ATEX, Avrupa Birliği dışında, örneğin Türkiye'de veya İngiltere'de de geçerli mi?

Yalnızca kısmen. ATEX, Avrupa Birliği mevzuatıdır; ancak 2014/34/AB ekipman direktifi Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) ülkelerinde (İzlanda, Lihtenştayn, Norveç), karşılıklı tanıma anlaşması yoluyla İsviçre'de ve Gümrük Birliği yoluyla Türkiye'de de uygulanır. Büyük Britanya ATEX'ten ayrılmış ve neredeyse aynı içerikteki kendi düzenlemelerini (UKEX) uygulamaktadır, ancak CE işaretli ekipmanı kabul etmeye devam etmektedir; Kuzey İrlanda AB kurallarını izler. Bunların dışındaki her yerde ATEX'in hukuki bağlayıcılığı yoktur; ulusal sistemler veya IECEx esaslı onaylar geçerlidir.

Kısa cevap

• AB Üye Devletleri: her iki direktif de ulusal mevzuat yoluyla uygulanır.
• İzlanda, Lihtenştayn, Norveç (AEA): Avrupa Komisyonunun ATEX Kılavuzu, 2014/34/AB bakımından bu ülkeleri AB toprağı gibi ele alır.
• İsviçre: 2014/34/AB, AB-İsviçre Karşılıklı Tanıma Anlaşması yoluyla uygulanır.
• Türkiye: her iki direktif de Türk yönetmeliklerine aktarılmıştır; Gümrük Birliği kapsamında Ex ekipman için CE işareti kullanılır.
• Büyük Britanya: 2016 tarihli Equipment and Protective Systems Regulations (UKEX) ürün direktifini yansıtır; CE veya UKCA işareti kabul edilir. İşyeri tarafında DSEAR 2002 geçerlidir.
• Kuzey İrlanda: Windsor Çerçevesi kapsamında AB ürün kuralları uygulanır (CE veya CE ile birlikte UKNI).
• Dünyanın geri kalanı: ATEX bir mevzuat değildir. Alıcılar ATEX isteyebilir, ancak yasal gereklilik ulusal sistemdir; bu sistem IECEx'e dayanabilir de dayanmayabilir de.

ATEX ekipman direktifinin uygulandığı yerler

Komisyonun ATEX 2014/34/AB Kılavuzu (6. baskı, Ocak 2026), direktifin AEA ülkelerinde ve uygun bir uluslararası anlaşma bulunan diğer ülkelerde uygulandığını belirtir ve İsviçre'yi (Karşılıklı Tanıma Anlaşması) ve Türkiye'yi (Gümrük Birliği Anlaşması) sayar. Aynı kılavuz, bu ülkelerde talimatlar için gereken dilleri de listeler; örneğin Norveç'te Norveççe, İsviçre'de Fransızca, Almanca ve İtalyanca, Türkiye'de Türkçe.

AB dışındaki işyeri tarafı için tablo yalnızca bu yazı için doğrulanmış mevzuatı adlandırır; diğer ülkeler için ulusal iş güvenliği mevzuatını kontrol edin.

Türkiye: her iki direktif de Türk mevzuatında

Türkiye'de her direktif için bir tane olmak üzere iki ayrı yönetmelik vardır:

• Ekipman: Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB), Resmî Gazete 30 Haziran 2016, Sayı 29758, son değişiklik 27 Haziran 2020. 2014/34/AB Direktifine uyum amacıyla hazırlanmıştır ve AB uygunluk beyanı ile CE işaretini şart koşar. Sorumlu bakanlık Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır.
• İşyeri: Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 30 Nisan 2013, Sayı 28633; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na dayanılarak, 1999/92/AT Direktifine paralel olarak çıkarılmıştır. İşveren, çalışma başlamadan önce Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlamak zorundadır.

Dolayısıyla Türkiye'ye ihracat yapan bir üretici, AB için kullandığı ATEX uygunluk değerlendirmesini ve CE işaretini aynen kullanır; yalnızca talimatların Türkçe olması gerekir. ATEX direktiflerinin Türkiye'deki karşılığı nedir? sorusu ayrıntıları verir.

Brexit sonrası Birleşik Krallık

Birleşik Krallık, AB'den ayrılmadan önce ATEX'i iç hukukuna aktarmış ve bu kuralları korumuştur. Büyük Britanya'da (İngiltere, İskoçya, Galler):

• Ekipman: genellikle UKEX olarak anılan Equipment and Protective Systems Intended for Use in Potentially Explosive Atmospheres Regulations 2016. Gereklilikler, kategoriler ve uygunluk prosedürleri 2014/34/AB'yi izler. Birleşik Krallık hükümetinin kılavuzu (Ekim 2026'da güncellenmiş), Product Safety and Metrology etc. (Amendment) Regulations 2024 ile CE işaretinin tanınmasının süresiz olarak uzatıldığını belirtir. Bu nedenle bir üretici ekipmanı Büyük Britanya pazarına CE veya UKCA işaretiyle arz edebilir; 1 Ekim 2024'ten beri bir UKCA işareti, bir AB onaylanmış kuruluşunun tamamladığı uygunluk değerlendirmesine de dayanabilir.
• İşyeri: 1999/92/AT'yi iç hukuka aktaran Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations 2002 (DSEAR). 2016 tarihli düzenlemenin denetimini HSE yapar.

Kuzey İrlanda'da, Birleşik Krallık kılavuzuna göre imal edilmiş ürünlere ilişkin ilgili AB kuralları Windsor Çerçevesi kapsamında uygulanır. Ekipmanın CE işareti taşıması gerekir; zorunlu üçüncü taraf değerlendirmesini Birleşik Krallık merkezli bir kuruluş yaptıysa ürün CE ile birlikte UKNI taşır ve UKNI hiçbir zaman tek başına kullanılmaz. Büyük Britanya'daki işaretleme seçenekleri için Diğer pazarlarda Ex sertifikasyonu yazısına bakın.

Diğer her yerde: çoğunlukla IECEx'e dayanan ulusal kurallar

Bu ülkelerin dışında bir ATEX sertifikasının veya CE işaretinin tek başına hukuki bir geçerliliği yoktur. IECEx sistemi, Ex ürünlerini AB'de satmak için yasal olarak gerekenin ATEX olduğunu ve IECEx üyesi ülkelerin çoğunun kendi ulusal işaretini vermek için yine de bir işlem gerektirdiğini belirtir. Tipik örnekler Avrasya Ekonomik Birliği'nde TR CU 012/2011 kapsamında EAC, Brezilya'da INMETRO, Çin'de CCC, Hindistan'da PESO ve ABD ile Kanada'da NEC/CEC listelemeleridir. Avrupa dışındaki pek çok alıcı şartnamelere "ATEX veya IECEx" yazar; bu bir sözleşme gerekliliğidir, mevzuat değildir. İki sistemi ATEX ve IECEx yazısında karşılaştırabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Bir ATEX sertifikasının dünya genelinde geçerli olduğunu varsaymak. ATEX sertifikası yalnızca 2014/34/AB'nin uygulandığı yerlerde hukuki bir belgedir.
• Brexit'in tüm Ex ekipman için UKCA'yı zorunlu kıldığını düşünmek. Büyük Britanya CE'yi süresiz olarak tanır; UKCA bir alternatiftir, CE'nin yerine geçmez.
• İşyeri tarafını unutmak. Bir ülke ATEX ekipmanını kabul edip bölge sınıflandırma, tesisat ve muayene için yine de kendi kurallarını uygulayabilir.

excodex'te ilgili yazılar

• ATEX nedir: iki AB direktifi 2014/34/AB ve 1999/92/AT sade bir dille
• ATEX ve IECEx: farklar, benzerlikler ve hangisine ihtiyacınız var
• Diğer pazarlarda Ex sertifikasyonu: UKEX, EAC, INMETRO, CCC, PESO ve diğerleri
• Birleşik Krallık'ta ATEX ile DSEAR arasındaki fark nedir?
• Standart sayfaları: UKEX, IECEx, Türkiye patlayıcı ortam yönetmelikleri

Standartlar ve ek kaynaklar

• Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı (Ocak 2026), coğrafi uygulama ve dillerle ilgili bölümler: single-market-economy.ec.europa.eu
• Birleşik Krallık Office for Product Safety and Standards, Büyük Britanya'da 2016 tarihli düzenlemeye ilişkin kılavuz: gov.uk
• Birleşik Krallık hükümeti, UKNI işaretinin kullanımı: gov.uk
• HSE, ATEX ve DSEAR: hse.gov.uk
• Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler ile İlgili Yönetmelik (2014/34/AB), Resmî Gazete 30 Haziran 2016, Sayı 29758: resmigazete.gov.tr; değişiklik yönetmeliği, 27 Haziran 2020, Sayı 31168: resmigazete.gov.tr
• Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 30 Nisan 2013, Sayı 28633: resmigazete.gov.tr
• IECEx, sertifikalı ekipman sistemine ilişkin sık sorulan sorular: iecex.com

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.