Fransa'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mıdır?

Evet, ilk çalışandan itibaren zorunludur. Fransa'da büyüklüğü ne olursa olsun her işveren, önleme faaliyetlerini yürütmek üzere bir veya daha fazla yetkin çalışan görevlendirmek (ya da işletme içinde yeterli yetkinlik yoksa kayıtlı dış uzmanlardan yararlanmak) ve işyeri hekimleri ile çok disiplinli ekibi çalışanların sağlığını izleyen bir iş sağlığı ve önleme hizmetine (SPST) üye olmak veya böyle bir hizmet kurmak zorundadır. Türkiye'den farklı olarak Fransa, bu roller için çalışan başına asgari hizmet süresi belirlemez.

Kısa cevap

• Önleme görevi: işveren, varsa sosyal ve ekonomik komitenin (CSE) görüşünü aldıktan sonra (R. 4644-1), korunma ve önleme faaliyetleri için bir veya daha fazla yetkin çalışan (salariés désignés compétents) görevlendirir (L. 4644-1). Çalışan başına asgari saat şartı ve yasal bir uzmanlık sınıfı yoktur.
• İşletme içi yetkinlik yetersizse: işveren, CSE'nin görüşünü aldıktan sonra kendi işletmeler arası hizmetindeki veya resmi makamlara kayıtlı dış önleme uzmanlarından (intervenants en prévention des risques professionnels, IPRP) yararlanabilir; ayrıca INRS destekli CARSAT önleme birimlerine, inşaat sektörü önleme kuruluşu OPPBTP'ye veya Ulusal Çalışma Koşullarını İyileştirme Ajansına (ANACT) başvurabilir (L. 4644-1).
• İş sağlığı: her işveren bir SPST kurar veya böyle bir hizmete üye olur (L. 4622-1); giderler işverenlerce karşılanır (L. 4622-6).
• Büyüklük eşiği: izlenen çalışan sayısı 500 veya üzerine ulaştığında özerk (işletme içi, grup veya işyeri düzeyinde) bir hizmet kurulabilir (D. 4622-5); daha küçük işverenler işletmeler arası bir hizmete (SPSTI) katılır.
• Çalışanları kim muayene eder: işyeri hekimleri (médecins du travail) ile onların yetkisi altında görev yapan iş birliği hekimleri, asistan hekimler ve hemşireler (L. 4622-8).

İki ayrı yükümlülük: önleme yetkinliği ve iş sağlığı

Fransız iş sağlığı ve güvenliği (İSG) mevzuatı, günlük önleme çalışmalarını yürüten kişiyi sağlık hizmetinden ayırır.

Görevlendirilmiş yetkin çalışan

Fransız İş Kanununun (Code du travail) L. 4644-1 maddesi, işverenin mesleki risklerden korunma ve bu risklerin önlenmesi faaliyetleriyle ilgilenmek üzere bir veya daha fazla yetkin çalışan görevlendirmesini şart koşar. Bu çalışanlar, sosyal ve ekonomik komite üyeleriyle aynı koşullarda sağlık ve güvenlik eğitimi alır (L. 2315-16 ile L. 2315-18 arası maddelere atıf yapan L. 4644-1). CSE bulunan işyerlerinde CSE'nin görüşü alındıktan sonra görevlendirilirler, görevleri için gerekli zamana ve araçlara sahip olmaları gerekir ve önleme faaliyetleri nedeniyle ayrımcılığa uğrayamazlar (R. 4644-1). L. 4121-3 kapsamında risk değerlendirmesine ve mesleki risklerin değerlendirilmesine ilişkin tek belgeye (DUERP) katkıda bulunurlar. Küçük bir işletmede görevlendirilen kişi genellikle bu işi kısmi zamanlı yürüten bir yönetici veya teknisyendir; büyük bir tesiste ise Code du travail bu terimi kullanmasa da görev çoğunlukla işletme içi sağlık, güvenlik ve çevre (HSE) birimi tarafından yürütülür.

Şirket gerekli yetkinliğe sahip değilse işveren, CSE'nin görüşünü aldıktan sonra kısa cevap bölümünde açıklanan dış önleme uzmanlarından yararlanabilir. Dış destek alınması işverenin yasal sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

İş sağlığı ve önleme hizmeti (SPST)

SPST'nin temel görevi, çalışanların sağlığının yaptıkları iş nedeniyle bozulmasını önlemektir. Hizmet; işverenlere, çalışanlara ve temsilcilere danışmanlık yapar, risk değerlendirmesine yardımcı olur, çalışanların sağlığını maruz kaldıkları risklere göre izler ve çalışanların istihdamda tutulmasına katkıda bulunur (L. 4622-2). Çok disiplinli ekibinde işyeri hekimleri, iş birliği yapan hekimler, iş hekimliği uzmanlık öğrencileri (asistan hekimler), önleme uzmanları (IPRP) ve hemşireler yer alır; ekibi işyeri hekimleri yönetir ve koordine eder (L. 4622-8).

İşletmeler arası bir hizmete üyelik, izlenen çalışan sayısıyla orantılı bir aidatla ödenir; tamamlayıcı hizmetler ayrıca faturalandırılır (L. 4622-6).

Fransa'nın AB çerçevesi ve Türkiye ile karşılaştırması

89/391/AET sayılı Direktif, işverenlerin koruyucu ve önleyici hizmetler için çalışanlar görevlendirmesini veya yetkin dış hizmetlerden yararlanmasını ister ve ayrıntıları üye devletlere bırakır. Fransa bunu görevlendirilmiş yetkin çalışan ve zorunlu iş sağlığı ve önleme hizmeti üyeliğiyle uygular. Türkiye ise nicelik bakımından daha ayrıntılı bir kural koyar: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 6. maddesi, işverenin bünyesinde çalıştırarak veya dışarıdan hizmet alarak bir iş güvenliği uzmanı ve bir işyeri hekimi görevlendirmesini zorunlu kılar; İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlediği asgari çalışma sürelerine uyulmasını şart koşar. İşveren bu hizmetleri ancak 6. maddede belirlenen şartlar altında bizzat üstlenebilir.

Sık yapılan hatalar

• Küçük bir işletmenin kimseyi görevlendirmesi gerekmediğini sanmak. Her iki yükümlülük de ilk çalışandan itibaren geçerlidir.
• İşyeri hekimini güvenlik yöneticisi gibi görmek. Hekim danışmanlık yapar ve sağlığı izler; önleme kararları işverene ve görevlendirdiği çalışana aittir.
• CSE'nin görüşünü almadan dış danışmanla çalışmak. Hem yetkin çalışanın görevlendirilmesi hem de dış önleme uzmanlarından yararlanılması, CSE bulunan işyerlerinde CSE'nin önceden görüşünün alınmasını gerektirir (R. 4644-1 ve L. 4644-1).

excodex'te ilgili yazılar

• Fransa'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Fransa'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri zorunlu mudur?
• Fransa'da yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mudur ve ne sıklıkla yenilenmelidir?
• Görevlendirmeler ve bildirim süreleri: İSG mevzuatı karşılaştırması

Standartlar ve ek kaynaklar

• Code du travail, L. 4644-1, R. 4644-1, L. 4622-1, L. 4622-2, L. 4622-6, L. 4622-8, D. 4622-1 ve D. 4622-5 maddeleri: Code du travail numérique
• Loi n° 2021-1018 du 2 août 2021 pour renforcer la prévention en santé au travail (iş sağlığında önlemeyi güçlendirmeye ilişkin 2 Ağustos 2021 tarihli Kanun)
• 89/391/AET sayılı Konsey Direktifi, madde 7 (koruyucu ve önleyici hizmetler)
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (Türkiye, RG 30.06.2012), madde 6: mevzuat.gov.tr

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.