ATEX sertifikası zorunlu mu, yoksa yalnızca bir tavsiye mi?

2014/34/AB Direktifinin uygulandığı her yerde zorunludur, bir tavsiye değildir. Muhtemel patlayıcı ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmış ekipman, koruyucu sistem ve bileşenler ancak direktifi karşılıyorsa piyasaya arz edilebilir veya hizmete alınabilir; bu da tamamlanmış bir uygunluk değerlendirmesi, bir AB uygunluk beyanı ve CE ile Ex işareti anlamına gelir (bileşenler bunun yerine yazılı bir uygunluk belgesi alır). Her zaman zorunlu olmayan şey üçüncü taraf sertifikasıdır: Kategori 3 ekipman ve Kategori 2 elektriksel olmayan ekipman, üreticinin kendisi tarafından değerlendirilir.

Kısa cevap

• Yasal yükümlülük: 2014/34/AB Direktifi, Üye Devletlerin ürünlerin ancak uygun olmaları halinde piyasaya arz edilmesine ve hizmete alınmasına izin vermesini şart koşar (Madde 3). Yaptırımları ulusal mevzuat belirler; ağır ihlallerde bunlar cezai yaptırımları da içerebilir (Madde 40).
• Kimin onaylanmış kuruluşa ihtiyacı var: Kategori 1 ve M1 ekipman ile koruyucu sistemler ve Kategori 2 ve M2 elektrikli ekipman ile içten yanmalı motorlar, AB tip incelemesi ve buna ek olarak bir üretim modülü gerektirir.
• Kimin ihtiyacı yok: Kategori 3 ekipman (iç üretim kontrolü) ve Kategori 2 elektriksel olmayan ekipman (iç üretim kontrolü; teknik dosya bir onaylanmış kuruluşa teslim edilir).
• İşveren tarafı: 1999/92/AT Direktifi, Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) aksini gerekçelendirmedikçe, işverenin her bölgede doğru kategorideki ekipmanı kullanmasını şart koşar.
• Standartlar gönüllüdür; direktif değildir. Uyumlaştırılmış standartlar uygunluk varsayımı sağlar, ancak yasal ölçüt temel sağlık ve güvenlik gereklilikleridir.
• AB, AEA, İsviçre ve Türkiye dışında ATEX bir mevzuat değildir; başka ulusal kurallar uygulanır.

Uygulamada "zorunlu" ne anlama gelir

Yükümlülük, ürünü AB pazarında piyasaya arz eden veya hizmete alan kişiye aittir. Madde 6'ya göre üretici, ürünü Ek II'deki temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerine göre tasarlamak ve imal etmek, teknik dokümantasyonu hazırlamak, kategoriye uygun uygunluk değerlendirmesini yapmak (Madde 13), AB uygunluk beyanını düzenlemek ve CE işaretini iliştirmek zorundadır. Avrupa Komisyonunun ATEX Kılavuzu (6. baskı, Ocak 2026), ekipman veya koruyucu sistemler piyasaya arz edilmeden ya da hizmete alınmadan önce CE işaretinin zorunlu olduğunu belirtir. Bileşenler CE işareti yerine yazılı bir uygunluk belgesi alır.

Komisyonun ATEX sayfası, alıcıların çoğu zaman gözden kaçırdığı bir noktayı da ekler: gönüllü sertifikalar uygunluğu kanıtlamanın tanınmış bir yolu değildir. Onaylanmış kuruluş rolünün dışında hareket eden bir kuruluşun verdiği test raporu veya "uygunluk sertifikası", direktifin şart koştuğu prosedürün yerini tutmaz.

Hangi ürüne hangi yol uygulanır

ATEX ekipman kategorileri rehberi kategorilerin Ekipman Koruma Seviyeleriyle (EPL) ilişkisini, AB Tip İnceleme Belgeleri ve onaylanmış kuruluşlar rehberi ise modülleri açıklar.

Sıkça sorulan durumlar

Kendi kullanımınız için yaptığınız ekipman. Komisyon kılavuzu, kendi kullanımı için yaptığı ekipmanı hizmete alan herkesi üretici olarak kabul eder. Bölge 1 alanı için kendi emiş fanını yapan bir tesis, direktifi diğer tüm üreticiler gibi karşılamak zorundadır.

İkinci el ekipman. AB pazarında daha önce yasal olarak bulunan ve kullanılan ekipman yasal olmaya devam eder; esaslı bir değişiklik yapılmadıkça direktif yeniden uygulanmaz. AB dışından ithal edilen ve AB'de 20 Nisan 2016'dan sonra ilk kez piyasada bulundurulan kullanılmış ekipman ise 2014/34/AB'ye uygun olmak zorundadır.

Onarımlar ve yedek parçalar. Esaslı değişiklik içermeyen bir onarım ürünü yeniden kapsama sokmaz; ancak ulusal işyeri kuralları yine de bir değerlendirme gerektirebilir.

Kendi tutuşturucu kaynağı olmayan basit ürünler. El aletleri, merdivenler ve elle kumandalı vanalar direktifin kapsamı dışındadır ve Komisyon kılavuzu bu tür ürünlerin direktif kapsamında işaretlenmemesi gerektiğini belirtir. ATEX elektriksel olmayan ekipman için de geçerli mi? sorusuna bakın.

Eski, kurulu ekipman. 30 Haziran 2003'ten önce kullanılan ekipmanın 1999/92/AT Ek II, Bölüm A'daki asgari gereklilikleri karşılaması gerekiyordu, ancak kategori kurallarını karşılaması gerekmiyordu. ATEX'ten önce kurulmuş ekipman hâlâ kullanılabilir mi? sorusuna bakın.

Sık yapılan hatalar

• "Kategori 3 ATEX gerektirmez demektir." Kategori 3 de tam uygunluk ve işaretleme gerektirir; yalnızca onaylanmış kuruluş yoktur.
• Kategori 3 için AB Tip İnceleme Belgesi istemek. Böyle bir belge gerekmez; gönüllü bir sertifika üreticinin beyanının yerini tutmaz.
• Daha ucuz, Ex olmayan ekipman satın alıp sonradan gerekçelendirmek. Patlamadan Korunma Dokümanı bir sapmayı ancak gerçek bir risk değerlendirmesine dayanarak gerekçelendirebilir.

excodex'te ilgili yazılar

• ATEX nedir: iki AB direktifi 2014/34/AB ve 1999/92/AT sade bir dille
• AB Tip İnceleme Belgeleri ve onaylanmış kuruluşların açıklaması
• ATEX ekipman kategorileri 1, 2 ve 3 ve EPL'lerle ilişkileri
• Hangi ATEX ekipmanı onaylanmış kuruluş gerektirir, hangisi için üretici beyanı yeterlidir?
• Standart sayfası: ATEX 2014/34/AB; araç: Ex işaret kontrolü

Standartlar ve ek kaynaklar

• 2014/34/AB Direktifi, Madde 3, 6, 13 ve 40: EUR-Lex
• 1999/92/AT Direktifi, Madde 9 ve Ek II: legislation.gov.uk
• Avrupa Komisyonu, ATEX sayfası: single-market-economy.ec.europa.eu
• Avrupa Komisyonu, ATEX 2014/34/AB Kılavuzu, 6. baskı (Ocak 2026), kullanılmış ürünler, kendi kullanımı ve CE işaretiyle ilgili bölümler: single-market-economy.ec.europa.eu
• HSE (Birleşik Krallık), ATEX ve patlayıcı ortamlar: hse.gov.uk

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.