Irak'ta patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?

Irak'ta, AB ATEX direktiflerine benzer, patlayıcı ortamlara özgü bir düzenleme ve ulusal bir Ex ekipman belgelendirme sistemi tespit edilememiştir. Patlama riskleri, 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanununun çalışanları işten ve makinelerden kaynaklanan tehlikelere karşı korumaya ilişkin genel yükümlülükleri kapsamındadır. Uygulamada petrol, gaz ve petrokimya tesisi sahipleri, IEC 60079-10-1'e göre tehlikeli alan sınıflandırmasını ve IECEx veya ATEX kapsamında belgelendirilmiş Ex ekipmanı sözleşme şartnameleri yoluyla şart koşar.

Kısa cevap

• Irak'ta ATEX'e karşılık gelen bir mevzuat bulunamamıştır: bölgelendirme, patlamadan korunma dokümanı veya Ex ekipman belgelendirmesine ilişkin ulusal kural yoktur.
• Genel yükümlülükler uygulanır: işten ve makinelerden kaynaklanan tehlikelere karşı korunma (m.118), tehlikeli makinelerin güvenlik doğrulamasının Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezinin yetkilendirdiği kuruluşlarca yapılması (m.114(2)), acil durum planlaması (m.114(2)).
• Standardizasyon kuruluşu: Merkezi Standardizasyon ve Kalite Kontrol Teşkilatı, COSQC (الجهاز المركزي للتقييس والسيطرة النوعية), Irak standartlarını ve uygunluk belgelerini düzenler ve makinelerin teknik muayenesini organize eder; ilgili ürünün ithalat şartları bu kuruluşla kontrol edilmelidir.
• Sektör uygulaması: sınıflandırma, seçim, tesisat ve muayene için IEC 60079 serisi; tesis sahibinin belirttiği şekilde IECEx Uygunluk Belgesi (CoC) veya ATEX belgesi olan ekipman.
• IECEx: Irak, IECEx'in listelediği IECEx üyesi ülkeler arasında değildir (Kasım 2026'da kontrol edilmiştir); tesis sahipleri yine de sözleşmeyle IECEx belgesi isteyebilir.
• Çevre: petrol ve gaz arama ve üretim işletmecileri yangınların, patlamaların, sızıntıların ve boru hattı kazalarının nedenlerini Çevre Bakanlığına bildirmek zorundadır (2009 tarihli ve 27 sayılı Kanun, m.21).

Yasal olarak neler uygulanır

2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015) yanıcı gazlar, buharlar veya tozlar hakkında hüküm içermez. Ancak genel yükümlülükleri patlama tehlikelerini de kapsar: işveren çalışanları mesleki tehlikelere ve işten ve makinelerden kaynaklanan tehlikelere karşı korumak (m.118), güvenli bir çalışma ortamı sağlamak ve acil durum planlarını organize etmek (m.114(2)) ve zararlı makine ve ekipmanın güvenliğini bakanlık talimatnamesine göre Ulusal İSG Merkezinin yetkilendirdiği kuruluşların raporlarıyla doğrulatmak zorundadır (m.114(2), 9. bent). Taş ocakları ve madenlerde çalışanlar, tehlike geçinceye kadar patlatma yerlerinden uzak tutulmalıdır (m.110).

COSQC'nin yayımlanan görevleri arasında Irak standartlarını kabul etmek, uygunluk belgelerini ve kalite işaretini vermek ve makine ve ekipmanın teknik muayenesini organize etmek vardır. Ex belgelendirmesini zorunlu kılan bir Irak standardına veya düzenlemesine rastlanmamıştır. Irak IECEx üyesi bir ülke değildir; bu nedenle sistemde bir Irak ulusal kuruluşu yoktur; ancak başka bir ülkede düzenlenmiş bir IECEx Uygunluk Belgesi tesis sahibi tarafından yine şart koşulabilir ve çevrim içi doğrulanabilir.

Tesis sahipleri ve yükleniciler uygulamada ne yapar

Irak'taki tehlikeli alanların çoğu, devlet şirketlerinin ve uluslararası işletmecilerin yönettiği petrol ve gaz sahalarında, rafinerilerde, gaz tesislerinde, terminallerde ve petrokimya tesislerindedir. Bunların proje şartnameleri genellikle şunları ister:

Örnek: Bir tedarikçi, Basra'daki bir gaz işleme tesisine gaz dedektörleri gönderir. Tesis sahibinin şartnamesi Bölge 1, gaz grubu IIB ve sıcaklık sınıfı T4 için IECEx belgesi ister. Tedarikçi IECEx belgesini, üreticinin beyanını ve Irak ithalat uygunluk belgelerini sunar; tesisatçı IEC 60079-14'e göre çalışır. Bunların hiçbiri bir Irak Ex düzenlemesiyle belirlenmemiştir; sözleşme ve İş Kanunundaki işverenin genel yükümlülüğü yoluyla uygulanır.

Sık yapılan hatalar

• Irak'ta ATEX kanunu olmadığı için Ex olmayan ekipmanın kabul edilebilir olduğu sonucuna varmak.
• ATEX belgesinin her zaman yeterli olduğunu varsaymak: bazı tesis sahipleri IECEx ister, bazıları ikisini de kabul eder; şartname okunmalıdır.
• Tesis işletmeye alındıktan sonra IEC 60079-17'ye göre muayene ve bakımı unutmak.

excodex'te ilgili yazılar

• Irak'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• IECEx sistemi: CoC, ExTR, QAR ve çevrim içi belge veri tabanı
• IECEx belgelendirmesi herhangi bir yerde yasal zorunluluk mu?
• Gaz için tehlikeli alan sınıflandırması adım adım nasıl yapılır (IEC 60079-10-1)
• Ex ekipman araçları

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2015 tarihli ve 37 sayılı İş Kanunu (قانون العمل رقم 37 لسنة 2015), 110, 114 ve 118. maddeler; gayriresmi İngilizce çeviri: alnoor.edu.iq
• COSQC, görevleri: cosqc.gov.iq
• IECEx, üye ülkeler ve üye kuruluşlar: iecex.com
• 2009 tarihli ve 27 sayılı Çevrenin Korunması ve İyileştirilmesi Kanunu, 21. madde: faolex.fao.org
• IEC 60079-10-1 ve IEC 60079-10-2: gaz ve toz ortamları için alan sınıflandırması.
• IEC 60079-14, IEC 60079-17, IEC 60079-19: Ex ekipmanın tesisat tasarımı, muayene ve bakımı, onarımı.

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.