Avustralya'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi zorunlu mu?

Genel bir kural olarak hayır. Model Work Health and Safety (WHS) mevzuatı tüm çalışanlar için işe giriş veya periyodik sağlık muayenesi istemez. Belirli tehlikelere, yani listelenen tehlikeli kimyasallara, kurşuna ve asbeste maruz kalan çalışanlar için sağlık gözetimi (health monitoring) ister. Diğer muayeneler işverenin risk yönetimine, sektöre özgü kurallara veya sözleşmelere bağlıdır.

Kısa cevap

• Genel yükümlülük: iş veya teşebbüs yürüten kişi (PCBU), hastalık veya yaralanmayı önlemek için çalışanların sağlığının ve işyeri koşullarının izlenmesini makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadarıyla sağlamak zorundadır (WHS Kanunu, madde 19(3)(g)).
• Zorunlu sağlık gözetimi: Ek 14'teki (Schedule 14) bir kimyasala (örneğin benzen, kadmiyum, kristal silika, izosiyanatlar, inorganik cıva) önemli maruziyet riski taşıyan sürekli işler, kurşunlu riskli işler ve lisanslı asbest söküm işi ile maruziyet riski olan diğer sürekli asbest söküm veya asbestle ilgili işler.
• Kim: sağlık gözetiminde deneyimli kayıtlı bir hekim tarafından veya onun gözetiminde; hekim çalışanın görüşü alınarak seçilir; maliyeti PCBU öder.
• Kayıtlar: gizlidir, en az 30 yıl (asbestte 40 yıl) saklanır ve yönetmeliğin izin verdiği durumlar dışında çalışanın yazılı onayı olmadan açıklanmaz (madde 378, 418 ve 444).
• Victoria: işveren çalışanların sağlığını makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadarıyla izlemek zorundadır (OHS Act 2004, madde 22(1)).
• Kömür madenciliği ve diğer bazı sektörlerde maden mevzuatına dayanan ayrı sağlık değerlendirme sistemleri vardır; maden düzenleyici kurumunun kuralları kontrol edilmelidir.

Sağlık gözetimi ne zaman zorunludur

Commonwealth WHS Regulations 2011'in 368. maddesine göre sağlık gözetimi, bir çalışan tehlikeli kimyasalları kullandığı, elleçlediği, ürettiği veya depoladığı sürekli bir işte çalıştığında ve Ek 14 Tablo 14.1'deki bir kimyasala maruziyetten kaynaklanan önemli bir sağlık riski bulunduğunda zorunludur. Sağlık etkileri veya biyolojik maruziyet için geçerli testlerin bulunduğu ve biyolojik maruziyet standardının aşılıp aşılmadığının belirsiz olduğu diğer tehlikeli kimyasallar için de zorunludur. Çalışanlara işe başlamadan önce sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir (madde 369).

Listelenen testler asgari test türüdür; kayıtlı hekim önerirse eşdeğer veya daha iyi bir test türü kullanılabilir (madde 370). Hekimin PCBU'ya verdiği rapor, işle ilgili hastalık belirtilerini ve çalışanın işe devam edip edemeyeceği dahil önerilen düzeltici tedbirleri belirtir (madde 374). PCBU raporun bir kopyasını çalışana verir; rapor olası bir işle ilgili hastalığı gösteriyorsa veya düzeltici tedbir öneriyorsa düzenleyici kuruma da gönderir (madde 375 ve 376).

Diğer muayeneler ve işe uygunluk

İşe giriş muayeneleri, alkol ve uyuşturucu testleri ve göreve uygunluk değerlendirmeleri madencilik, taşımacılık ve inşaatta yaygındır; ancak bunlar genel bir WHS şartından değil, risk yönetiminden, sektöre özgü kanunlardan, lisanslardan (örneğin sürücüler ve bazı iş makinesi operatörleri) veya işletme toplu sözleşmelerinden (enterprise agreement) kaynaklanır. Bu değerlendirmelerde de kişisel verilerin korunması ve ayrımcılık yasağı mevzuatına uyulmalıdır; işe uygunluk konusundaki tıbbi karar muayeneyi yapan hekime aittir.

Türkiye ve AB ile karşılaştırma

Türkiye, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 15. maddesine göre tüm çalışanlar için muayene ister: işe girişte, iş değişikliğinde, sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra talep edilmesi hâlinde ve tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla. Raporlar işyeri hekiminden, 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerlerinde ise kamu sağlık hizmeti sunucularından veya aile hekimlerinden de alınabilir; maliyeti işveren karşılar. AB mevzuatı risklere uygun sağlık gözetimini (89/391/AET sayılı Çerçeve Direktif) ve alt direktiflere göre özel gözetimi (örneğin kurşun dahil kimyasal maddeler, asbest ve gürültü) ister. Avustralya, sabit bir tehlike listesiyle AB modeline en yakın olandır.

Sık yapılan hatalar

• Her yeni çalışanı genel bir sağlık kontrolüne gönderip buna sağlık gözetimi demek. Gözetim tehlikeye ve Ek 14'e uygun olmalıdır.
• Sağlık gözetimi raporlarını genel personel dosyasında tutmak. Bunlar 30 yıl (asbestte 40 yıl) saklanan gizli tıbbi kayıtlardır.
• Kurşunlu işe yeni başlayan çalışanların 1. ay kontrol testini unutmak.

excodex'te ilgili yazılar

• Avustralya'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Avustralya'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
• Sağlık gözetimi ve sağlık muayeneleri: maruziyete göre testler

Standartlar ve ek kaynaklar

• Work Health and Safety Act 2011 (Cth), madde 19(3)(g): https://www.legislation.gov.au/C2011A00137/latest/text
• Work Health and Safety Regulations 2011 (Cth), madde 368-378, 405-418, 435-444 ve Ek 14: https://www.legislation.gov.au/F2011L02664/latest/text
• Occupational Health and Safety Act 2004 (Vic), madde 22: https://www.legislation.vic.gov.au/in-force/acts/occupational-health-and-safety-act-2004
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Türkiye), madde 15

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.