımlar (kabul edilebilir, onaylı): https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.399
• 29 CFR 1910.7 ve OSHA NRTL Programı: https://www.osha.gov/nationally-recognized-testing-laboratory-program
• NFPA 70, Ulusal Elektrik Kodu, Madde 500 ila 506 (tehlikeli yerler)
• OSHA yanıcı toz standartları sayfası: https://www.osha.gov/combustible-dust/standards

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.