Fransa'da temel iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı hangisidir ve kim denetler?

Fransa'da temel iş sağlığı ve güvenliği (İSG) mevzuatı müstakil tek bir kanun değil, Fransız İş Kanununun dördüncü kısmıdır (Code du travail, quatrième partie "Santé et sécurité au travail"). Bu kurallar Çalışma Bakanlığına bağlı bölge müdürlüklerinde (DREETS) görev yapan iş müfettişlerince denetlenir; Sosyal Güvenlik sisteminin mesleki riskler kolu (CNAM, bölgesel CARSAT ve yerel CPAM) ise önleme danışmanlığını, sigorta primlerini ve iş kazası bildirimlerini yürütür.

Kısa cevap

• Mevzuat: Code du travail, 4. kısım; yasama maddeleri (L.), düzenleyici maddeler (R. ve D.) ve bakanlık kararlarından (arrêté) oluşur. İşverenin genel yükümlülüğü L. 4121-1 maddesinde, risklerden korunmaya ilişkin dokuz genel ilke ise L. 4121-2 maddesindedir.
• Kapsam: özel hukuka tabi işverenler ve çalışanları, sanayi ve ticaret niteliğindeki kamu kuruluşları, özel hukuk sözleşmesiyle istihdam ettikleri personel bakımından idari kamu kuruluşları ile kamu hastaneleri ve sosyal bakım kuruluşları (L. 4111-1). Diğer kamu görevlileri için ayrı kurallar geçerlidir.
• Politika: Çalışma Bakanlığı bünyesindeki Çalışma Genel Müdürlüğü (Direction générale du travail, DGT).
• Uygulama ve denetim: bölgesel DREETS ve il düzeyindeki DDETS teşkilatlarında görev yapan iş müfettişleri (agents de contrôle de l'inspection du travail).
• Sigorta ve önleme: CARSAT önleme mühendisleri ihtarname gönderebilir ve işverenin iş kazası sigortası prim oranını artırabilir; CPAM (veya tarım sosyal sigorta sandığı, MSA) kaza bildirimlerini alır.
• Özel rejimler: sınıflandırılmış tesisler ve Seveso tesisleri ayrıca Çevre Kanunu kapsamında, DREAL bünyesinde valiye bağlı müfettişlik tarafından denetlenir.

Fransız İSG mevzuatının yapısı

Fransa, AB İSG direktiflerini ayrı kanunlar yerine Code du travail içine aktarır. 4. kısım; genel yükümlülükleri (I. kitap), işyerlerini (II. kitap), iş ekipmanı ve kişisel koruyucu donanımı (KKD) (III. kitap), kimyasal, fiziksel ve biyolojik etkenleri (IV. kitap), belirli faaliyetleri (V. kitap), iş sağlığı hizmetlerini (VI. kitap) ve denetim ile cezaları (VII. kitap) kapsar. Patlayıcı ortamlar için bölge sınıflandırması gibi konuya özgü teknik şartlar bakanlık kararlarıyla belirlenir.

Diğer kanunlar bu çerçeveyi tamamlar: iş kazalarının ve meslek hastalıklarının bildirimi, tanınması ve tazmini için Sosyal Güvenlik Kanunu (Code de la sécurité sociale); çevrenin korunması için sınıflandırılmış tesisler (ICPE), Seveso tesisleri ve ATEX ekipmanlarının piyasaya arzı için Çevre Kanunu (Code de l'environnement); tarım sektörü için ise Kırsal Alan Kanunu (Code rural). CLP, REACH ve (AB) 2016/425 sayılı KKD Tüzüğü gibi doğrudan uygulanan AB tüzükleri iç hukuka aktarma gerekmeksizin geçerlidir.

İş sağlığında önlemeyi güçlendirmeye ilişkin 2 Ağustos 2021 tarihli Kanun (Loi n° 2021-1018) en güncel kapsamlı reformdur. Bu kanun, iş sağlığı hizmetlerinin adını iş sağlığı ve önleme hizmetleri (services de prévention et de santé au travail, SPST) olarak değiştirmiş, mesleki risklerin değerlendirilmesine ilişkin tek belge (DUERP) için en az 40 yıllık saklama süresi getirmiş ve değerlendirmenin 50 veya daha fazla çalışanı olan şirketlerde yıllık önleme programına, daha küçük işyerlerinde ise önleme faaliyetleri listesine dönüşmesini kanun metnine işlemiştir (L. 4121-3-1).

Uygulamayı kim ve nasıl denetler?

İş müfettişlerinin bağımsızlığı iş teftişine ilişkin uluslararası çalışma sözleşmeleriyle güvence altına alınmıştır; müfettişler Code du travail hükümlerine uyumu denetlemek ve suçları tutanağa bağlamakla görevlidir (L. 8112-1). Tehlikeli bir durum tespit ettiklerinde ihtar tebliğ edebilir (L. 4721-4), tehlikenin ciddi veya yakın olduğu hallerde doğrudan tutanak düzenleyebilir (L. 4721-5), yüksekten düşme, gömülme riski, asbest işleri veya koruyucusu bulunmayan makineler gibi sayılı hallerde işin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (L. 4731-1) ya da acil tedbirler için hâkime başvurabilirler (L. 4732-1). Temel İSG kurallarının işverenin kişisel kusuruyla ihlali, ilgili her çalışan için ayrı ayrı uygulanan 10.000 EUR para cezasıyla cezalandırılır (L. 4741-1); çalışma idaresi de müfettişin raporu üzerine bazı ihlaller için idari para cezası uygulayabilir ve 27 Haziran 2026'dan bu yana hiç DUERP bulunmaması da bu kapsamdadır (L. 8115-1).

Sık yapılan hatalar

• Müstakil bir "Fransız İSG Kanunu" aramak. Kurallar Code du travail içindedir; Çalışma Bakanlığının resmi İş Kanunu portalında madde numarasıyla (örneğin L. 4121-1) arama yapılmalıdır.
• CARSAT'ı yalnızca bir sigorta kurumu sanmak. CARSAT'ın önleme birimleri denetim yapabilir, ihtarname gönderebilir ve işverenin prim oranını değiştirebilir.
• Çevre mevzuatını göz ardı etmek. Bir Seveso veya ICPE tesisinde valiliğe bağlı müfettişlik, proses güvenliği şartlarını iş mevzuatıyla eş zamanlı olarak denetler.

excodex'te ilgili yazılar

• Fransa'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Fransa'da iş sağlığı ve güvenliği kurallarını ihlal etmenin cezaları nelerdir?
• Fransa'da iş kazası nasıl ve hangi süre içinde bildirilmelidir?
• 89/391/AET sayılı AB Çerçeve Direktifinin açıklaması

Standartlar ve ek kaynaklar

• Code du travail, L. 1262-4, L. 4111-1, L. 4121-1, L. 4121-2, L. 4721-4, L. 4721-5, L. 4731-1, L. 4732-1, L. 4741-1, L. 8112-1 ve L. 8115-1 maddeleri: Code du travail numérique
• Loi n° 2021-1018 du 2 août 2021 pour renforcer la prévention en santé au travail (iş sağlığında önlemeyi güçlendirmeye ilişkin 2 Ağustos 2021 tarihli Kanun)
• INRS, önleme politikasından sorumlu kamu makamları: https://www.inrs.fr/demarche/acteurs-institutionnels/pouvoirs-publics-politique-prevention.html
• INRS, önleme aktörü olarak Sosyal Güvenlik: https://www.inrs.fr/demarche/acteurs-institutionnels/assurance-sociale-acteur-prevention-reparation.html
• EU-OSHA Fransa ulusal odak noktası: https://osha.europa.eu/en/about-eu-osha/national-focal-points/france

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.