Avustralya'da temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve uygulanmasını kim denetler?

Tek bir ulusal kanun yoktur. Commonwealth (federal düzey) ile yedi eyalet ve bölgenin her birinde, Safe Work Australia'nın hazırladığı model kanuna dayanan bir Work Health and Safety (WHS) Act bulunur; Victoria ise Occupational Health and Safety Act 2004'ü korumaktadır. Her yetki bölgesinin kanununu o bölgenin kendi düzenleyici kurumu uygular ve denetler.

Kısa cevap

• Model WHS mevzuatı (Kanun, Yönetmelik, Uygulama Kodları): Commonwealth, Yeni Güney Galler, Queensland, Avustralya Başkent Bölgesi (ACT) ve Kuzey Bölgesi'nde 1 Ocak 2012'den, Güney Avustralya ve Tazmanya'da 1 Ocak 2013'ten, Batı Avustralya'da 31 Mart 2022'den beri yürürlüktedir.
• Victoria: Occupational Health and Safety Act 2004 ve OHS Regulations 2017 geçerlidir; uygulanmasını WorkSafe Victoria denetler.
• Safe Work Australia politika ve model mevzuat geliştirir; ancak teftiş yapmaz, bildirim almaz ve kovuşturma başlatmaz.
• Hangi kanunun ve hangi düzenleyici kurumun geçerli olduğunu işin yapıldığı yer belirler; maden ve açık deniz petrol işlerinde çoğu zaman ayrı düzenleyici kurumlar vardır.
• Model mevzuat değişmeye devam etmektedir: Safe Work Australia Aralık 2025'te bildirimi zorunlu olay kategorilerini genişleten model Kanun değişikliklerini yayımlamıştır; bu değişiklikler ancak her yetki bölgesi kendi mevzuatına aldığında uygulanır.

Hangi kanun nerede uygulanır

Model paket üç katmandan oluşur. Model WHS Kanunu yükümlülükleri belirler, model WHS Yönetmeliği ayrıntılı şartları ekler (risk yönetimi, tesis ve makineler, tehlikeli kimyasallar, inşaat, lisanslar ve kayıtlar), model uygulama kodları ise uygulamaya dönük rehberlik sağlar. Bir uygulama kodu ancak bir yetki bölgesi onu onayladıktan sonra hukuki etki kazanır; bundan sonra mahkemeler onu neyin makul ölçüde uygulanabilir olduğunun kanıtı olarak kullanabilir.

Her yetki bölgesi model metni kendi yasa yazım tekniğine ve diğer kanunlarına uyacak şekilde değiştirebilir; bu nedenle madde numaraları ve ceza tutarları her yerde aynı değildir. Commonwealth Kanunu, federal kamu kuruluşlarını ve Comcare sistemine dahil işverenleri kapsar. Madencilik ve açık deniz işlerinin kendi kuralları vardır: Commonwealth Kanunu, Offshore Petroleum and Greenhouse Gas Storage Act 2006'nın Ek 3'üne (Schedule 3) tabi açık deniz tesislerine uygulanmaz; Yeni Güney Galler'deki madenler için ise Work Health and Safety (Mines and Petroleum Sites) Regulation 2022 geçerlidir.

Kanunun ana hatlarıyla istedikleri

Temel yükümlülük "iş veya teşebbüs yürüten kişi" (person conducting a business or undertaking, PCBU) üzerindedir. Bu terim, yükümlülüğün iş sözleşmesini değil işin kontrolünü izlemesi için seçilmiştir. PCBU, istihdam ettiği veya yönlendirdiği çalışanların (yükleniciler ve işgücü kiralama yoluyla çalışanlar dahil) ve işten etkilenen diğer kişilerin sağlık ve güvenliğini makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadarıyla sağlamak zorundadır (Commonwealth Kanunu, madde 19). Yöneticiler (officers) gerekli özeni (due diligence) göstermek (madde 27), çalışanlar ise makul özeni göstermek (madde 28) zorundadır. Victoria Kanunu temel yükümlülüğü benzer "makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadarıyla" ifadesiyle "işverene" yükler (madde 21) ve işverenin kontrolündeki konular bakımından bu yükümlülüğü bağımsız yüklenicilere ve onların çalışanlarına da genişletir.

Düzenleyici kurumlar, işyerlerine girebilen, belge isteyebilen ve iyileştirme, yasaklama (işin durdurulması) ve olay yerine dokunmama bildirimleri düzenleyebilen müfettişler atar. Bu kurumlar olay bildirimlerini alır, bağlayıcı taahhütleri (model Kanunda WHS taahhüdü olarak adlandırılır) kabul eder ve suçları mahkemelerde kovuşturur. Safe Work Australia'nın model mevzuat sayfası, Victoria dışındaki tüm yetki bölgelerinin model mevzuatı yerel farklılıklarla uygulamaya aldığını doğrulamaktadır.

Sık yapılan hatalar

• Safe Work Australia'yı "düzenleyici kurum" saymak. Değildir; olaylar eyaletin, bölgenin veya Commonwealth'in düzenleyici kurumuna bildirilir.
• Victoria'da model WHS madde numaralarını kullanmak. OHS Act 2004'ün kendi numaralandırması ve usulleri vardır.
• Tek bir ulusal lisans veya ceza tablosu olduğunu varsaymak. Lisansları her düzenleyici kurum kendisi verir ve ceza tutarları farklıdır.

excodex'te ilgili yazılar

• Avustralya'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Avustralya'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?
• Avustralya'da iş güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?
• İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler ve bildirim süreleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• Safe Work Australia, model WHS mevzuatı: https://www.safeworkaustralia.gov.au/law-and-regulation/model-whs-laws
• Safe Work Australia, olay bildirimi (Aralık 2025 model Kanun değişiklikleri): https://www.safeworkaustralia.gov.au/safety-topic/managing-health-and-safety/incident-reporting
• Safe Work Australia, WHS düzenleyici kurumları ve yürürlüğe giriş tarihleri: https://www.safeworkaustralia.gov.au/law-and-regulation/whs-regulators-and-workers-compensation-authorities-contact-information
• Work Health and Safety Act 2011 (Cth): https://www.legislation.gov.au/C2011A00137/latest/text
• Occupational Health and Safety Act 2004 (Vic): https://www.legislation.vic.gov.au/in-force/acts/occupational-health-and-safety-act-2004

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.