Belçika'da çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri zorunlu mu?

Her çalışan için zorunlu değildir. Belçika'da sağlık gözetimi; güvenlik görevinde, tetikte olma görevinde veya risk analizinde belirlenen belirli riskli bir faaliyette çalışanlar için zorunludur. Bu çalışanların işe başlamadan önce bir işe giriş sağlık değerlendirmesinden ve önleme danışmanı-işyeri hekimi tarafından İşte Esenlik Kodunun Ek I.4-5'inde belirlenen sıklıkta yürütülen periyodik gözetimden geçmesi gerekir.

Kısa cevap

• Kimler: güvenlik görevinde, tetikte olma görevinde veya belirli riskli bir faaliyette (kimyasal, fiziksel ya da biyolojik maruziyet, ergonomik zorlanma veya yüksek psikososyal risk) çalışanlar. İşyeri hekimiyle birlikte hazırlanıp Kurula sunulan risk analizinin gereksiz olduğunu gösterdiği durumlarda sağlık gözetimi aranmaz.
• İşe giriş: çalışanın göreve başlamasından veya bu tür bir göreve nakledilmesinden önce yapılan ön sağlık değerlendirmesi; işe alımın son adımı olabilir.
• İlk periyodik kontrol: her durumda 12 ay sonra, ardından riske dayalı sıklıkta.
• Tipik aralıklar: güvenlik ve tetikte olma görevleri ile birçok maruziyet için her değerlendirmeden 12 ay sonra yapılan ilave işlemlerle birlikte 24 ay; kanserojenler ve 87 dB(A) veya üzeri günlük gürültü maruziyeti için 12 ay; 85 dB(A) veya üzeri gürültü için 36 ay; 80 dB(A) veya üzeri için 60 ay.
• İşe dönüş: bu çalışanlar için en az dört haftalık devamsızlıktan sonra zorunludur; işe dönüşten itibaren on iş günü içinde yapılır.
• Maliyet ve zaman: çalışma süresi içinde, ücretli olarak, yol masrafları işverence karşılanarak ve çalışana hiçbir maliyet yansıtılmadan gerçekleştirilir.

Sağlık gözetimini tetikleyen kategoriler

Kod üç kategori tanımlar:

1. Güvenlik görevi: diğer çalışanları tehlikeye atabilecek şekilde iş ekipmanı kullanmak, motorlu araç, vinç, köprülü vinç veya kaldırma ekipmanı sürmek, tehlikeli tesisleri işletmek ya da silah taşımak.
2. Tetikte olma görevi: dikkatin dağılmasının diğer çalışanları tehlikeye atabileceği bir tesisin sürekli izlenmesi.
3. Belirli riskli faaliyet: fiziksel, biyolojik veya kimyasal bir etmene maruziyetten, ergonomik veya tekdüze tekrarlayan zorlanmadan ya da yüksek psikososyal riskten kaynaklanan tanımlanabilir bir sağlık riski.

İşveren, bu görev ve faaliyetlerin listelerini risk analizine dayanarak hazırlar, işyeri hekimine verir ve erişime hazır tutar. Hekim, işe uygunluk kararı verirken muayene sonuçlarını görevin risk analiziyle ilişkilendirir.

2019 reformundan bu yana periyodik gözetim

14 Mayıs 2019 tarihli Kraliyet Kararnamesinden bu yana periyodik gözetim; hekim tarafından yapılan sağlık değerlendirmesini, hekim veya hemşirelik personeli tarafından kimi zaman iki değerlendirme arasında yürütülen anketler, görme testleri veya odyogramlar gibi ilave tıbbi işlemlerle birleştirir.

Hekim, örneğin kazalardan sonra veya eylem değerleri aşıldığında bireyler ya da gruplar için daha sık aralık belirleyebilir; müfettişliğin tıbbi müfettişi de bunu zorunlu kılabilir. Bir çalışan birden fazla riske maruz kalıyorsa en kısa aralık uygulanır.

Diğer muayeneler ve çalışan hakları

Sağlık gözetimi kapsamında olsun veya olmasın her çalışan, işle ilgili sağlık yakınmaları için kendiliğinden başvuru muayenesi talep edebilir; hekim on iş günü içinde değerlendirme yapar. İşverenler işe alım veya istihdam sırasında başka amaçlarla diğer tıbbi testler uygulayamaz ve zorunlu muayenelerden kaçınan birini işte tutamaz. Çalışanlar, işe uygunluklarını kısıtlayan bir karara karşı itiraz öncesi görüş alma prosedürünü kullanabilir ve sosyal tıbbi müfettişe başvurabilir (başvuru 21 takvim günü içinde taahhütlü mektupla yapılır); ancak bu yollar işe giriş sağlık değerlendirmesinde uygulanmaz.

Belçika'nın diğer ülkelerle karşılaştırması

Belçika muayeneleri tanımlanmış görev kategorilerine ve riske dayalı bir tabloya bağlar. Türkiye'de ise 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 15. maddesi uyarınca genel olarak çalışanlar için sağlık muayenesi zorunludur: işe girişlerinde, iş değişikliğinde, iş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde ve çalışanın, işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla yapılır. Avrupa Birliği (AB) içinde 89/391/AET sayılı Direktif sağlık gözetimi düzenlemelerini ulusal mevzuata bırakır.

excodex'te ilgili yazılar

• Belçika'da iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
• Belçika'da işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
• Sağlık gözetimi: tıbbi muayeneler ve tetkikler

Standartlar ve ek kaynaklar

• İşte Esenlik Kodu, I. Kitap, 4. başlık (I.4-1 ila I.4-37 maddeleri) ve Ek I.4-5, 13 Haziran 2026 konsolide metni: FPS İstihdam PDF
• Periyodik sağlık gözetimi bakımından Kodda değişiklik yapan 14 Mayıs 2019 tarihli Kraliyet Kararnamesi (Moniteur belge, 11 Haziran 2019)

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.