Özbekistan'da işveren çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorundadır?

Her çalışana iş sözleşmesi imzalanmadan önce giriş eğitimi, işe başlamadan önce işyerinde ilk eğitim, en az altı ayda bir (zararlı veya tehlikeli işlerde üç ayda bir) işyerinde periyodik eğitim, bir değişiklik olduğunda plan dışı eğitim verilmeli ve en az üç yılda bir, yüksek tehlikeli işlerde her yıl bilgi sınavı yapılmalıdır. Ayrıntılı kurallar, 24 Aralık 2025 tarihli ve 819 sayılı Bakanlar Kurulu (BK) Kararıyla onaylanan eğitim yönetmeliğindedir.

Kısa cevap

• Kanun: İş Kanunu m.362 ve ZRU-410 sayılı Kanun m.25: hiç kimse İSG eğitimi (instruktaj), İSG dersi ve bilgi kontrolü olmadan çalıştırılamaz; işveren bunları almamış kişiyi işten uzaklaştırmak zorundadır.
• Giriş eğitimi: Her yeni çalışan, geçici görevlendirilen çalışan, yüklenici çalışanı ve stajyer öğrenci için, sözleşme veya staj başlamadan önce, en fazla 12 kişilik gruplar hâlinde verilir.
• İşyerinde eğitim: Önce ilk eğitim, sonra altı ayda bir, zararlı veya tehlikeli işlerde üç ayda bir periyodik eğitim; değişikliklerden, kazalardan, ihlallerden, yeni kurallardan veya uzun aralardan sonra plan dışı eğitim.
• Yüksek tehlikeli işler: İlk eğitim, en az üç vardiyalık iş başında stajla (stajirovka) birlikte verilir ve ilk ay içinde bilgi kontrolü yapılır.
• Bilgi sınavı: Birim yöneticileri, uzmanlar ve çalışanlar için en az üç yılda bir; yüksek tehlikeli üretimde veya mesleki seçim gerektiren işlerde her yıl.
• Maliyet: İşveren öder; çalışanın ortalama ücreti korunur.

İşyerinde eğitim döngüsü

Giriş eğitimi, yönetmeliğin 1 numaralı ekindeki örnek programa göre verilir ve bir kayıt defterine veya OneID sistemiyle imzalanan elektronik bir programa kaydedilir. İşyerinde eğitim sözlü bir kontrolle biter; başarısız olan çalışan tek başına çalıştırılamaz ve eğitimi tekrarlamalıdır. Ekipmanı kullanmayan, bakımını, testini veya onarımını yapmayan ve malzemelerle uğraşmayan çalışanlar, onaylı bir listeyle işyerinde eğitimden muaf tutulabilir.

İSG dersleri ve bilgi sınavı

Her kuruluş, başkanlığını en üst yöneticinin veya baş mühendisin yaptığı daimi bir sınav komisyonu kurar. Komisyon üyeleri en az 36 akademik saatlik bir kurs alır, 60 dakikada en az 30 sorudan oluşan bir bilgisayar sınavına girer (geçme notu %70), üç yıl geçerli devlet formatında bir belge alır ve kursu üç yılda bir tekrarlar. Üyeler bu kursu atandıktan sonraki bir ay içinde almalıdır. En düşük (birinci) tehlike sınıfındaki kuruluşlar komisyon konusunda sendika veya diğer çalışan temsilcileriyle mutabık kalarak kendileri karar verir.

Komisyon ardından birim yöneticilerini eğitir ve sınava tabi tutar (36 saatlik program); birim yöneticileri de uzmanları ve çalışanları eğitir (18 saatlik program). Periyodik sınav en az üç yılda bir, yüksek tehlikeli üretimde her yıl yapılır. Örneğin bir yılı aşan bir aradan sonra plan dışı sınav da gerekir. Sınav kayıtları kâğıt ortamında en az üç yıl, eğitim ve ders belgeleri beş yıl saklanır.

İSG uzmanları, müfettişler ve eğitmenler üç yılda bir en az 72 akademik saatlik mesleki gelişim eğitimini, İSG görevi verilen kişiler ve seçilmiş İSG temsilcileri ise en az 36 saatlik eğitimi tamamlar. Elektrik, basınçlı kap, kaldırma ve benzeri işler ayrıca sektörel kuralların öngördüğü özel eğitimi gerektirir.

Sık yapılan hatalar

• Giriş eğitimini sözleşme imzalandıktan sonra vermek. Yönetmelik, bu eğitim olmadan sözleşme veya staj olmayacağını söyler.
• Tehlikeli işlerde altı aylık aralığı uygulamak. Zararlı veya tehlikeli işler üç ayda bir eğitim gerektirir.
• Yüklenicileri atlamak. Yüklenici çalışanları ve geçici görevlendirilen çalışanlar, deneyimlerinden bağımsız olarak giriş eğitimi almalıdır.

excodex'te ilgili yazılar

• Özbekistan'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Özbekistan'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
• Özbekistan'da iş sağlığı ve güvenliği kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
• Türkiye'de İSG eğitimleri yönetmeliği: süreler ve yenileme

Standartlar ve ek kaynaklar

• 24 Aralık 2025 tarihli ve 819 sayılı BK Kararı, Ek 2: İSG eğitimi (instruktaj), İSG dersleri, bilgi sınavı, mesleki gelişim eğitimi ve yeniden eğitim yönetmeliği: https://lex.uz/docs/7942768
• Özbekistan Cumhuriyeti İş Kanunu (2022), m.359 ve 362: https://lex.uz/docs/6257288
• 22 Eylül 2016 tarihli ve ZRU-410 sayılı "Emeğin Korunması Hakkında" Kanun, m.17 ve 25: https://lex.uz/docs/3031427

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.