Fransa'da iş sağlığı ve güvenliği kurallarını ihlal etmenin cezaları nelerdir?

Fransa'da Fransız İş Kanununun (Code du travail) temel iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kurallarını kişisel kusuruyla ihlal eden işveren veya yetki devrettiği kişi, ilgili çalışan sayısı kadar ayrı ayrı uygulanan 10.000 EUR adli para cezasıyla, suçun tekrarında ise bir yıl hapis ve 30.000 EUR para cezasıyla karşı karşıya kalır (L. 4741-1). İş müfettişleri ayrıca tehlikeli işi durdurabilir ve bir atölyenin kapatılması için hâkime başvurabilir; çalışma idaresi müfettiş raporu üzerine idari para cezası uygulayabilir; bir çalışanın yaralanması veya ölmesi halinde ise Ceza Kanunu kapsamındaki suçlar ve daha yüksek sigorta maliyetleri devreye girer.

Kısa cevap

Bu tutarlar kanun metnine yazılmıştır ve her yıl otomatik olarak değişmez; yalnızca mevzuat metni değiştirildiğinde güncellenir.

Yaptırımlar nasıl kademelenir?

Fransız iş müfettişleri genellikle önce işverene mevzuata uyum sağlaması için süre tanır, ancak hayati tehlike bulunduğunda derhal harekete geçebilir.

1. İhtar (mise en demeure): bölge müdürü (DREETS), müfettişin raporu üzerine risklerden korunma ilkelerinin ihlalinden kaynaklanan tehlikeli bir durumun giderilmesini işverene emredebilir (L. 4721-1). Birçok teknik kararnamede de müfettişin tutanak düzenlemeden önce ihtar vermesi gerekir (L. 4721-4).
2. Doğrudan tutanak (procès-verbal): olgular ciddi veya yakın bir tehlike oluşturduğunda müfettiş önceden ihtar vermeksizin suçu tutanağa bağlayabilir (L. 4721-5).
3. İşin geçici olarak durdurulması (arrêt temporaire de travaux ou d'activité): örneğin yüksekten düşmeye karşı koruma bulunmaması, gömülme riski, korumasız asbest çalışması veya koruyucusuz makineler nedeniyle ortaya çıkan ciddi ve yakın tehlikeden çalışanı uzaklaştırmak için (L. 4731-1) ya da kanserojen, mutajen veya üreme için toksik maddelere aşırı maruziyet konusunda sonuçsuz kalan bir ihtarın ardından (L. 4721-8 ve L. 4731-2) uygulanır.
4. Acil yargı yolu (référé): müfettiş hâkime başvurur; hâkim günlük gecikme cezası (astreinte) eşliğinde ekipmanın hizmet dışı bırakılmasına, el konulmasına ya da bir atölyenin veya şantiyenin geçici olarak kapatılmasına karar verebilir (L. 4732-1).

Ceza Kanunu, hukuki sorumluluk ve sigorta sonuçları

Bir iş kazası ölüme veya yaralanmaya yol açtığında işveren, kendilerine yetki devredilmiş yöneticiler ve tüzel kişi olarak şirketin kendisi Ceza Kanunu (Code pénal) kapsamında taksirle öldürme veya taksirle yaralama suçlarından yargılanabilir (L. 4741-2'nin atıf yaptığı 221-6 ve 222-19 ve devamı maddeler). Mahkeme hükmün ilan edilmesine ve yayımlanmasına, suçun tekrarında ise kişinin belirli görevleri yürütmekten beş yıla kadar yasaklanmasına karar verebilir (L. 4741-5). Mahkeme gerçek kişileri beraat ettirse bile şirkette ağır veya tekrarlanan ihlaller tespit ederse beş yıla kadar sürecek bir tedbir planına hükmedebilir (L. 4741-11).

Bundan ayrı olarak Sosyal Güvenlik sistemi sigorta maliyetini artırabilir. Bölgesel CARSAT belirli bir süre içinde güvenlik tedbirlerinin alınması için ihtarname gönderebilir; buna uyulmazsa işverenin iş kazası sigortası prim oranı yükseltilebilir. Mahkemelerin işverenin "affedilmez kusurunu" (faute inexcusable) tespit etmesi halinde kazazede ve ailesi ek tazminat da talep edebilir.

Sık yapılan hatalar

• Yetki devrinin tüm sorumluluğu ortadan kaldırdığını sanmak. L. 4741-1 işvereni veya yetki devrettiği kişiyi hedef alır; dolayısıyla yetki ve araçlarla donatılmış yetkin bir yöneticiye yapılan gerçek bir yetki devri önemlidir, ancak işveren L. 4121-1 kapsamındaki genel yükümlülüğünü korur ve suçun ölüme veya yaralanmaya yol açtığı durumlarda mahkeme yetki devredilen kişiye kesilen para cezalarının işverence ödenmesine karar verebilir (L. 4741-2).
• 10.000 EUR tutarını üst sınır sanmak. Para cezası ilgili her çalışan için ayrı ayrı uygulanır; bu nedenle tek bir ihlal çok yüksek bir toplam tutara yol açabilir.
• CARSAT'ı dikkate almamak. CARSAT ihtarnameleri devlet teftişi değildir, ancak bunların göz ardı edilmesi sigorta primlerini artırır.

excodex'te ilgili yazılar

• Fransa'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Fransa'da temel iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı hangisidir ve kim denetler?
• Fransa'da iş kazası nasıl ve hangi süre içinde bildirilmelidir?

Standartlar ve ek kaynaklar

• Code du travail, L. 4721-1 ile L. 4732-1 arası, L. 4741-1 ile L. 4741-11 arası, L. 4752-1, L. 8114-1, L. 8115-1, L. 8115-3, R. 4121-5 ve R. 4741-1 maddeleri: Code du travail numérique
• Code pénal, madde 221-6 ve 222-19 (taksirle öldürme ve yaralama); bu yanıt hazırlanırken Ceza Kanunu metni açılamadığından buradaki ceza miktarları aktarılmamıştır
• Service-public.gouv.fr (Entreprendre), cezai ve idari yaptırımları içeren DUERP sayfası, editörlerince 22 Temmuz 2026'da doğrulanmıştır: https://entreprendre.service-public.gouv.fr/vosdroits/F35360
• Service-public.gouv.fr, Accident du travail : démarches à effectuer (iş kazasında yapılacak işlemler): https://www.service-public.gouv.fr/particuliers/vosdroits/F171
• INRS, önleme aktörü olarak Sosyal Güvenlik: https://www.inrs.fr/demarche/acteurs-institutionnels/assurance-sociale-acteur-prevention-reparation.html

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.