Ex d tesisatta boru (conduit) sızdırmazlık elemanı ne zaman gerekir?

Boru (conduit) sızdırmazlık elemanları iki yerde gerekir: borunun ark, kıvılcım veya yüksek sıcaklıklı parça içeren explosionproof (alev sızdırmaz) bir muhafazaya girdiği yerde ve borunun tehlikeli bir konumdan çıktığı yerde. NEC 501.15'e göre Kuzey Amerika uygulamasında ilk sızdırmazlık elemanı muhafazaya 18 in. (450 mm), sınır sızdırmazlık elemanı ise sınıra 10 ft mesafe içinde olmalıdır; boru kullanan IEC tesisatları IEC 60079-14'e ve muhafaza sertifikasına uyar.

Kısa cevap

• Tutuşturucu kaynak içeren muhafazalar: normal çalışmada ark yapan, kıvılcım çıkaran veya ısınan anahtarlar, kesiciler, sigortalar, röleler, dirençler veya diğer parçaları barındıran explosionproof bir muhafazaya giren her boruyu, muhafazaya 18 in. mesafe içinde sızdırmaz hale getirin (NEC 501.15, Class I Division 1).
• Yalnızca klemens, ek veya branşman içeren ya da ark yapan kontakları hermetik sızdırmaz veya yağa daldırılmış muhafazalar: NEC'e göre sızdırmazlık elemanı yalnızca ticari ölçüsü (trade size) 2 veya daha büyük borular için gerekir.
• Birbirine yakın iki muhafaza: aralarındaki 36 in. veya daha kısa bir hat, her iki muhafazaya 18 in. mesafe içinde olmak kaydıyla tek bir sızdırmazlık elemanı kullanabilir.
• Sınırlar: Division 1 veya Division 2 konumundan çıkan bir boru, sınırın her iki tarafında 10 ft mesafe içinde sızdırmaz hale getirilir; sızdırmazlık elemanı ile sınır arasında explosionproof redüksiyon dışında rakorlu bağlantı (union), manşon, kutu veya bağlantı parçası bulunmaz. Division 2 sınır sızdırmazlık elemanının explosionproof olması gerekmez.
• Bölge sistemi (NEC 505, Kanada Elektrik Kodu, IEC): aynı fikir geçerlidir, ancak mesafeler ve istisnalar farklıdır; bazı alev sızdırmaz muhafazalar "seal not required" (sızdırmazlık elemanı gerekmez) olarak işaretlidir veya girişe çok daha yakın bir sızdırmazlık elemanı gerektirir. Ekipman işaretlemesi ve geçerli kod belirleyicidir.

Boru neden sızdırmaz hale getirilmeli

Bir boru hattı, muhafazaları birbirine ve başka alanlara bağlayan bir borudur. Sızdırmazlık elemanı olmadan üç şeyin boru boyunca ilerlemesine izin verir:

• Patlamanın kendisi. İç tutuşmadan çıkan bir alev cephesi boru boyunca başka bir muhafazaya veya tehlikeli bölgenin dışına ilerleyebilir.
• Basınç yığılması (pressure piling). Alevin önünde itilen gaz, bir sonraki muhafazadaki karışımı önceden sıkıştırır ve bu karışım daha yüksek bir başlangıç basıncından patlar. Bir hat boyunca art arda gelen patlamalar uzaktaki muhafazayı tahrip edebilir.
• Gaz ve buhar. Yanıcı gaz boru içinden tehlikeli bir konumdan tehlikeli olmayan bir konuma veya bir muhafazanın içine taşınabilir.

Sızdırmazlık elemanı, sahada iletkenlerin çevresine sertleşen bir dolgu malzemesi (compound) dökülen kısa bir haznedir. Alevi ve basınç yığılmasını durdurur ve atmosfer basıncında gaz akışını sınırlar. Bir basınç bariyeri değildir: örneğin arızalı bir enstrüman contasından gelen daha yüksek basınçlı proses akışkanı, enstrümanda bir proses (birincil) sızdırmazlığı ve geçerli kodun gerektirdiği ek önlemleri ister.

NEC Madde 501 (Class I Division'lar): sızdırmazlık elemanları nereye konur

NFPA'nın NEC 2023 bölüm 501.15 özeti başlıca durumları ortaya koyar. NFPA 70'in 2026 baskısı o tarihten bu yana yayımlanmıştır; bu nedenle yetki alanınızda kabul edilen baskıyı kontrol edin.

NEC, muhafaza sızdırmazlık elemanı ile muhafaza arasında yalnızca explosionproof rakorlu bağlantılara, manşonlara, redüksiyonlara, dirseklere, kapaklı dirseklere ve boru ticari ölçüsünden büyük olmayan L, T veya haç tipi boru gövdelerine (conduit body) izin verir. Sınıflandırılmış bir konumdan doğrudan geçen, her sınırın 12 in. ötesinden daha yakında bağlantı parçası bulunmayan ve iki ucu da sınıflandırılmamış konumlarda olan kesintisiz metal bir boru, sınır sızdırmazlık elemanı gerektirmez. Division 2'de başka muafiyetler de vardır; örneğin basınçlandırılmış bir odadan çıkan veya 501.15 koşulları altında kablolamanın kablo tavası, cablebus, havalandırmalı bara kanalı (ventilated busway), Type MI kablo veya açık kablolamaya dönüştüğü sınıflandırılmamış bir konumda sona eren borular için.

Bölge sistemi ve IEC uygulaması

NEC Madde 505 (bölgeler). 2008 NEC'te "d" veya "e" koruma tipli bir muhafazaya giren boru, "d" muhafazası sızdırmazlık elemanı gerekmediğini gösterecek şekilde işaretlenmemişse, 50 mm (2 in.) mesafe içinde bir sızdırmazlık elemanı gerektiriyordu; bölge alanındaki explosionproof (ABD tipi) ekipman 450 mm kuralına uyuyordu. Yetki alanınızda kabul edilen baskıyı kontrol edin.

Kanada. Kanada Elektrik Kodu Kural 18-108 için açıklandığı şekliyle Bölge 1 uygulaması, Bölge 1'de kıvılcım çıkaran, ark yapan veya sıcak ekipman içeren explosionproof veya alev sızdırmaz muhafazalardaki sızdırmazlık elemanları için 450 mm kullanır; yalnızca klemens, ek veya branşman içeren muhafazalarda ise sızdırmazlık elemanını yalnızca ticari ölçüsü 53 veya daha büyük borular için ister.

IEC 60079-14. IEC uygulamasında boru yaygın değildir; işin çoğunu kablo rakorları görür. Boru alev sızdırmaz muhafazalarla birlikte kullanıldığında, IEC 60079-14'te boru için alev sızdırmaz sızdırmazlık elemanlarına ilişkin ek gereklilikler içeren bir boru sistemleri maddesi ve ayrıca yapılardaki geçişler ile yanıcı malzemenin kablolama sistemleri boyunca geçişinin önlenmesi konusunda başka maddeler bulunur. Sertifikalı sızdırmazlık elemanı, muhafazaya göre konumu ve dolgu malzemesi standarttan, muhafaza sertifikasından ve sızdırmazlık elemanının talimatlarından alınır.

Sık yapılan hatalar

• Sızdırmazlık elemanının muhafazadan fazla uzakta olması veya muhafaza ile sızdırmazlık elemanı arasına bir buat konması.
• Kablolar çekildikten sonra dolgu malzemesinin dökülmemesi; bu durumda sızdırmazlık elemanı boş bir bağlantı parçasıdır.
• Birincil sızdırmazlık veya tahliye sağlamak yerine sızdırmazlık elemanını proses basıncına karşı gaz geçirmez saymak.
• Borunun sınıflandırılmış alandan bir kontrol odasına doğru çıktığı yerde sınır sızdırmazlık elemanını unutmak.

excodex'te ilgili yazılar

• Alev sızdırmaz muhafazalar (Ex d): alev yolları iç patlamayı nasıl durdurur
• Kuzey Amerika tehlikeli konum onayları: NEC 500/505/506, UL, CSA ve FM
• IEC 60079-14'e göre Ex tesisatın temelleri
• Alev sızdırmaz (Ex d) muhafazada basınç yığılması (pressure piling) nedir?
• Standart sayfaları: NEC 500 ile 506, IEC 60079-14

Standartlar ve ek kaynaklar

• NFPA 70, National Electrical Code, bölüm 501.15 (Class I konumlarda sızdırmazlık) ve bölüm 505.16 (bölge konumları).
• IEC 60079-14, elektrik tesisatlarının tasarımı, seçimi ve kurulumu (boru sistemleri, alev sızdırmaz sızdırmazlık elemanları).
• Class I konumlarda NEC 2023 boru sızdırmazlık gerekliliklerinin NFPA özeti: nfpa.org kaynak PDF
• NFPA 70 (2008), bölüm 505.16'yı içeren kamuya açık kopya: archive.org
• IAEI Magazine, Class I tehlikeli konumlarda sızdırmazlık (Kanada Elektrik Kodu, sızdırmazlık elemanlarının amaçları): iaeimagazine.org
• IEC 60079-14:2024 önizlemesi (içindekiler: boru sistemleri, alev sızdırmaz sızdırmazlık elemanları, yapılardaki geçişler): standards.iteh.ai

Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel teknik bilgidir. Geçerli standartların, ekipman sertifikalarının ve talimatlarının, ulusal mevzuatın veya yetkin bir kişinin değerlendirmesinin yerini tutmaz.