Avustralya'da iş güvenliği kurallarına uymamanın cezaları nelerdir?

Avustralya'da iş sağlığı ve güvenliği (WHS) yükümlülüklerinin ihlali suçtur ve mahkemelerde kovuşturulur. Ceza; suçun kategorisine, failin gerçek kişi mi şirket mi olduğuna ve yetki bölgesine göre değişir. Commonwealth WHS Kanununa göre endüstriyel adam öldürme (industrial manslaughter) suçu, gerçek kişi için 25 yıla kadar hapis, tüzel kişi için 18.000.000 AUD (Avustralya doları) para cezası öngörür.

Kısa cevap

• Endüstriyel adam öldürme (Commonwealth, madde 30A, 1 Temmuz 2024'ten beri yürürlükte): kasıtlı davranışıyla bir yükümlülüğü ihlal eden ve ölüme ilişkin pervasızlık veya ihmal ile ölüme neden olan PCBU veya yönetici (officer).
• 1. Kategori (madde 31): bir kişiyi pervasızca veya ihmal ile ölüm ya da ağır yaralanma veya hastalık riskine maruz bırakmak; gerçek kişiler için 15 yıla kadar hapis dahil.
• 2. Kategori (madde 32): bir kişiyi bu riske maruz bırakan şekilde bir yükümlülüğe uymamak.
• 3. Kategori (madde 33): bir yükümlülüğe uymamak.
• Daha hafif suçlara (örneğin bir olayı bildirmemek) sabit "kademe" (tier) cezaları uygulanır; müfettişler ayrıca bildirimler ve ceza tebligatları (infringement notice) düzenler.
• Aşağıdaki tutarlar, 1 Temmuz 2024'te başlayan yıllık tüketici fiyat endeksi (CPI) endekslemesinden sonra 1 Temmuz 2026 - 30 Haziran 2027 dönemi için geçerli Commonwealth tutarlarıdır; eyaletler ve bölgeler kendi tutarlarını belirler.

Ceza tablosu (Commonwealth WHS Act 2011, 2026-27 tutarları)

Kanunun Ek 4'ü (Schedule 4) taban tutarları belirler (1. Kategori için 3.000.000 AUD, 1.500.000 AUD ve 15.000.000 AUD; D kademesi için 14.000 AUD ve 70.000 AUD) ve bunların her yıl Mart 2022'ye göre Mart çeyreği CPI değişimiyle endekslenmesini, yuvarlanmasını ve hiçbir zaman düşürülmemesini öngörür. Sonucu Comcare bir bildirim belgesiyle (notifiable instrument) yayımlar; yukarıdaki rakamlar 30 Haziran 2027'ye kadar geçerli olan 2026 belgesinden alınmıştır. Suçun işlendiği tarihte yürürlükte olan belge kontrol edilmelidir. Endüstriyel adam öldürme suçunun para cezası 30A maddesinde yazılıdır ve endekslenmez. Her eyalet kanununun kendi ceza düzeyleri vardır; bunlar çoğu zaman parasal değeri her yıl değişen ceza birimleriyle (penalty unit) ifade edilir.

Sorumluluk nasıl işler

İş veya teşebbüs yürüten kişinin (PCBU), yöneticilerinin ve çalışanların her birinin kendi yükümlülükleri vardır; bu nedenle aynı olay için birden fazla kişi kovuşturulabilir. Yöneticiler, şirket mahkûm edilmese bile gerekli özeni (due diligence) göstermedikleri için mahkûm edilebilir (madde 27(4)). Bir şirket WHS para cezasına karşı sigorta yaptıramaz veya bu ceza kendisine tazmin ettirilemez (madde 272A). Kovuşturmaların genellikle suçun düzenleyici kurumun bilgisine ulaşmasından sonraki 2 yıl içinde başlatılması gerekir; ölüm soruşturması (coroner) raporlarından sonra bu süre uzar, endüstriyel adam öldürme için ise süre sınırı yoktur (madde 232).

Mahkemeler ayrıca olumsuz kamuoyu duyurusu kararı, eski hale getirme kararı, WHS proje kararı, mahkemece verilen taahhüt, ihtiyati tedbir ve eğitim kararı verebilir (madde 236-241). Düzenleyici kurum kovuşturma yerine bağlayıcı bir taahhüdü (WHS taahhüdü, madde 216) kabul edebilir; ancak 1. Kategori suç veya endüstriyel adam öldürme için asla kabul edemez. Sahada müfettişler iyileştirme, yasaklama (işin durdurulması) ve olay yerine dokunmama bildirimleri düzenler; bir bildirime uymamak başlı başına suçtur.

Victoria ve diğer eyaletler

Victoria'nın işyerinde adam öldürme (workplace manslaughter) suçu (OHS Act 2004, madde 39G) 1 Temmuz 2020'de yürürlüğe girmiştir; gerçek kişiler için 25 yıla kadar hapis, tüzel kişiler için 100.000 ceza birimine kadar para cezası öngörür. WorkSafe Victoria bu tutarı 1 Temmuz 2020 itibarıyla 16,5 milyon AUD olarak açıklamıştır; parasal değer yıllık ceza birimiyle birlikte artar. Diğer bazı eyalet ve bölgelerin de farklı tarihlerde yürürlüğe giren ve farklı cezalar öngören kendi endüstriyel adam öldürme suçları vardır. Commonwealth sistemi dışındaki bir saha için yerel kanunun ceza çizelgesi okunmalıdır.

Türkiye ile karşılaştırma

Türkiye, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa aykırılıkların çoğu için idari para cezası uygular (madde 26); tutarlar her yıl güncellenir ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı içinde bulunulan yıla (2026) ait tabloyu yayımlar. Yaralanma veya ölüm ayrıca 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında cezai sorumluluğa yol açabilir. Avustralya ise ağır ihlalleri çok yüksek üst sınırlı para cezaları ve hapis cezalarıyla ceza mahkemelerinde ele alır.

excodex'te ilgili yazılar

• Avustralya'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Avustralya'da temel İSG kanunu hangisidir ve uygulanmasını kim denetler?
• Avustralya'da iş kazası nasıl ve ne kadar sürede bildirilmelidir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Work Health and Safety Act 2011 (Cth), madde 27, 30A-33, 216, 232, 236-241, 272A ve Ek 4: https://www.legislation.gov.au/C2011A00137/latest/text
• Work Health and Safety (Public Notification of Indexed Penalty Amounts) Notifiable Instrument 2026 (Comcare): https://www.legislation.gov.au/F2026N00550/asmade/2026-07-27/text/original/epub/OEBPS/document_1/document_1.html
• WorkSafe Victoria, işyerinde adam öldürme suçları: https://www.worksafe.vic.gov.au/victorias-new-workplace-manslaughter-offences
• Occupational Health and Safety Act 2004 (Vic), madde 39G: https://www.legislation.vic.gov.au/in-force/acts/occupational-health-and-safety-act-2004
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Türkiye), 6331 sayılı Kanun kapsamında 2026 yılı idari para cezaları: https://www.csgb.gov.tr/isggm/%C4%B1sg-hizmetleri/idari-para-cezalari/

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.