İş Güvenliği Uluslararası çerçeve ve ülke rehberleri
Birleşik Krallık'ta iş sağlığı ve güvenliği: mevzuat, yetkili kurumlar ve işveren yükümlülükleri
Özet
Büyük Britanya'da genel yükümlülükleri 1974 tarihli Health and Safety at Work etc. Act belirler, HSE veya yerel yönetimler uygular; Kuzey İrlanda'da 1978 tarihli paralel Order'ı HSENI uygular. Temel kurallar: risk değerlendirmesi (MHSWR 1999), RIDDOR bildirimi, DSEAR, COMAH, COSHH.
Birleşik Krallık'ta iş sağlığı ve güvenliği (İSG) mevzuatı, Büyük Britanya'da (İngiltere, İskoçya ve Galler) 1974 tarihli Health and Safety at Work etc. Act'e (HSWA), Kuzey İrlanda'da ise 1978 tarihli Health and Safety at Work (Northern Ireland) Order'a dayanır. Büyük Britanya'da mevzuatı Birleşik Krallık Sağlık ve Güvenlik İdaresi (Health and Safety Executive, HSE) ve yerel yönetimler, Kuzey İrlanda'da ise Kuzey İrlanda Sağlık ve Güvenlik İdaresi (HSENI) uygular. İşveren, çalışanlarının sağlığını, güvenliğini ve refahını (welfare) makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadarıyla (so far as is reasonably practicable) sağlamak, riskleri değerlendirmek, yetkin destek görevlendirmek, çalışanların görüşlerini almak ve ciddi olayları RIDDOR kapsamında bildirmekle yükümlüdür.
Bu rehber yasal çerçeveyi, yetkili kurumları, işveren ve çalışan yükümlülüklerini, bildirim sürelerini, cezaları ve kimyasallar, patlayıcı ortamlar ve büyük kaza tehlikesi olan tesisler için özel düzenlemeleri özetler; Birleşik Krallık'ı AB çerçevesi ve Türkiye ile karşılaştırır. Aksi belirtilmedikçe atıf yapılan hükümler Büyük Britanya'da geçerlidir; Kuzey İrlanda'nın paralel ama ayrı bir mevzuatı vardır.
Öne çıkanlar
- 1974 tarihli Health and Safety at Work etc. Act, Büyük Britanya'daki temel İSG kanunudur; ayrıntılı yükümlülüklerin çoğu, bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 (MHSWR) gibi yönetmeliklerde yer alır.
- Sanayi, inşaat ve tehlikeli işlerin çoğunda mevzuatı HSE; mağaza, büro, depo, yiyecek-içecek hizmetleri ve otel gibi işyerlerinde yerel yönetimler uygular (Health and Safety (Enforcing Authority) Regulations 1998); Kuzey İrlanda'da yetkili kurum HSENI'dir.
- Her işveren riskleri değerlendirmek zorundadır; beş veya daha fazla çalışanı olan işveren ayrıca önemli bulguları kayda geçirmek ve yazılı bir sağlık ve güvenlik politikasına sahip olmak zorundadır.
- Birleşik Krallık mevzuatı işverene yardımcı olacak "bir veya daha fazla yetkin kişi" ister, ancak olağan işyerleri için adı belirlenmiş bir iş güvenliği profesyoneli veya işyeri hekimi öngörmez; HSE tarafından atanmış hekimler yalnız belirli tıbbi gözetim durumlarında (örneğin asbest, kurşun, iyonlaştırıcı radyasyon) gereklidir.
- RIDDOR 2013'e göre ölümler, belirlenmiş yaralanmalar ve tehlikeli olaylar gecikmeksizin haber verilmeli ve 10 gün içinde raporlanmalıdır; yedi günü aşan iş göremezliğe yol açan yaralanmalar 15 gün içinde raporlanır; kayıtlar en az üç yıl saklanır.
- HSWA kapsamındaki suçların çoğu için İngiltere ve Galler'de para cezasının üst sınırı yoktur, gerçek kişilere iki yıla kadar hapis cezası verilebilir; HSE esaslı bir ihlal tespit ettiğinde saatlik 188 sterlin (HSE'nin Nisan 2026'da yayımladığı ücret) müdahale ücreti talep eder.
Yasal çerçeve: 1974 tarihli Kanun ve ona dayanan yönetmelikler
HSWA hedef belirleyen (goal-setting) bir kanundur. 2. bölüm (section) her işverene, tüm çalışanlarının işteki sağlığını, güvenliğini ve refahını makul ölçüde uygulanabilir olduğu kadarıyla sağlama yönünde genel bir yükümlülük yükler ve bunun neleri kapsadığını sayar: güvenli tesis ve makineler (plant) ile güvenli çalışma sistemleri, eşya ve maddelerin güvenli elleçlenmesi ve depolanması, bilgilendirme, talimat, eğitim ve nezaret, güvenli erişimi olan güvenli bir işyeri ve yeterli sosyal tesisler. 3. bölüm bu yükümlülüğü yükleniciler ve halk gibi çalışan olmayan kişilere de genişletir. 7. bölüm çalışanların kendilerine ve başkalarına karşı makul özeni göstermesini ve işverenle iş birliği yapmasını ister.
"Makul ölçüde uygulanabilir" (reasonably practicable), riskin, onu kontrol etmenin maliyeti, süresi ve zahmetiyle tartılması anlamına gelir. Kanunun 40. bölümüne göre böyle bir yükümlülükle ilgili kovuşturmada, daha fazlasını yapmanın makul ölçüde uygulanabilir olmadığını ispat etmek sanığa düşer. İspat yükünün bu şekilde tersine çevrilmesi Birleşik Krallık hukukunun ayırt edici bir özelliğidir.
Ayrıntılı yükümlülükler yönetmeliklerde (regulations) yer alır. Onaylı uygulama kodları (Approved Codes of Practice, ACOP) yönetmeliklerin bir alt basamağındadır: Kanunun 17. bölümüne göre bir ACOP'a uymamak tek başına suç değildir, ancak sanık mevzuata başka bir yolla uyulduğunu göstermedikçe mahkeme bu uymamayı ihlalin kanıtı sayabilir. Bunun altındaki HSE rehberleri tavsiye niteliğindedir.
| Yönetmelik (Büyük Britanya) | Kapsadığı konular |
|---|---|
| Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 (MHSWR) | Risk değerlendirmesi, risklerden korunma ilkeleri, yetkin destek, sağlık gözetimi, acil durum prosedürleri, eğitim |
| Workplace (Health, Safety and Welfare) Regulations 1992 | İşyeri koşulları ve sosyal tesisler |
| Provision and Use of Work Equipment Regulations 1998 (PUWER) | İş ekipmanı, bakım, eğitim |
| Lifting Operations and Lifting Equipment Regulations 1998 (LOLER) | Kaldırma işleri ve kapsamlı muayene (thorough examination) |
| Work at Height Regulations 2005 | Yüksekte çalışmanın planlanması ve ekipmanı |
| Control of Substances Hazardous to Health Regulations 2002 (COSHH) | Kimyasal ve biyolojik sağlık riskleri, maruziyet kontrolü, sağlık gözetimi |
| Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations 2002 (DSEAR) | Yangın ve patlama riskleri, bölge sınıflandırması, Ex ekipman seçimi |
| Reporting of Injuries, Diseases and Dangerous Occurrences Regulations 2013 (RIDDOR) | Olayların bildirimi ve kaydı |
| Construction (Design and Management) Regulations 2015 (CDM) | İnşaatta yükümlüler ve planlama |
| Control of Major Accident Hazards Regulations 2015 (COMAH) | Büyük kaza tehlikesi olan kuruluşlar (Seveso III) |
| Personal Protective Equipment at Work Regulations 1992 | KKD'nin sağlanması ve kullanımı |
Sık uygulanan diğer yönetmelikler arasında Electricity at Work Regulations 1989, Manual Handling Operations Regulations 1992, Health and Safety (Display Screen Equipment) Regulations 1992, Confined Spaces Regulations 1997, Control of Noise at Work Regulations 2005, Control of Vibration at Work Regulations 2005, Control of Asbestos Regulations 2012, Control of Lead at Work Regulations 2002, Ionising Radiations Regulations 2017 ve Health and Safety (First-Aid) Regulations 1981 bulunur. İşyerlerinde yangın güvenliğinin kendine ait bir düzenlemesi vardır: İngiltere ve Galler'de Regulatory Reform (Fire Safety) Order 2005, İskoçya'da Fire (Scotland) Act 2005.
Resmi adlar İngilizcedir ve legislation.gov.uk değişiklikleri işlenmiş (konsolide) metinleri yayımlar. Kuzey İrlanda'daki karşılıklar ayrı düzenlemelerdir; örneğin Management of Health and Safety at Work Regulations (Northern Ireland) 2000 ve Reporting of Injuries, Diseases and Dangerous Occurrences Regulations (Northern Ireland) 1997. Kuzey İrlanda metinleri büyük ölçüde benzer ama aynı değildir; bu nedenle oradaki işverenler Kuzey İrlanda sürümünü ve HSENI rehberlerini kontrol etmelidir.
İSG mevzuatını kim uygular: HSE, yerel yönetimler ve diğer düzenleyici kurumlar
Büyük Britanya'da yetkili uygulayıcı kurum, işyerinin asıl faaliyetine göre belirlenir. Health and Safety (Enforcing Authority) Regulations 1998'e göre asıl faaliyetin örneğin malların perakende satışı veya toptan depolanması, büro işi, yiyecek-içecek hizmeti, konaklama, eğlence ve tüketici hizmetleri olduğu yerlerde yerel yönetimler; fabrikalar, kimya tesisleri, şantiyeler, çiftlikler ve açık deniz tesisleri dahil diğer tüm yerlerde HSE yetkilidir. Nükleer sahaları Nükleer Düzenleme Ofisi (Office for Nuclear Regulation, ONR), demiryolu güvenliğini Demiryolu ve Karayolu Ofisi (Office of Rail and Road, ORR) düzenler.
Kanunun 20. bölümüne göre müfettişler işyerlerine girebilir (durum tehlikeli olabilecekse her zaman), inceleme ve soruşturma yapabilir, bazı şeylerin dokunulmadan bırakılmasını isteyebilir, ölçüm yapabilir, fotoğraf çekebilir, numune alabilir ve sorulara cevap verilmesini zorunlu tutabilir. İki resmi bildirim merkezi önemdedir:
- İyileştirme bildirimi (improvement notice, HSWA 21. bölüm): müfettiş, bir kişinin mevzuatı ihlal ettiği ya da ihlalin devam etmesi veya tekrarlanması muhtemel biçimde ihlal etmiş olduğu kanaatindeyse düzenlenir; ihlalin belirtilen süre içinde giderilmesini ister.
- İşin durdurulması bildirimi (prohibition notice, 22. bölüm): bir faaliyet ciddi kişisel yaralanma riski taşıdığında düzenlenir; faaliyeti, eksiklikler giderilene kadar hemen veya belirtilen sürenin sonunda durdurur.
HSE'nin yetkili uygulayıcı kurum olduğu yerlerde müfettiş esaslı bir ihlal (material breach) tespit edip bunu yazılı olarak bildirirse, yükümlü, Health and Safety and Nuclear (Fees) Regulations 2022'nin 23. maddesi uyarınca müfettişin harcadığı süre için müdahale ücreti (fee for intervention, FFI) öder. HSE, FFI ücretini saatlik 188 sterlin olarak gösterir (ücretler sayfası 1 Nisan 2026'da güncellendi). İngiltere ve Galler'de kovuşturmayı HSE veya yerel yönetim başlatır; İskoçya'da kovuşturma kararını, düzenleyici kurumun raporu üzerine İskoçya savcılık teşkilatı Crown Office and Procurator Fiscal Service (COPFS) verir.
İşveren ve çalışan yükümlülükleri, yetkin destek ve İSG hizmetleri
Büyük Britanya'da işverenin başlıca yükümlülükleri şunlardır:
- Organizasyonu ve düzenlemeleriyle birlikte yazılı bir sağlık ve güvenlik politikası hazırlamak (HSWA 2(3). bölüm) ve bunu çalışanların bilgisine sunmak. Beşten az çalışanı olan işverenler, Employers' Health and Safety Policy Statements (Exception) Regulations 1975 uyarınca yazılı beyan yükümlülüğünden muaftır.
- Uygun ve yeterli bir risk değerlendirmesi yapmak ve beş veya daha fazla kişi çalıştırılıyorsa önemli bulguları kayda geçirmek (MHSWR 3. madde).
- Risklerden korunma ilkelerini uygulamak; planlama, organizasyon, kontrol, izleme ve gözden geçirme düzenlemelerini kurmak (MHSWR 4. ve 5. maddeler).
- Kendisine yardımcı olacak bir veya daha fazla yetkin kişi görevlendirmek (MHSWR 7. madde); dışarıdan bir danışman yerine yetkin bir çalışanı tercih etmek.
- Ciddi ve yakın tehlike için prosedürler ile ilk yardım düzenlemelerini oluşturmak (MHSWR 8. madde; First-Aid Regulations 1981).
- Bilgilendirme, talimat, eğitim ve nezaret sağlamak, çalışanların görüşlerini almak, sağlık ve güvenlik mevzuatı afişini asmak veya broşürünü vermek (Health and Safety Information for Employees Regulations 1989) ve olayları RIDDOR kapsamında bildirmek.
- Employers' Liability (Compulsory Insurance) Act 1969'un gerektirdiği durumlarda işveren sorumluluk sigortası yaptırmak; bu yükümlülük çalışanı olan işverenlerin çoğunu kapsar.
İşyerinde yangın güvenliği ayrı bir yükümlülüktür: İngiltere ve Galler'de Regulatory Reform (Fire Safety) Order 2005 kapsamındaki yangın risk değerlendirmesini HSE değil, ağırlıklı olarak yerel itfaiye ve kurtarma idaresi denetler.
İSG hizmetleri. Birleşik Krallık mevzuatı iş güvenliği profesyonellerini nitelik, çalışan sayısı veya tehlike sınıfına göre öngörmez ve olağan işyerleri için işyeri hekimi şartı koymaz. MHSWR 7. maddeye göre yeterli eğitim ve deneyime veya bilgiye ve diğer niteliklere sahip kişi yetkindir; yetkin kişilerin sayısı ve ayırdıkları süre, işletmenin büyüklüğüne ve risklerine uygun olmalıdır. HSE yetkin kişiyi, sağlık ve güvenliği yönetmek için gerekli beceri, deneyim ve bilgiye sahip kişi olarak tanımlar; bazı yönetmelikler belirli işler için ek eğitim veya deneyim şartları koyar. HSE tarafından atanmış hekimler (appointed doctors) yalnız yönetmeliklerin tıbbi gözetim istediği durumlarda, örneğin asbest, kurşun ve iyonlaştırıcı radyasyon işlerinde gereklidir.
Çalışanlar makul özeni göstermek, iş birliği yapmak, ekipmanı ve KKD'yi aldıkları eğitime uygun kullanmak ve ciddi tehlikeleri ve eksiklikleri bildirmekle yükümlüdür (HSWA 7. bölüm; MHSWR 14. madde).
Risk değerlendirmesi, eğitim ve sağlık gözetimi
Risk değerlendirmesi her işveren için ve belirlenmiş yüksek riskli faaliyetlerde kendi nam ve hesabına çalışanlar için zorunludur (MHSWR 3. madde). Mevzuat sabit bir gözden geçirme aralığı belirlemez: değerlendirmenin artık geçerli olmadığından şüphelenmek için bir neden varsa veya önemli bir değişiklik olmuşsa gözden geçirilmesi gerekir. HSE rehberleri, kazalardan veya ramak kala olaylardan sonra ve çalışanlar sorun bildirdiğinde de gözden geçirmeyi önerir. Diğer yönetmelikler kapsamında COSHH, DSEAR, gürültü, elle taşıma ve ekranlı araçlar gibi özel değerlendirmeler gerekir; işveren ayrıca genç bir çalışanı işe almadan önce genç çalışanlara yönelik riskleri değerlendirmek zorundadır.
Eğitim işe alımda ve çalışanlar yeni veya artmış risklere maruz kaldığında (görev değişikliği, yeni ekipman, yeni teknoloji, yeni çalışma sistemleri) verilmeli, uygun olduğunda periyodik olarak tekrarlanmalı ve çalışma saatleri içinde verilmelidir (MHSWR 13. madde). Genel İSG eğitimi için ulusal asgari süre yoktur; özel yönetmelikler ek yükümlülükler getirir, örneğin iş ekipmanını kullananlar ve onlara nezaret edenler için PUWER 9. madde, şantiyelerde işe başlama eğitimi için CDM 2015.
Risk değerlendirmesi uygun olduğunu gösterdiğinde sağlık gözetimi zorunludur (MHSWR 6. madde); ayrıca COSHH (sağlık kayıtları en az 40 yıl saklanır), gürültü (işitme kontrolleri), titreşim, asbest, kurşun ve iyonlaştırıcı radyasyon kuralları özel olarak sağlık gözetimi ister. Tüm çalışanlar için işe giriş muayenesi veya periyodik muayene yönünde genel bir yasal şart yoktur. Gece çalışanlarına ücretsiz bir sağlık değerlendirmesi teklif edilmelidir (Working Time Regulations 1998, 7. madde) ve Equality Act 2010 (60. bölüm), Büyük Britanya'da iş teklifinden önce sağlıkla ilgili soru sorulmasını sınırlar.
RIDDOR kapsamında iş kazalarının ve meslek hastalıklarının bildirimi
Bildirimi "sorumlu kişi" (responsible person), genellikle işveren, yetkili uygulayıcı kuruma ve normalde HSE üzerinden çevrim içi olarak yapar. HSE, yalnız ölümlü kazalar ve çalışanlardaki belirlenmiş yaralanmalar için 0345 300 9923 numaralı telefondan da bildirim kabul eder.
| Olay | Süre (RIDDOR 2013) |
|---|---|
| İşle ilgili bir kaza sonucu herhangi bir kişinin ölümü; bir çalışanda belirlenmiş yaralanma; tehlikeli olay; halktan birinin tedavi için olay yerinden hastaneye götürülmesi | Gecikmeksizin haber verilir; rapor 10 gün içinde ulaşmış olmalıdır |
| Çalışanın ardışık yedi günden fazla iş göremez olması (kaza günü sayılmaz) | Kazadan itibaren 15 gün içinde raporlanır |
| Mesleki kanser ve biyolojik etkenlerden kaynaklanan hastalıklar dahil bildirilmesi gereken meslek hastalığı | Sorumlu kişi yazılı tanıyı alır almaz |
| Çalışanın ardışık üç günden fazla olağan işini yapamaması (kaza günü sayılmaz) | Yalnız kayıt (RIDDOR 12. madde), rapor yok |
Belirlenmiş yaralanmalar (specified injuries) şunları kapsar: el parmakları, başparmak ve ayak parmakları dışındaki kırıklar, uzuv kayıpları (amputasyon), kalıcı körlüğe veya görme azalmasına yol açması muhtemel yaralanmalar, beyne veya iç organlara zarar veren baş ya da gövde ezilmeleri, vücudun %10'undan fazlasını kaplayan ya da gözlere, solunum sistemine veya diğer hayati organlara zarar veren ciddi yanıklar, hastane tedavisi gerektiren saçlı deri yüzülmeleri (scalping), baş yaralanması veya asfiksinin neden olduğu bilinç kaybı ve kapalı bir alanda (enclosed space) çalışmaktan kaynaklanıp hipotermiye, ısıya bağlı hastalığa, resüsitasyona veya 24 saatten fazla hastanede kalmaya yol açan yaralanmalar. Bildirilmesi gereken bir yaralanmadan sonra bir yıl içinde meydana gelen ölüm, işle ilgili ölüm olarak raporlanır; intiharlar bildirilmez. Kayıtlar en az üç yıl saklanmalıdır (RIDDOR 12. madde). Kuzey İrlanda'da olaylar, ayrı 1997 tarihli Kuzey İrlanda yönetmeliği kapsamında HSENI'ye bildirilir.
Örnek: 2 Mart 2026 Pazartesi günü bir gıda fabrikasında bir bakım teknisyeni platformdan düşer ve bileği kırılır. Bilek kırığı belirlenmiş bir yaralanmadır; bu nedenle yönetici durumu çevrim içi form üzerinden gecikmeksizin HSE'ye bildirir ve rapor en geç 12 Mart Perşembe günü (10 gün içinde) ulaşmış olmalıdır. Teknisyende yalnız morarma olsaydı ama 3-11 Mart arasında işe gelemeseydi, bu ardışık yedi günden fazla olurdu ve yedi günü aşan iş göremezlik raporunun son günü 17 Mart (15 gün içinde) olurdu.
Çalışanların görüşlerinin alınması, temsilciler ve kurullar
Çalışanların görüşlerinin alınması iki yoldan işleyen yasal bir yükümlülüktür. İşveren bir sendikayı tanıyorsa sendika, Safety Representatives and Safety Committees Regulations 1977 kapsamında çalışan temsilcileri (safety representatives) atayabilir. Bu temsilciler tehlikeleri ve kazaları araştırabilir, yazılı bildirimde bulunarak işyerini denetleyebilir (üç ayda bir veya anlaşma varsa daha sık) ve görevleri ve eğitimleri için ücretli izin kullanabilir. En az iki çalışan temsilcisi yazılı olarak talep ederse işveren üç ay içinde bir güvenlik kurulu (safety committee) kurmak zorundadır (9. madde).
Sendika temsilcilerinin kapsamına girmeyen çalışanlar için Health and Safety (Consultation with Employees) Regulations 1996, işverenin sağlık ve güvenliklerini etkileyen tedbirler, yetkin kişi düzenlemeleri, bilgilendirme, eğitim ve yeni teknoloji konusunda çalışanların görüşlerini doğrudan veya seçilmiş çalışan güvenliği temsilcileri (representatives of employee safety) aracılığıyla almasını zorunlu tutar. Kurulu tek başına zorunlu kılan bir çalışan sayısı eşiği yoktur.
Cezalar, sorumluluk ve yöneticiler
HSWA kapsamındaki suçların çoğu sulh ceza mahkemesinde (magistrates' court) veya Crown Court'ta yargılanabilir. Kanunun, Health and Safety (Offences) Act 2008 ile eklenen Ek 3A'sına (Schedule 3A) göre genel yükümlülüklerin ve yönetmeliklerin ihlali İngiltere ve Galler'de her iki mahkemede de üst sınırı olmayan para cezasına yol açabilir ve gerçek kişiler iddianameyle yargılamada (on indictment) iki yıla kadar hapis cezasına çarptırılabilir. İskoçya'da suçların çoğu için seri yargılamada (summary) üst sınır 20.000 sterlin para cezasıdır. Bir şirketin işlediği suç, yöneticilerin (directors and managers) rızası veya göz yumması ile işlenmişse ya da onların ihmaline bağlanabiliyorsa bu kişiler şahsen sorumludur (37. bölüm).
İngiltere ve Galler'de mahkemeler, Sentencing Council'ın (Ceza Belirleme Kurulu) kuruluşlara yönelik kesin rehberini (1 Şubat 2016'dan beri yürürlükte) uygular; bu rehber para cezasını kusurluluk derecesine, zarar kategorisine ve ciroya göre belirler. Çok yüksek kusurluluk ve 1. zarar kategorisi için başlangıç noktaları büyük bir kuruluşta (ciro 50 milyon sterlin veya üzeri) 4 milyon sterlin, orta büyüklükte bir kuruluşta 1,6 milyon sterlin, küçük bir kuruluşta 450.000 sterlin ve mikro bir kuruluşta (ciro 2 milyon sterline kadar) 250.000 sterlindir. Ağır bir yönetim kusuru ölüme yol açtığında kuruluş, Corporate Manslaughter and Corporate Homicide Act 2007 kapsamında kurumsal taksirle öldürme (corporate manslaughter; İskoçya'da corporate homicide) suçundan da mahkûm edilebilir.
Kimyasallar, patlayıcı ortamlar, büyük kaza tehlikeleri ve KKD işaretlemesi
Kimyasallar. GB hukukuna aktarılan (assimilated) AB CLP Tüzüğü, Birleşmiş Milletler Küresel Uyumlaştırılmış Sistemini (GHS) Büyük Britanya'da "GB CLP" olarak uygular; GB CLP ajansı HSE'dir ve bir GB zorunlu sınıflandırma ve etiketleme listesi vardır. Kuzey İrlanda'da piyasaya arz edilen maddeler AB CLP Tüzüğüne tabidir.
Patlayıcı ortamlar. DSEAR, 1999/92/AT sayılı ATEX işyeri direktifini Büyük Britanya'da iç hukuka aktarır. İşveren tehlikeli maddelerin risklerini değerlendirmek, tehlikeli yerleri bölge 0, 1, 2 (gaz) ve 20, 21, 22 (toz) olarak sınıflandırmak, bölgeye uygun kategori 1, 2 veya 3 ekipman seçmek, gerektiğinde giriş noktalarını işaretlemek, antistatik iş giysisi sağlamak ve ilk kullanımdan önce genel patlama güvenliğini yetkin bir kişiye doğrulatmak zorundadır. Ekipman GB piyasasına Equipment and Protective Systems Intended for Use in Potentially Explosive Atmospheres Regulations 2016 kapsamında arz edilir; bu yönetmeliği HSE uygular. 1 Ekim 2024'ten beri Product Safety and Metrology etc. (Amendment) Regulations 2024, CE işaretini Büyük Britanya'da bitiş tarihi olmaksızın tanır; bu nedenle Ex ekipman orada UKCA veya CE işaretini taşıyabilir. Kuzey İrlanda'da AB kuralları geçerlidir: CE işareti kullanılır, ürünü Birleşik Krallık'ta yerleşik bir onaylanmış kuruluş değerlendirmişse yanına UKNI eklenir (UKNI hiçbir zaman tek başına kullanılmaz).
Büyük kaza tehlikeleri. COMAH 2015 (1 Haziran 2015'ten beri yürürlükte) Seveso III Direktifinin büyük bölümünü iç hukuka aktarır. Yetkili makam, İngiltere'de Environment Agency, Galler'de Natural Resources Wales veya İskoçya'da Scottish Environment Protection Agency ile ortak hareket eden HSE'dir (nükleer sahalarda ONR). Tüm işletmeciler bildirimde bulunur ve en az beş yılda bir gözden geçirilen bir büyük kaza önleme politikası bulundurur; üst seviyeli işletmeciler ayrıca bir güvenlik raporu (en az beş yılda bir gözden geçirilir) ve en fazla üç yıllık aralıklarla gözden geçirilip test edilen bir dahili acil durum planı hazırlar. Kuzey İrlanda'da COMAH Regulations (Northern Ireland) 2015 geçerlidir.
KKD. İşveren uygun KKD'yi ücretsiz sağlamak zorundadır; 6 Nisan 2022'den beri bu yükümlülük yalnız iş sözleşmesiyle çalışanları (employees) değil, "limb (b)" statüsündeki çalışanları (workers) da kapsar. GB piyasasına arz edilen KKD, aynı 2024 tarihli Yönetmelik kapsamında UKCA veya CE işareti taşıyabilir.
Birleşik Krallık, AB çerçevesi ve Türkiye karşılaştırması
| Konu | Birleşik Krallık (Büyük Britanya) | 89/391/AET sayılı AB Çerçeve Direktifi | Türkiye (6331 sayılı Kanun) |
|---|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi | Zorunlu; 5 veya daha fazla çalışan varsa önemli bulguların yazılı kaydı | İşveren bir değerlendirmeye sahip olmalı; belgeleme kurallarını üye devletler belirler | Tüm işverenler için zorunlu (m.10) |
| İSG profesyonelleri | Yetkin kişi veya kişiler; nitelik veya çalışan sayısı kuralı yok | Görevlendirilmiş çalışanlar veya dış hizmetler (m.7) | İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi zorunlu; küçük ve az tehlikeli işyerleri için sınırlı istisnalar var (m.6) |
| Sağlık muayeneleri | Yalnız özel yönetmeliklerin gözetim istediği durumlarda | Ulusal mevzuat kapsamında sağlık gözetimi (m.14) | İşe girişte, iş değişikliğinde, tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte (talep halinde) ve düzenli aralıklarla (m.15) |
| İş kazası bildirimi | RIDDOR: gecikmeksizin ve 10 gün içinde; 7 günü aşan iş göremezlik 15 gün içinde | Süreleri üye devletler belirler; 3 iş gününden fazla iş göremezliğe yol açan kazaların listesi (m.9) | İş kazaları 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) (m.14) |
| Kurul | 2 sendika çalışan temsilcisinin yazılı talebi üzerine, 3 ay içinde | Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımı (m.11) | 50 veya daha fazla çalışanın bulunduğu ve 6 aydan uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde zorunlu (m.22) |
Sık yapılan hatalar
- Küçük işletmelerde yazılı risk değerlendirmesinin isteğe bağlı olduğunu sanmak. Her işveren riskleri değerlendirmek zorundadır; yalnız önemli bulguların kayda geçirilmesi yükümlülüğü beş veya daha fazla çalışan olmasına bağlıdır.
- Zorunlu bir iş güvenliği görevlisi kotası aramak. Birleşik Krallık çalışan sayısına dayalı bir görevlendirme öngörmez; ölçüt, yetkin desteğin işletmenin büyüklüğü ve riskleri için yeterli olup olmadığıdır.
- Yalnız sigortacıya bildirmek. RIDDOR raporları, yasal süreler içinde HSE'nin bildirim hizmeti üzerinden yetkili uygulayıcı kuruma yapılır.
- Yedi günü aşan iş göremezliği iş günü olarak saymak. Yedi gün, kaza gününü kapsamaz ama hafta sonlarını ve dinlenme günlerini kapsar.
- ACOP'ları isteğe bağlı tavsiye saymak. Eşdeğer uyum gösterilmedikçe mahkeme bir ACOP'a uyulmamasını ihlalin kanıtı sayabilir.
- Büyük Britanya kurallarını Kuzey İrlanda'da değiştirmeden uygulamak. Kuzey İrlanda'nın kendi Order'ı, yönetmelikleri ve düzenleyici kurumu (HSENI) vardır.
Sık sorulan sorular
1974 tarihli Health and Safety at Work etc. Act Kuzey İrlanda'da geçerli mi?
Hayır. Kuzey İrlanda'da Health and Safety at Work (Northern Ireland) Order 1978 ve HSENI'nin uyguladığı kendi yönetmelikleri geçerlidir. Kurallar yapı olarak benzerdir, ancak işverenler Kuzey İrlanda metinlerini kontrol etmelidir.
Birleşik Krallık'ta yasal olarak nitelikli bir iş güvenliği danışmanı gerekli mi?
Mevzuat belirli bir nitelik değil, yetkin destek ister. Yetkin kişi işletme sahibi, bir çalışan veya dışarıdan bir danışman olabilir; işletme içinde yetkin bir kişi varsa o tercih edilmelidir.
Birleşik Krallık'ta risk değerlendirmesi ne sıklıkla gözden geçirilmeli?
MHSWR sabit bir aralık belirlemez. Değerlendirme artık geçerli olmayabilecekse veya önemli bir değişiklik olmuşsa gözden geçirme zorunludur; HSE kazalardan, ramak kala olaylardan ve işyeri değişikliklerinden sonra gözden geçirmeyi önerir.
HSE işi hemen durdurabilir mi?
Evet. Bir faaliyetin ciddi kişisel yaralanma riski taşıdığı kanaatine varan müfettiş, hemen yürürlüğe giren bir işin durdurulması bildirimi (prohibition notice) düzenleyebilir. Bir bildirime uymamak ceza gerektiren bir suçtur.
ATEX ekipmanı ve KKD için CE işareti Büyük Britanya'da hâlâ kabul ediliyor mu?
Evet. 1 Ekim 2024'ten beri yürürlükte olan Product Safety and Metrology etc. (Amendment) Regulations 2024, GB piyasasına arz edilen patlayıcı ortam ekipmanı ve KKD için CE işaretini UKCA ile birlikte, bitiş tarihi olmaksızın tanır. Ürün yine de CE işaretinin beyan ettiği AB şartlarını karşılamalıdır.
excodex'te ilgili yazılar
- Birleşik Krallık 1974 tarihli Health and Safety at Work etc. Act: yükümlülükler ve HSE denetimi
- Birleşik Krallık'ın temel sağlık ve güvenlik yönetmelikleri
- RIDDOR 2013 bildirim kuralları
- Birleşik Krallık'ta iş kazası nasıl ve hangi sürede bildirilir?
- İSG mevzuatı karşılaştırması: görevlendirmeler, kurullar ve bildirim süreleri
- Birleşik Krallık'ta ATEX ile DSEAR arasındaki fark nedir?
Standartlar ve ek kaynaklar
- Health and Safety at Work etc. Act 1974 (c. 37), 2, 3, 7, 17, 21, 22, 37 ve 40. bölümler ile Ek 3A: https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1974/37
- Management of Health and Safety at Work Regulations 1999 (SI 1999/3242): https://www.legislation.gov.uk/uksi/1999/3242
- Reporting of Injuries, Diseases and Dangerous Occurrences Regulations 2013 (SI 2013/1471): https://www.legislation.gov.uk/uksi/2013/1471
- Safety Representatives and Safety Committees Regulations 1977 (SI 1977/500) ve Health and Safety (Consultation with Employees) Regulations 1996 (SI 1996/1513)
- Dangerous Substances and Explosive Atmospheres Regulations 2002 (SI 2002/2776) ve Equipment and Protective Systems Intended for Use in Potentially Explosive Atmospheres Regulations 2016 (SI 2016/1107)
- Control of Major Accident Hazards Regulations 2015 (SI 2015/483): https://www.legislation.gov.uk/uksi/2015/483
- Health and Safety at Work (Northern Ireland) Order 1978: https://www.legislation.gov.uk/nisi/1978/1039
- HSE, RIDDOR: when do I need to report an incident? (bir olay ne zaman bildirilmelidir?): https://www.hse.gov.uk/riddor/when-do-i-report.htm
- HSE, fees and charges, current rates (ücretler, güncel tutarlar): https://www.hse.gov.uk/enforce/charging/rates.htm
- HSE, Enforcement Policy Statement (uygulama ve denetim politikası beyanı): https://www.hse.gov.uk/pubns/hse41.pdf
- HSE, ATEX equipment and explosive atmospheres (ATEX ekipmanı ve patlayıcı ortamlar): https://www.hse.gov.uk/fireandexplosion/atex.htm
- HSE, Introduction to COMAH (COMAH'a giriş): https://www.hse.gov.uk/comah/introduction.htm
- HSE, The GB CLP Regulation (GB CLP Tüzüğü): https://www.hse.gov.uk/chemical-classification/legal/clp-regulation.htm
- Health and Safety (Enforcing Authority) Regulations 1998 (SI 1998/494), Ek 1: https://www.legislation.gov.uk/uksi/1998/494/schedule/1
- Health and Safety and Nuclear (Fees) Regulations 2022 (SI 2022/1378), 23. madde: https://www.legislation.gov.uk/uksi/2022/1378/regulation/23
- Employers' Health and Safety Policy Statements (Exception) Regulations 1975 (SI 1975/1584): https://www.legislation.gov.uk/uksi/1975/1584/made
- Product Safety and Metrology etc. (Amendment) Regulations 2024 (SI 2024/696): https://www.legislation.gov.uk/uksi/2024/696/introduction/made
- GOV.UK, Using the UKNI marking (UKNI işaretinin kullanımı): https://www.gov.uk/guidance/using-the-ukni-marking
- HSE, What is competence? (Yetkinlik nedir?): https://www.hse.gov.uk/competence/what-is-competence.htm
- HSE, Insurance (işveren sorumluluk sigortasına genel bakış): https://www.hse.gov.uk/simple-health-safety/insurance/index.htm
- Regulatory Reform (Fire Safety) Order 2005 (SI 2005/1541), 25. madde (yetkili uygulayıcı kurumlar): https://www.legislation.gov.uk/uksi/2005/1541/article/25
- Sentencing Council, kuruluşlara yönelik sağlık ve güvenlik suçları rehberi: https://www.sentencingcouncil.org.uk/offences/crown-court/item/organisations-breach-of-duty-of-employer-towards-employees-and-non-employees-breach-of-duty-of-self-employed-to-others-breach-of-health-and-safety-regulations/
- Kuzey İrlanda Sağlık ve Güvenlik İdaresi (HSENI): https://www.hseni.gov.uk/
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 6, 10, 14, 15 ve 22. maddeler: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Bu yazı excodex editör ekibinin hazırladığı genel iş sağlığı ve güvenliği bilgisidir. Geçerli mevzuatın, standartların, üretici talimatlarının veya yetkin bir iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Bu konudaki sorular
- Birleşik Krallık'ta temel iş sağlığı ve güvenliği kanunu hangisidir ve uygulamayı kim denetler?
- Birleşik Krallık'ta işveren iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
- Birleşik Krallık'ta yazılı risk değerlendirmesi zorunlu mu, ne sıklıkla gözden geçirilmelidir?
- Birleşik Krallık'ta iş kazası nasıl ve hangi süre içinde bildirilir?
- Birleşik Krallık'ta işveren çalışanlara hangi İSG eğitimlerini vermek zorundadır?
- Birleşik Krallık'ta çalışanlar için işe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri zorunlu mu?
- Birleşik Krallık'ta iş güvenliği kurallarını ihlal etmenin cezaları nelerdir?
- Birleşik Krallık'ta güvenlik kurulu veya çalışan temsilcisi zorunlu mu?
- Birleşik Krallık'ta patlayıcı ortamlar ve Ex ekipman nasıl düzenlenir?
- Birleşik Krallık'ta büyük kaza riski taşıyan kimya tesislerine hangi kurallar uygulanır?