Patlamaya dayanıklı (explosion-proof) ve alev sızdırmaz (Ex d) aynı şey midir?
Özet
İlke aynı, sistemler farklı. "Explosion-proof" (patlamaya dayanıklı) Kuzey Amerika terimidir (UL 1203, Class I Division 1); "alev sızdırmaz Ex d" IEC ve ATEX terimidir (IEC 60079-1). İkisi de iç patlamayı içinde tutar, ancak standart, deney, kablolama ve işaretler farklıdır.
Aynı ilkeyi kullanırlar, ancak iki farklı sertifikasyon sistemine aittirler. "Explosion-proof" (patlamaya dayanıklı; çoğu zaman "explosionproof" diye bitişik yazılır), bir iç patlamaya dayanan ve bu patlamanın dışarıdaki gazı tutuşturmasını önleyen bir muhafaza için kullanılan Kuzey Amerika terimidir; Class I, Division 1 için UL 1203 gibi standartlara göre sertifikalandırılır. "Alev sızdırmaz", yani "d" koruma tipi, IEC ve ATEX terimidir; IEC 60079-1'e göre sertifikalandırılır ve Ex db olarak işaretlenir. Yapım kuralları, deneyler, kablolama yöntemleri ve işaretler farklıdır; bu nedenle bir sisteme göre sertifikalandırılmış bir ürün diğerinde kendiliğinden kabul görmez.
Kısa cevap
- Aynı fikir: ikisi de gazın sağlam bir muhafaza içinde tutuşmasına izin verir ve kaçan gazları dar birleşimlerde soğutarak alevin dışarı çıkmasını önler; dış yüzeyi de tutuşma sıcaklığının altında tutar.
- Farklı belgeler: patlamaya dayanıklı ekipman UL 1203 (ABD) veya CSA C22.2 No. 30 (Kanada) standardına göre sertifikalandırılır ve Division sistemine göre monte edilir; alev sızdırmaz ekipman IEC 60079-1'e (ve onun ABD ve Kanada bölge versiyonlarına) göre sertifikalandırılır ve bölgelere monte edilir.
- Farklı gaz grupları: Class I Group A, B, C, D karşısında IIC, IIB, IIA. IIC, Group A ve B'nin toplamına, IIB Group C'ye, IIA Group D'ye karşılık gelir.
- Farklı kablolama: Division sistemindeki patlamaya dayanıklı tesisatlar sızdırmazlık parçaları (sealing fittings) olan dişli conduit borusu kullanır; IEC alev sızdırmaz tesisatlar normalde sertifikalı alev sızdırmaz kablo rakorları veya sızdırmazlıklı conduit kullanır.
- Nerede kabul edilir: bir IEC
Ex dbürününün ABD'de veya Kanada'da kullanılabilmesi için Kuzey Amerika listelemesi (listing) gerekir; UL patlamaya dayanıklı bir ürünün Avrupa ve IECEx ülkeleri için ATEX veya IECEx sertifikası gerekir. - Dil tuzağı: birçok kişi her Ex ekipman için "explosion-proof" (Türkçede "exproof") der. Bir Ex e veya Ex i ürün patlamaya karşı korumalıdır, patlamaya dayanıklı değildir.
Her terim ne anlama gelir
ABD federal mevzuatı (29 CFR 1910.399) patlamaya dayanıklı cihazı şöyle tanımlar: içinde belirli bir gazın veya buharın patlamasına dayanabilen bir kasa içine alınmış, çevredeki gazın kıvılcımlar, parlamalar veya bu patlama nedeniyle tutuşmasını önleyen ve dış sıcaklığı çevredeki ortamı tutuşturmayacak düzeyde çalışan cihaz. NFPA 70 Madde 505 ve IEC 60079-1 alev sızdırmaz muhafazayı neredeyse aynı şekilde tanımlar: içine sızmış bir karışımın iç patlamasına dayanır ve patlamanın dışarıya iletilmesini önler.
IEC sisteminde "d" harfini bir koruma seviyesi izler: db Bölge 1 için EPL Gb, dc Bölge 2 için Gc sağlar; da ise yalnızca taşınabilir gaz dedektörlerinin katalitik sensörleri için vardır. Kuzey Amerika Division ekipmanında böyle seviyeler yoktur; "explosionproof", işaretli gruplar için Class I, Division 1'e uygun demektir. UL 1203 (baskı 6) Class I, Zone 1, Group IIA, IIB ve IIC için patlamaya dayanıklı ekipmanı da kapsar; dolayısıyla terim kesin olarak Division alanlarıyla sınırlı değildir.
İki sistemin farklılaştığı noktalar
| Konu | Patlamaya dayanıklı (Kuzey Amerika, Division) | Alev sızdırmaz Ex d (IEC, ATEX, bölge) |
|---|---|---|
| Ana standart | UL 1203 (baskı 6, 2023); CSA C22.2 No. 30 | IEC 60079-1; Kuzey Amerika'da bölge kullanımı için UL 60079-1 ve CSA C22.2 No. 60079-1 |
| Alan sistemi | Class I, Division 1 ve 2 | Bölge 1 ve 2 (db), Bölge 2 (dc) |
| Gaz grupları | A (asetilen), B (hidrojen), C (etilen), D (propan) | IIC, IIB, IIA |
| Tipik işaret | Class I, Div 1, Groups C, D, T4 | II 2 G Ex db IIB T4 Gb; ABD'de Class I, Zone 1, AEx db IIB T4 Gb |
| Kablolama | Dişli rijit conduit; NEC'in istediği yerlerde, örneğin muhafazaya 18 inç mesafe içinde sızdırmazlık parçaları | Sertifikalı Ex d kablo rakorları (gereken yerlerde bariyer rakorlar) veya sızdırmazlıklı conduit |
| Dişli girişler | Çoğunlukla NPT | Yalnızca metrik veya NPT (IEC 60079-1:2014); diş tipi ve ölçüsü muhafaza üzerinde, etikette veya talimatlarda belirtilir |
Deney yöntemleri de ayrıntıda farklıdır: referans basınç ölçümü, aşırı basınç deneyleri, izin verilen aralıklar ve alev iletmeme deneylerinde kullanılan karışımlar. ABD Maden Güvenliği ve Sağlığı İdaresi (MSHA), madencilik ekipmanına ilişkin kendi patlamaya dayanıklılık kurallarını IEC 60079-1 ile karşılaştırdığı 2005 tarihli incelemesinde farklı deney basınçları, aralık sınırları ve kabul ölçütleri bulmuş, ancak iki alev iletmeme deney yönteminin güvenlik katsayılarını esasen eşdeğer kabul etmiştir. Kullanıcı açısından önemli olan hangisinin daha iyi olduğu değil, sertifikanın sahada kullanılan sisteme uyması gerektiğidir.
Ekipmanın iki sistem arasında kullanılması
ABD'de. NEC, bölge ekipmanını Division alanlarında yalnızca belirli sınırlar içinde kabul eder. Örneğin 2008 NEC metni (501.5), Bölge 0, 1 veya 2 için listelenmiş ekipmana Division 2'de, Division 1'de ise yalnızca Bölge 0 için listelenmiş ekipmana izin veriyordu; yerel olarak kabul edilen baskıyı kontrol edin. Bu nedenle Bölge 1 için listelenmiş alev sızdırmaz bir AEx db motor, Division 1 konumu için yeterli değildir; ya alan bölgelere göre yeniden sınıflandırılmalı ya da motorun Division 1 patlamaya dayanıklı listelemesi olmalıdır.
Avrupa'da ve IECEx ülkelerinde. UL listeli patlamaya dayanıklı bir muhafaza ATEX ekipmanı değildir. Bir Bölge 1'e monte edilebilmesi için 2014/34/AB Direktifi kapsamında AB tip incelemesinden geçmesi veya IECEx'in kabul edildiği yerlerde bir IECEx sertifikası alması gerekir.
Çift sertifikasyon yaygındır: birçok üretici aynı tasarımı her iki sisteme göre sertifikalandırır ve her iki işareti de etikette gösterir. Her işaret yalnızca kendi sisteminde geçerlidir.
Örnek: Teksas'taki bir proje, Class I, Division 1, Group D alanı için bir buat şart koşar. Yalnızca IECEx ve ATEX sertifikaları olan Ex db IIB T6 Gb bir kutu, alev sızdırmaz olmasına rağmen kabul edilemez. Class I, Division 1, Group C ve D için patlamaya dayanıklı olarak listelenmiş (veya çift sertifikalı) ve NEC'in istediği şekilde conduit sızdırmazlıklarıyla monte edilmiş bir kutu gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Her Ex ürünü "patlamaya dayanıklı" diye adlandırmak. Artırılmış emniyet, kendinden emniyet ve basınçlandırma patlamaya dayanıklı tasarımlar değildir ve başka montaj kurallarına tabidir.
- IIB'nin Group B, C, D'ye eşit olduğunu varsaymak. Group B hidrojendir ve IIC'dir. IIB yalnızca Group C'ye karşılık gelir.
- Kablolama yöntemlerini karıştırmak. Division conduit sistemini bir IEC rakor girişine bağlamak veya tersi, sertifikalı adaptörler ve doğru diş tipi gerektirir; bkz. Ex d girişlerinde diş adaptörleri.
excodex'te ilgili yazılar
- Bir bakışta Ex koruma yöntemleri: d, e, i, p, m, o, q, n ve t
- Alev sızdırmaz muhafazalar (Ex d): alev yolları iç patlamayı nasıl durdurur
- Kuzey Amerika tehlikeli konum onayları: NEC 500/505/506, UL, CSA ve FM
- Patlamaya dayanıklı (exproof) ile kendinden emniyetli (Ex i) arasındaki fark nedir?
- Standart sayfaları: IEC 60079-1, NEC 500 ile 506
Standartlar ve ek kaynaklar
- IEC 60079-1:2014, alev sızdırmaz muhafazalarla "d" ekipman koruması (metin ABD federal mevzuatına atıfla dahil edilmiştir): law.resource.org
- UL 1203 (baskı 6, 2023), tehlikeli (sınıflandırılmış) konumlar için patlamaya dayanıklı ve toz tutuşmasına dayanıklı elektrikli ekipman: webstore.ansi.org
- NFPA 70 (NEC) 2008 baskısı, Division konumlarında bölge ekipmanına ilişkin 501.5 (metin Public.Resource.Org tarafından kamuya açılmıştır): archive.org
- NFPA 70 (NEC), Madde 500, 501 ve 505; Class I conduit sızdırmazlık kurallarının özeti (2023 NEC, 501.15): nfpa.org kaynağı
- ABD Sahil Güvenlik Komutanlığı OCS Ulusal Uzmanlık Merkezi, Drill Down 25 (malzeme grupları) ve 26 (koruma teknikleri): dco.uscg.mil, dco.uscg.mil
- ABD OSHA, 29 CFR 1910.399, patlamaya dayanıklı (explosion-proof) cihaz tanımı: osha.gov
- MSHA, Part 6 eşdeğerlik incelemesi ve MSHA ile IEC patlamaya dayanıklı muhafaza gerekliliklerinin karşılaştırması (Aralık 2005, arşivlenmiş): webarchive.library.unt.edu
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.